Όταν πριν από λίγα χρόνια πρωτoακούσαμε για το Rethink Athens, πολλοί πίστεψαν ότι ήταν άλλη μια θεωρητική ιδέα για την ανάπλαση του κέντρου της Αθήνας, ωραία διατυπωμένη αλλά ουδέποτε υλοποιούμενη. Από τότε πέρασε καιρός που δεν έμεινε κενός. Οι μελέτες, που είχε αναλάβει να χρηματοδοτήσει το Ίδρυμα Ωνάση, πρόσφατα ολοκληρώθηκαν και παραδόθηκαν στην Πολιτεία. Και με όλη την αγωνία που αυτό μπορεί να προκαλεί σε κάθε ταλαιπωρημένο από το δημόσιο – και τον δημόσιο χώρο – πολίτη αυτής της χώρας, το έργο φαίνεται ότι προχωράει, καθώς αναμένεται να υλοποιηθεί μέχρι τα τέλη του 2016 με χρήματα που κατά 95% προέρχονται από ευρωπαϊκά κονδύλια. Η κα. Έφη Τσιότσιου, Διευθύντρια του Ιδρύματος Ωνάση, ενημερώνει το ελculture για το πώς το Rethink Athens ξεδιπλώνεται στην πόλη μας.

ελc: Με ποιο σκεπτικό ξεκίνησε η στήριξη του έργου Rethink Athens από το Ίδρυμα Ωνάση;
Έφη Τσιότσιου: Το 2011, το Ίδρυμα Ωνάση ανταποκρίθηκε στην πρόσκληση του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας & Κλιματικής Αλλαγής (ΥΠΕΚΑ), για τη χρηματοδότηση και διενέργεια του Ευρωπαϊκού Αρχιτεκτονικού Διαγωνισμού, για την ανάπλαση του κέντρου της Αθήνας με άξονα την οδό Πανεπιστημίου, καθώς και για τη χρηματοδότηση και παρακολούθηση όλων των απαιτούμενων μελετών που θα πλαισίωναν τη νικήτρια πρόταση. Όπως πιθανόν να γνωρίζετε, το πρώτο βραβείο κέρδισαν το ολλανδικό γραφείο «ΟΚΡΑ» και το ελληνικό «Studio 75». Η πολεοδομική ανασυγκρότηση του κέντρου της Αθήνας με άξονα την οδό Πανεπιστημίου και η διαμόρφωση ενός δακτυλίου, ο οποίος θα συνδέει τον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου και το νέο Μουσείο της Ακρόπολης με το Αρχαιολογικό Μουσείο και την πλατεία της Ομόνοιας με το Μοναστηράκι και το Θησείο, εντάσσεται στο πλαίσιο του Ρυθμιστικού Σχεδίου της Αθήνας και αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου πλέγματος παρεμβάσεων και σχεδιασμού της Πολιτείας.

ελc: Τι προσδοκάτε από το έργο;
Ε.Τ.:
Σε αυτή τη χρονική συγκυρία, ουσιαστικοί στόχοι της παρέμβασης αποτελούν η αναζωογόνηση του κέντρου, μέσω της αναζωογόνησης του ενεργού ενδιαφέροντος των πολιτών για την πόλη, η επιστροφή της επιχειρηματικότητας και της κατοικίας, καθώς και η περιβαλλοντική αναβάθμιση του αδιαμφισβήτητα υποβαθμισμένου, τα τελευταία χρόνια, κέντρου της Αθήνας. Πρόκειται, με άλλα λόγια, για ένα έργο αναπτυξιακό, που στοχεύει στην αναζωογόνηση του κέντρου της πρωτεύουσας. Αυτή ήταν λοιπόν εξαρχής και η προσδοκία του Ιδρύματος Ωνάση, το οποίο αποδεχόμενο την πρόσκληση της Πολιτείας, επιθυμούσε να συμβάλει στην ανατροπή της στασιμότητας, αλλά και να επιβεβαιώσει για ακόμη μία φορά ότι είναι ένα Κοινωφελές Ίδρυμα δημοσίου συμφέροντος και εθνικής εμβέλειας, με δράσεις που έχουν ως επίκεντρο τον πολίτη.

