…και εν μέσω επιχειρήσεων-σκούπα στις καταλήψεις, διαδρομών του στι-κ-ακίου, εκρηκτικού κοκτέιλ φορολογικού, αυξήσεων και περικοπών, έκλεισε ένα ακόμα φωτάκι. Το Εθνικό Κέντρο βιβλίου. Όχι πάντα λαμπρό φως, ίσως και με τις σκοτεινές πλευρές του, τις αδυναμίες και τα προβλήματά του. Αλλά πάντως σίγουρα το ΕΚΕΒΙ δεν ήταν ένας από τους φορείς-φαντάσματα που αγνοείται η ύπαρξή τους – ή ο λόγος ύπαρξής τους-, ούτε είχε απασχολήσει ιδιαίτερα με κατασπατάληση δημοσίου χρήματος. Βιβλιοnet, πρόγραμμα Φράσις, εργαστήρια βιβλίου, εκθέσεις, φεστιβάλ και παρουσία σε εκθέσεις εξωτερικού, λέσχες ανάγνωσης, φιλαναγνωσία, είναι μερικές από τις δράσεις του από το 1994 που ιδρύθηκε έως σήμερα.

Είναι κοινό μυστικό, ότι στις χώρες που μπαίνει το ΔΝΤ απ’ την πόρτα, φεύγει ο πολιτισμός απ’ το παράθυρο. Όπως παντού, έτσι και στο Υπουργείο Πολιτισμού θα συρρικνωθούν δομές και διευθύνσεις, θα κοπούν όσες επιχορηγήσεις είχαν απομείνει και θα μπει λουκέτο σε οργανισμούς με καθεστώς ΝΠΙΔ ή ΑΕ του ευρύτερου δημοσίου τομέα. Ωστόσο, παρά τις επιφυλάξεις μου για το υδροκέφαλο υπουργείο – μεταξύ άλλων και – πολιτισμού, στη συνέχεια τον υπουργό κ. Τζαβάρα τον εκτίμησα για διάφορους λόγους. Γιατί γνωρίζω ότι ακούει το προσωπικό του και τις ανάγκες που υπάρχουν. Γιατί προσπαθεί με τον δεδομένο προϋπολογισμό του να κάνει περικοπές χωρίς να βλάψει τη λειτουργία των δομών. Γιατί δεν φαίνεται καταρχήν να λογαριάζει πολιτικό κόστος και συντεχνιακά συμφέροντα προκειμένου να εξορθολογίσει τα διοικητικο-οικονομικά του. Γιατί σε καιρούς που οι πολιτικοί έμειναν σιωπηλοί, εκείνος μιλούσε δημοσίως για το φασισμό και το ρόλο του πολιτισμού στον αγώνα εναντίον του. Τώρα, για το πώς έφτασαν τα πράγματα στα άκρα για το ΕΚΕΒΙ, εικάζω απλά ότι εδώ έχουμε:

α) Μια εν θερμώ αντίδραση. Αυτό θα δείξει σύντομα, καθώς ακόμα αναμένεται η επίσημη θέση του υπουργείου. Και βέβαια θα πρέπει να εκδοθεί και να δημοσιευτεί σχετική πράξη. Όπως μας λένε οι εργαζόμενοι, μετά την παραίτηση της διοίκησης του ΕΚΕΒΙ, είχαν λάβει οδηγίες από το υπουργείο να προχωρούν κανονικά με όλες τις τρέχουσες δράσεις, δηλαδή φεστιβάλ, αφιερώματα, προγράμματα και κυρίως το ΕΣΠΑ. Παρεμπιπτόντως, οι εργαζόμενοι ενημερώθηκαν για τις εξελίξεις από τα ΜΜΕ, χωρίς να έχουν ακόμα καταφέρει, όπως λένε, να επικοινωνήσουν με το υπουργείο.

