Ο Ξυλοθραύστης

Το πιο γνωστό έργο του Δημητρίου Φιλιππότη είναι ο Ξυλοθραύστης απέναντι από το Παναθηναϊκό Στάδιο. Όμως οι επισκέπτες του Ζαππείου έχουν σταθεί πολλές φορές μπροστά σε ένα ακόμα αριστουργηματικό έργο του, τον Μικρό Ψαρά.

Ο Τήνιος γλύπτης γεννήθηκε το 1834 στον Πύργο Τήνου και ήταν γιος του Ζαχαρία Φιλιππότη, γνωστού μαρμαρογλύπτη και εμπειρικού αρχιτέκτονα, ο οποίος είχε κατασκευάσει και αρκετούς ναούς μεταξύ των οποίων τη Μονή Αγίου Παύλου στο Άγιο Όρος, στην ανέγερση της οποίας συμμετείχε όταν έφτασε στα δεκατρία του και ο Δημήτριος.

Ο Δημήτριος Φιλιππότης πήρε τα πρώτα πρακτικά μαθήματα γλυπτικής κοντά στον πατέρα του και στη συνέχεια πραγματοποίησε κανονικές σπουδές γλυπτικής στη Ρώμη ως μαθητής των Έμιλ Βολφ και Καρλ Φος. Με την επιστροφή του στην Ελλάδα, εργάστηκε κυρίως στην Αθήνα συμβάλλοντας σημαντικά στην προαγωγή της τέχνης του στην Ελλάδα.

Παραγωγικός καλλιτέχνης καθόρισε με την παραγωγή του την εξέλιξη της νεοελληνικής γλυπτικής κατά την τελευταία τριακονταετία του 19ου αιώνα. Το έργο του Φιλιππότη προκάλεσε το νεοκλασικιστικό κατεστημένο της πρωτεύουσας, τόσο με τις ελεύθερες διακοσμητικές συνθέσεις του, που εισήγαγε για πρώτη φορά στη νεοελληνική γλυπτική του 19ου αιώνα, όσο και με τη ρεαλιστική απόδοση των μορφών στις προτομές και στα επιτύμβια μνημεία του. Ο ρομαντικός ρεαλισμός του καλλιτέχνη δεν ήρθε σε οριστική ρήξη με την επίσημη τέχνη του νεοκλασικισμού. Άνοιξε, ωστόσο, τον δρόμο για μελλοντικές αναζητήσεις της νεοελληνικής γλυπτικής και άφησε αξεπέραστο παράδειγμα μεγάλου και αυθεντικού τεχνίτη, απόλυτα εξοικειωμένου με τη φύση και με τις δυνατότητες του υλικού του.

Πολλά γλυπτά του κοσμούν δημόσιους χώρους της Αθήνας: το Παιδί με σταφύλια στην Πλατεία Συντάγματος, ο Ξυλοθραύστης και ο Μικρός ψαράς στο Ζάππειο, ο Θεριστής, η Οπωροπώλις και η Άρτεμις με σκύλο στον κήπο του ΚΑΤ στην Κηφισιά, τα δύο επιβλητικά λιοντάρια στην σκάλα της Βίλας Καζούλη στην Κηφισιά, κ.ά. Έργα του επίσης βρίσκονται στην Εθνική Πινακοθήκη, στο Δημοτικό Βρεφοκομείο, στην Δημοτική Πινακοθήκη Αθηνών, στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών (ταφικό μνημείο οικογένειας Κούππα, Αβέρωφ), στο Νεκροταφείο Πειραιώς, στη γενέτειρά του την Τήνο (Μουσείο Νεοελληνικής Γλυπτικής), καθώς και σε πλατείες, ναούς και νεκροταφεία άλλων πόλεων.

Ο Δημήτριος Φιλιππότης με το Μετάλλιο Γραμμάτων και Τεχνών (1915)

Μαρία Σ. Κασσιμάτη Εκμαγείο από το άγαλμα της Μαρίας Κασσιμάτη στον οικογενειακό τάφο του Δήμου Γεωργούλα στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών. © Αρχείο Εθνικής Πινακοθήκης-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, Σταύρος Ψηρούκης

Προτομή άνδρα, 1895 Μάρμαρο, ενυπόγραφο και χρονολογημένο © Αρχείο Εθνικής Πινακοθήκης-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, Σταύρος Ψηρούκης

Το Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ), σε συνεργασία με την Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου (ΕΠΜΑΣ), εγκαινιάζει την Τετάρτη 31 Ιουλίου (ώρα 20:00) την έκθεση «Δημήτριος Φιλιππότης Τήνιος εποίει», στο Μουσείο Μαρμαροτεχνίας στον Πύργο της Τήνου, με αφορμή την επέτειο των εκατό χρόνων από τον θάνατο του σπουδαίου Νεοέλληνα γλύπτη.

Η έκθεση περιλαμβάνει αυθεντικά έργα, προτομές σε μάρμαρο και γύψο και δύο εκμαγεία ταφικών μνημείων του Δημητρίου Φιλιππότη από τις συλλογές της ΕΠΜΑΣ, τα οποία παρουσιάζονται για πρώτη φορά στην Τήνο, πατρίδα του καλλιτέχνη. Οι προτομές, έργα της δεκαετίας του 1890, αποκαλύπτουν τη μετάβαση από τη νεοκλασική εξιδανίκευση στη ρεαλιστική προσωπογραφική απεικόνιση.

Τα εκμαγεία της ανάγλυφης μορφής του Εμμανουήλ Ευστρατίου και της επιβλητικής Μαρίας Κασσιμάτη, από τα ταφικά μνημεία στο Α΄ Νεκροταφείο της Αθήνας, περιήλθαν στην ΕΠΜΑΣ το 1980 χάρη στη συνεργασία του τότε διευθυντή Δημήτρη Παπαστάμου με τον τότε δήμαρχο της Αθήνας Δημήτρη Μπέη. Διασώζουν δύο μνημεία-ορόσημα στην ιστορία της νεοελληνικής ταφικής γλυπτικής, τα οποία συνδυάζουν τη ρεαλιστική απόδοση με τις νεοκλασικές αναφορές.

Η επιστημονική επιμέλεια της έκθεσης ανήκει στην Ευθυμία Μαυρομιχάλη, επίκουρη καθηγήτρια του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΕΚΠΑ, σε συνεργασία με την Τώνια Γιαννουδάκη, επιμελήτρια της Εθνικής Πινακοθήκης.

Πριγκίπισσα Αλεξάνδρα, 1891 Μάρμαρο, ενυπόγραφο και χρονολογημένο. Παραχώρηση του Μαιευτηρίου «Αλεξάνδρα» © Αρχείο Εθνικής Πινακοθήκης-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, Σταύρος Ψηρούκης

Εξωτερική άποψη του Μουσείο Μαρμαροτεχνίας, © ΠΙΟΠ, Νίκος Δανιηλίδης

Info έκθεσης:

Δημήτριος Φιλιππότης Τήνιος εποίει | 1 Αυγούστου έως 14 Οκτωβρίου 2019 | Μουσείο Μαρμαροτεχνίας