ελc: Μετά την ολοκλήρωση των μελετών που χρηματοδότησε το Ίδρυμα, σε ποια βάση θα συνεχιστεί η στήριξη, ώστε να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητα του έργου του έργου; Έχουν αλλάξει τα δεδομένα από την αρχική σύλληψη στον προϋπολογισμό;
Ε.Τ.:
Το Ίδρυμα Ωνάση οργάνωσε και τον Δεκέμβριο του 2013 παρέδωσε στην ελληνική Πολιτεία 33 άρτιες και ολοκληρωμένες μελέτες (ανάμεσα στις οποίες αρχιτεκτονική, τοπογραφική, βιοκλιματική, φωτισμού, μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων και όλες τις τεχνικές μελέτες για τη νέα επέκταση της γραμμής του τραμ από το Σύνταγμα στην πλατεία Αιγύπτου). Τώρα πλέον είναι ευθύνη και αρμοδιότητα της Πολιτείας, ώστε το Rethink Athens να υλοποιηθεί και να παραδοθεί έγκαιρα στους πολίτες και τους επισκέπτες της Αθήνας. Ήδη, σύμφωνα με τις εξαγγελίες των αρμόδιων φορέων, το έργο αναμένεται να δημοπρατηθεί εντός του 2014 και να έχει ολοκληρωθεί έως τα τέλη του 2016. Όσον αφορά τώρα στη χρηματοδότηση της υλοποίησης του έργου -στην οποία δεν εμπλέκεται το Ίδρυμα Ωνάση-, έχει ανακοινωθεί, ύστερα από την υπογραφή του σχετικού Μνημονίου Συνεργασίας μεταξύ του ΥΠΕΚΑ και της Περιφέρειας, ότι αυτή έχει υπολογιστεί περίπου στα 78,5 εκατομμύρια ευρώ, χρήματα τα οποία κατά 95% θα προέρχονται από κοινοτικά κονδύλια, καθώς το έργο έχει ενταχθεί σε πρόγραμμα ΕΣΠΑ.

ελc: Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της νικήτριας πρότασης, που τη διέκριναν από τις υπόλοιπες;
Ε.Τ.:
Η πρόταση σχεδιάζει ένα δημόσιο χώρο που θα είναι λειτουργικός και προσιτός για τον πολίτη, ενώ παράλληλα θα προσφέρει πολύ καλύτερες συνθήκες περιβαλλοντικής άνεσης. Τα διαπνέοντα δάπεδα, τα «ψυχρά» υλικά και οι φυτεύσεις αναμένεται να μειώσουν τη θερμοκρασία αισθητά (υπολογίζεται ότι, κατά τους θερινούς μήνες η θερμοκρασία στους πεζόδρομους κατά τις ώρες του καύσωνα θα μειωθεί κατά 2,5 με 3 οC περίπου). Στη συγκεκριμένη πρόταση η αισθητική του χώρου είναι απλή και προσαρμόζεται στην κλασική μορφή των μνημειακών κτιρίων, μέσα από μια μοντέρνα αντίληψη του αστικού τοπίου. Επίσης, η πρωτοποριακή αντιμετώπιση του βρόχινου νερού για φυσικό δροσισμό και πότισμα καθώς και η ανάπτυξη υδάτινων λεπτών επιφανειών στις πλατείες, θα συμβάλουν σημαντικά στη συνδυασμένη περιβαλλοντική και αισθητική ανάδειξη του κέντρου της πόλης. Σημειώνεται ότι, το σύστημα υπόγειων ταμιευτήρων νερού όπου θα συλλέγεται για σταδιακή χρήση το βρόχινο νερό, παρέχει ουσιαστική προστασία από πλημμύρες, εξασφαλίζει επαρκή υγρασία εδάφους για τη διατήρηση της βλάστησης, αλλά και γενικότερη οικονομία στη χρήση των πολύτιμων υδατικών πόρων. Να σας αναφέρω ενδεικτικά ότι θα υλοποιηθεί το μεγαλύτερο πρόγραμμα συλλογής νερού στην Νότια Ευρώπη, το οποίο θα αποθηκεύει περισσότερα από 14 εκατομμύρια λίτρα νερού και θα κατασκευαστεί ένα μεγάλο δίκτυο κιβωτίων συγκράτησης και δεξαμενών για τη συλλογή του νερού της βροχής, το οποίο θα χρησιμοποιείται για την άρδευση και την καθαριότητα της πόλης.

ελc: Θεωρείτε ότι ο κόσμος στην Αθήνα – και με δεδομένο ότι ο Έλληνας είναι γενικά αρκετά επιφυλακτικός σε κάθε είδους αλλαγές – είναι έτοιμος να δεχτεί μια τέτοια αλλαγή στην καθημερινότητά του;
Ε.Τ.:
Από τα δύο τελευταία χρόνια, στα οποία μέσα από τις πιο ανοικτές διαδικασίες παρουσιάσαμε το έργο προς το αθηναϊκό κοινό, αλλά και προς κάθε ενδιαφερόμενο φορέα και πολίτη, την ανοιχτή διαβούλευση που ακολούθησε, τις δύο μεγάλες εκθέσεις που διοργανώσαμε -μία στο Σταθμό Μετρό του Συντάγματος με όλες τις προτάσεις που κατατέθηκαν στον Ευρωπαϊκό Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό και μία πρόσφατη στην Στοά Αρσακείου με όλες τις μελέτες του Rethink Athens-, και τις οποίες επισκέφτηκαν δεκάδες χιλιάδες πολίτες, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που διατηρούμε ως Rethink Athens και ως Ίδρυμα Ωνάση, αλλά και την καθημερινή επικοινωνία μας με τον κόσμο, η απάντηση είναι κατηγορηματικά «Ναι»! Στη συντριπτική τους πλειονότητα τόσο οι Αθηναίοι πολίτες όσο και οι επισκέπτες της πόλης, έχουν αναγνωρίσει το τέλμα στο οποίο έχει βρεθεί το κέντρο και διψούν για μια λειτουργική, ουσιαστική και περιβαλλοντική αναζωογόνησή του. Γιατί το Rethink Athens, δεν είναι ένα έργο βιτρίνας. Θα ήθελα να το τονίσω αυτό. Είναι ένα έργο με αναπτυξιακό χαρακτήρα, που παράλληλα επαναπροσδιορίζει τη σχέση του πολίτη τόσο με το δημόσιο χώρο και το περιβάλλον, όσο και τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς.