β) «Κακούς» συμβούλους. Πολλά λέγονται για το ρόλο του ΟΣΔΕΛ και την προσφορά του να αναλάβει το ρόλο του ΕΚΕΒΙ, από την άλλη άλλα λέγονται και για το ζήλο της ΕΝΕΛΒΙ ως προς το ΕΚΕΒΙ και βέβαια υπάρχει και το σενάριο να ενταχθούν οι δραστηριότητες ή και το προσωπικό του Κέντρου στη Διεύθυνση Γραμμάτων του υπουργείου. Εδώ θα διαφωνήσω με το σκεπτικό της ανακοίνωσης της ΕΝΕΛΒΙ ότι, μεταξύ άλλων, θα κινδυνεύσει η καλή διοργάνωση των εκθέσεων βιβλίου που έκανε το ΕΚΕΒΙ. Δε νομίζω ότι είναι εκεί το ουσιαστικό θέμα. Οι υπάλληλοι όμως της διεύθυνσης – που όλο και θα λιγοστεύουν, με τον κανόνα ένας έρχεται…χίλιοι φεύγουν -, ασχολούνται με διοικητικά θέματα και δεν είναι το δυναμικό που θα σχεδιάσει και θα υλοποιήσει μια πολιτική για το βιβλίο, θα δρομολογήσει τα ΕΣΠΑ ή θα επιδοθεί σε εξωστρεφείς δραστηριότητες όπως η φιλαναγνωσία στα σχολεία, οι λέσχες, κλπ. Εξάλλου, ούτε τα Κρατικά Λογοτεχνικά Βραβεία, που απονέμονται ετησίως από επιτροπές της Διεύθυνσης Γραμμάτων, έχουν μείνει αλώβητα από σχόλια. (Αν κρίνω από τα βραβευμένα παιδικά βιβλία που έχω διαβάσει τα τελευταία χρόνια, δεν ξέρω αν το κριτήριο επιλογής τους είναι συντεχνιακό, αλλά σίγουρα είναι κάκιστο!). Όσο για την «αποκατάσταση» των εργαζομένων του ΕΚΕΒΙ ή τη μετακίνησή τους στην εν λόγω Διεύθυνση, που επίσης αορίστως προτείνεται, μου φαίνεται αρκετά δύσκολη, πάλι βάσει του παραπάνω κανόνα αποχωρήσεων, αλλά και θεσμικά. Οι εργαζόμενοι δουλεύουν με μπλοκάκι και συμβάσεις έργου – που έχουν μάλιστα λήξει και είναι απλήρωτοι εδώ και μήνες – και το κατατεθειμένο οργανόγραμμα του ΕΚΕΒΙ δεν έχει προχωρήσει.

γ) Μια ευκαιρία να ξεμπερδεύει κανείς με έναν ακόμη επιδοτούμενο φορέα. Αλλά και η επιδότηση αυτή από το υπουργείο είχε περιοριστεί πλέον στα 700.000 ευρώ, όπως μας λένε άνθρωποι του ΕΚΕΒΙ. Το Κέντρο αναζητούσε άλλες διεξόδους, για να αντισταθμίσει τις περικοπές, όπως το ΕΣΠΑ, ώστε να χρηματοδοτήσει δράσεις και προγράμματα, όπως η Φιλαναγνωσία, η Έκθεση Εφηβικού και Παιδικού Βιβλίου και το Φεστιβάλ Νέων Λογοτεχνών. Εξάλλου, σε καιρό αθρόων καταργήσεων και συγχωνεύσεων οργανισμών, καλώς ή κακώς δεν χρειάζονται ιδιαίτερες μηχανορραφίες για να υλοποιηθεί όποια τυχόν «προειλημμένη» – όπως κάποιοι εντός και εκτός ΕΚΕΒΙ υποπτεύονται – απόφαση.

Σωστά λοιπόν κατά τη γνώμη μου ο υπουργός έδειξε ευθιξία στις καταγγελίες που προέκυψαν για το ΕΚΕΒΙ και που σχετίζονται με τη συμμετοχή συγκεκριμένων ατόμων σε επιτροπές βράβευσης και με τις λίστες φιλαναγνωσίας. Αυτό όμως συνεπάγεται νομίζω έρευνα, απόδοση τυχόν ευθυνών, απομάκρυνση υπευθύνων, διόρθωση κακώς κειμένων, βελτίωση λειτουργίας ενός οργανισμού. Αν όλα αυτά αποτύχουν, τότε μιλά κανείς για κατάργηση. Όμως, εάν σε μια δύσκολη στιγμή το υπουργείο, που άλλωστε εποπτεύει το ΕΚΕΒΙ, νίπτει τας χείρας του και εγκαταλείπει τον μόνο εξειδικευμένο για το βιβλίο φορέα που είχαμε, χωρίς συγκροτημένο εναλλακτικό σχέδιο, αυτό, μαζί με ένα ακόμα σοβαρό θέμα που έχει προκύψει, δηλαδή τη νέα φορολογική διάταξη για την υποχρεωτική έκδοση δελτίου παροχής υπηρεσιών από τους πνευματικούς δημιουργούς, έστω κι αν έχουν άλλη επαγγελματική ασφάλιση, δημιουργούν μια δυσοίωνη εικόνα στο χώρο του βιβλίου.

Γι’ αυτό, έστω και για λόγους συμβολικούς, πέρα από τους ουσιαστικούς, ας μην αρχίσουμε από τα βιβλία. Γιατί οι εποχές είναι μαύρες και οι ναζί πρώτα τα βιβλία άρχισαν να καίνε…

Y.Γ. Οι εργαζόμενοι του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου άνοιξαν ηλεκτρονική φόρμα συγκέντρωσης υπογραφών για την αναστολή της απόφασης του Αναπληρωτή Υπουργού κ. Κώστα Τζαβάρα να κλείσει το ΕΚΕΒΙ.