Η πίστη στη σπουδαιότητα της αρχιτεκτονικής βασίζεται στην πεποίθηση ότι αποστολή της αρχιτεκτονικής είναι να μας καταστήσει σαφές ποιοι θα μπορούσαμε να είμαστε ιδανικά. Η αρχιτεκτονική της ευτυχίας, Alain de Botton, μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης.

Κυριακή πρωί στη «σκουληκότρυπα» της Άνω Πόλης -εδώ τα ταξίδια σε άλλους τόπους και άλλους χρόνους γίνονται πολύ πιο συχνά από ό,τι φανταζόταν ο θείος Άλμπερτ. Ασυνήθιστη κίνηση. Αυτοσχέδια γκρουπάκια και μοναχικοί περιπατητές τεντώνουν τους στολισμένους με φωτογραφικές μηχανές λαιμούς τους και περιεργάζονται σοκάκια και κτήρια. Και να μην ξέρεις πού κατευθύνονται, γρήγορα καταλαβαίνεις ότι ο προορισμός τους είναι κοινός: κραδαίνουν τους ίδιους μαρκαρισμένους με γαλάζιο χάρτες και γνέφουν καταφατικά όταν εντοπίζουν άλλους περιπλανώμενους να σχηματίζουν ουρές έξω από άγνωστες αυλές: «εδώ είναι». Στις πόρτες η ίδια συνωμοτική πινακίδα: Open House.

Η διοργάνωση Open House Thessaloniki, αδερφάκι των ομώνυμων διοργανώσεων που λαμβάνουν χώρα σε 25 πόλεις του κόσμου, γεννήθηκε το 2012, με στόχο τη διαφύλαξη της αρχιτεκτονικής-πολιτιστικής κληρονομιάς της πόλης και την ανάδειξη της σύγχρονης αρχιτεκτονικής δημιουργίας της μέσω της παρουσίασης στο κοινό κτηρίων και χώρων που αποτελούν αντιπροσωπευτικά δείγματα των πολλαπλών αρχιτεκτονικών ταυτοτήτων της πόλης και ποικίλουν ως προς τη χρήση, την εποχή, το στυλ αρχιτεκτονικής και την περιοχή.

Η φετινή εκδοχή που πραγματοποιήθηκε το περασμένο τριήμερο άνοιξε στο ευρύ κοινό τις πόρτες 67 κτηρίων και χώρων με ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον. Το κοινό, εγχώριοι «τουρίστες» και ξένοι επισκέπτες, επισκέφθηκε και ξεναγήθηκε σε κτήρια δημόσια και ιδιωτικά, μουσεία, ξενοδοχεία, μονοκατοικίες, διαμερίσματα, γραφεία αρχιτεκτονικής και design, σύγχρονα, νεοκλασικά, βυζαντινά, διατηρητέα ή βιοκλιματικά, που ήξερε ήδη ή που είχε ξαναδεί αλλά όχι προσέξει ή που χρειάστηκε χάρτη για να τα εντοπίσει.

Η εμπειρία, ταχύρρυθμο μάθημα αισθητικής και Ιστορίας, οι ρυθμοί εξέλιξης της ζωής μέσα από την ανάλυση των αρχιτεκτονικών ρυθμών. Η αρχιτεκτονική είναι η σύλληψη της Ιστορίας στην πέτρα, έγραψε ο ιστορικός A. L. Rowse. Στις ξεναγήσεις δεν ακούσαμε μόνο ενδιαφέροντα trivia (όπως πού θα μπορούσε να έχει γυριστεί το Psycho στη Θεσσαλονίκη, γιατί το Ολύμπιον απώλεσε την κινητή στέγη που είχε κάποτε, από πού πήρε την ονομασία του το ξενοδοχείο Εξέλσιορ κ.ά.) ούτε είχαμε απλώς την ευκαιρία να ζήσουμε για λίγο τις ζωές των άλλων, στα περιζήτητα μπαλκόνια της παραλίας και τις εκλεκτικιστικές κατοικίες των ανατολικών προαστίων ή τις επιβλητικές επαύλεις του 19ου αιώνα στη συνοικία των Εξοχών. Αυτό που μάθαμε ήταν ότι η αρχιτεκτονική είναι μια ιστορία συνέχειας και είδαμε, πολλές φορές κυριολεκτικά, τα θεμέλια πάνω στα οποία είναι χτισμένες οι ζωές μας. Είμαστε μόνο ένα από τα επίπεδα μιας διαστρωματωμένης δομής δίχως μόνωση, η συνέχεια του παρελθόντος και τα ερείπια του μέλλοντος.