ελc: Πέρα από την έκθεση που μόλις ολοκληρώθηκε, σχεδιάζετε να προετοιμάσετε περαιτέρω αυτόν τον κόσμο και αν ναι, πώς;
Ε.Τ.:
Καταρχήν θα ήθελα να ενημερώσω τους αναγνώστες σας πως μια μεγάλη σύνοψη της έκθεσης των οριστικών μελετών του Rethink Athens, εξακολουθεί να παρουσιάζεται σε ένα από τα καταστήματα της Στοάς Αρσακείου. Πιο συγκεκριμένα, στο κατάστημα 31 (Πανεπιστημίου 47-49), οι πολίτες και οι επισκέπτες της Αθήνας θα μπορούν να ενημερώνονται και να ξεναγούνται στο αύριο της πόλης, από Δευτέρα ως Σάββατο, τουλάχιστον μέχρι και τις 17 Μαΐου. Από κει και πέρα, σχεδιάζονται και κάποιες ενημερωτικές δράσεις και εκδηλώσεις, για τις οποίες σύντομα θα ακολουθήσει ανακοίνωση.

ελc: Ποιος είναι ο στόχος του Reactivate Athens και ποιες δράσεις θα δούμε να εντάσσονται στο πρόγραμμα;
Ε.Τ.:
Στο πλαίσιο της ανασυγκρότησης του κέντρου της Αθήνας το Ίδρυμα Ωνάση αποδέχτηκε την πρόταση που του απηύθυναν οι Διευθυντές του εργαστηρίου U-TT (Urban-Think Tank) να χρηματοδοτήσει ειδική μελέτη της Σχολής Αρχιτεκτονικής και Πολεοδομίας του Πολυτεχνείου ΕΤΗ της Ζυρίχης με τίτλο REACTIVATE ATHENS – 101 IDEAS. Στόχος του ερευνητικού προγράμματος -που ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2013 και ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο του 2014 και στο οποίο συμμετείχαν φυσικά και Έλληνες επιστήμονες-, ήταν να δώσει φωνή στους πολίτες της Αθήνας, προκειμένου να καταθέσουν τη δική τους ιδέα σε απλά καθημερινά προβλήματα που αντιμετωπίζει το κέντρο της πόλης και ειδικότερα κάποιες υποβαθμισμένες περιοχές του, όπως είναι η πλατεία Βάθη, το Γεράνι κ.ά. Με άλλα λόγια, στόχος ήταν η καταγραφή προτάσεων με έμφαση στην κοινωνική διάσταση της αρχιτεκτονικής, περιλαμβάνοντας λύσεις σε κοινωνικά αιτήματα, λαμβάνοντας όμως υπόψη τις απόψεις που θα εκφράσει η ίδια η κοινωνία. Αυτό επιτεύχθηκε και με το παραπάνω, καθώς κατατέθηκαν σχεδόν 4.000 ιδέες από πολίτες που ενεργοποιήθηκαν, ενδιαφέρθηκαν, πρότειναν, ενώ πάνω από 2.000 άνθρωποι συμμετείχαν και παρακολούθησαν τις παράλληλες εκδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του REACTIVATE ATHENS. Όμως και στην ουσία του, το πρόγραμμα αναμένεται να παρουσιάσει εξαιρετικές προτάσεις και εντυπωσιακά ερευνητικά συμπεράσματα. Τη δεδομένη χρονική στιγμή έχει ολοκληρωθεί η επεξεργασία τους και σύντομα θα παρουσιαστούν ως ενιαίο ερευνητικό σχέδιο τόσο στον Τύπο όσο και στο αθηναϊκό κοινό. Το σύνολο άλλωστε της μελέτης θα προσφερθεί στο Δήμο Αθηναίων, καθώς έχει τεθεί υπό την αιγίδα του, και αναμένεται να αποτελέσει μια πολύτιμη «προίκα», μια παρακαταθήκη δημιουργικών προτάσεων για ρεαλιστικές και βιώσιμες παρεμβάσεις σε υποβαθμισμένες περιοχές του κέντρου της πόλης.

Χρήσιμοι Σύνδεσμοι:
http://www.facebook.com/RethinkAthens
http://www.rethinkathens.org/