Διατηρητέο του 19ου αιώνα στην οδό Μουσών στην Άνω Πόλη

Ανοίγοντας τις πόρτες κτηρίων και χώρων που συχνά είναι εκτός πρόσβασης, η διοργάνωση καταφέρνει παράλληλα να άρει -ελαφρώς- και τον ελιτισμό και την αχλύ της πολυτέλειας που συνδέεται με την τέχνη-επιστήμη της αρχιτεκτονικής. Αν ο Alain de Botton είχε δίκιο όταν συνέδεε την αρχιτεκτονική με την ιδανική μας υπόσταση, καλά θα κάνουμε να συμπεριλάβουμε και στο απαιτούμενο syllabus της παιδείας και το αρχιτεκτονικό της σκέλος. Οι υπεύθυνοι της διοργάνωσης αναφέρουν σχετικά: «η αρχιτεκτονική παιδεία είναι, κατά τη γνώμη μας, αναγκαία όχι μόνο γι’ αυτούς που εξασκούν την αρχιτεκτονική, αλλά κυρίως για όλους όσοι τη βιώνουν. Η δράση του Open House έχει λοιπόν ως στόχο να αναδείξει την αξία του σωστού αρχιτεκτονικού σχεδιασμού μέσα από την εμπειρική μάθηση, δηλαδή την εξερεύνηση και την κατανόηση επιλεγμένων αρχιτεκτονικών έργων. Είναι πεποίθησή μας ότι ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός δεν είναι ελιτίστικη πολυτέλεια, αλλά ανάγκη που βελτιώνει τεχνικά, λειτουργικά και αισθητικά τη ζωή μας».

Η αρχιτεκτονική λοιπόν ως οργανική ανάγκη για αυτογνωσία αλλά και εξέλιξη. Ενδιαφέρον μάθημα σε μια εποχή που το βάρος πέφτει στην πρωτοπορία των υλικών ή στις κονταρομαχίες για την ανάδειξη του πιο μεγαλόπνοου οράματος, αλλά την ίδια στιγμή, πολλά από τα διατηρητέα κτήρια της πόλης βαδίζουν απρόσκοπτα το δρόμο της απώλειας και στις πλατείες και τα πάρκα το υλικό της μόδας δεν είναι το ατσάλι, αλλά το χαρτόκουτο.

Πριν επιστρέψει για τον τρίτο γύρο, με ακόμα περισσότερους επισκέπτες και μια ανανεωμένη λίστα προορισμών, η διοργάνωση στήνει το Open House Athens την άνοιξη του 2014 με τη φιλοδοξία να συστήσει εκ νέου την πόλη στους κατοίκους της σε μια τόσο δύσκολη στιγμή για όλους. Τώρα, μόνο να βρισκόταν μέχρι τότε ένας τρόπος να περνάμε λιγότερη ώρα περιμένοντας σε ουρές για ξενάγηση και περισσότερη σε ραντεβού με τις τόσο αγαπημένες μας, αλλά και τόσο άγνωστες πόλεις…

Η κεντρική φωτογραφία του άρθρου είναι από το Κτήριο M2 του Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης.

tags / ελcBlog / ελcmag