Η εμπειρία της θέασης του έργου «Akropolis Now» του Kendell Geers, στο πλαίσιο της έκθεσης «Heart of Darkness»,  η οποία παρουσιάζεται ως παράλληλη δράση του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου 2013, ήταν σχεδόν σοκαριστική για εμένα. Το έργο, το οποίο είναι φτιαγμένο από μεταλλικά ράφια και από ένα ιδιαίτερα αγκαθωτό συρματόπλεγμα -νοτιοαφρικανικής έμπνευσης και πατέντα της εποχής του Απαρτχάιντ, που ξεσκίζει τις σάρκες και παγιδεύει τους επίδοξους δραπέτες των στρατοπέδων συγκέντρωσης- το είχα ξαναδεί στο Μουσείο Γκουγκενχάιμ του Μπιλμπάο σε συνθήκες white box, δηλαδή σε μια αίθουσα εκθέσεων με ολόλευκους τοίχους και με επαγγελματικό φωτισμό. Σ’ αυτόν το χώρο λοιπόν η εικαστική κατασκευή «Akropolis Now» παρουσίαζε μια ιδιαίτερη γοητεία, καθώς τα θανατηφόρα πλέγματα που σχηματίζουν κολόνες στραφτάλιζαν κάτω από το φως των προβολέων, σαν ένας σύγχρονος ναός, που δυστυχώς ήταν αφιερωμένος στο μίσος και στη βαρβαρότητα, ένα σχόλιο για τη συνύπαρξη στον άνθρωπο του υψηλού όπως εκφράζεται από τον πολιτισμό και του ποταπού και του κατώτερου όπως εκφράζεται από τον πόλεμο και το ρατσισμό.

Όμως, το ίδιο έργο, που μου εντυπώθηκε με δύναμη όταν το πρωτοείδα, ξαφνικά στη βιομηχανική αίθουσα όπου φιλοξενείται στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, μοιάζει σαν να αποσυντίθεται στα πρωταρχικά του υλικά, δηλαδή σε ρολά συρματοπλέγματος και μεταλλικά ράφια. Ήταν σαν να του αποστέρησαν κάθε γοητεία, αφού μου έμοιασε σαν καλοστοιβαγμένα οικοδομικά υλικά… Του έλειπε ο κατάλληλος φωτισμός; Δεν έπρεπε να εκτεθεί στο συγκεκριμένο χώρο; Δεν ξέρω… Πάντως τρόμαξα, καθώς αναλογίστηκα ότι θέματα τα οποία θεωρούσα λυμένα από δεκαετίες, ξεπηδάνε στο προσκήνιο σαν εφιάλτες. Όπως, για παράδειγμα, το θέμα των υλικών, της πρώτης ύλης που χρησιμοποιεί ο καλλιτέχνης, που από τα readymades του Marcel Duchamp στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα θεωρητικά μπορούν να είναι το οτιδήποτε, ή το θέμα του εκθεσιακού χώρου που μπορεί να χρησιμοποιηθεί, από ένας βιομηχανικός χώρος μέχρι και ένα συνηθισμένο διαμέρισμα. Μάταια προσπάθησα να βρω τη δύναμη που αισθάνθηκα ότι εξέπεμπε το έργο στο Μπιλμπάο. Ίσως μόνο όταν το κοίταξα από την πίσω πλευρά και με το φως της μέρας από πίσω του, κόντρα, και ανάμεσα στα συρματοπλέγματα είδα τρεις φιγούρες – οι άλλοι, ο διαχωρισμός… Όμως και πάλι… Ήταν ζήτημα σκηνοθεσίας; Αν ο φωτισμός ήταν εντονότερος; Άραγε ο Geers έχει ξαναδεί το έργο του τοποθετημένο σε αντίστοιχο χώρο και γνωρίζει το πώς φαίνεται; Πόσο καλό είναι ένα έργο όταν μπορείς να το δεις σαν το άθροισμα των υλικών που το αποτελούν; Πώς θα μου φανεί την τρίτη φορά που θα το δω;

Στον αντίποδα, το έργο της Μάρως Μιχαλακάκου κατακτούσε το βιομηχανικό χώρο, τον μετέτρεπε στη σπηλαιώδη φωλιά του τέρατος που έχει σχεδιάσει η καλλιτέχνις πάνω σε ένα τεράστιο κατακόκκινο βελούδινο ύφασμα, ένα τέρας ικανό να προκαλέσει την καταστροφή αλλά που μοιάζει να ηττείται, ευάλωτο. Σας θυμίζει τίποτα μήπως;

Όμως, πέρα από τα επιμελητικά ζητήματα της παρουσίασης του έργου «Akropolis Now», το εικαστικό πρόγραμμα του Φεστιβάλ για το 2013 είναι προβληματικό γενικότερα. Δεν ξέρω ποιος έχει πάρει τις αποφάσεις για το ποιες εκθέσεις θα ενταχθούν και θα παρουσιαστούν, όμως το επίπεδο των έργων των εικαστικών καλλιτεχνών που προβάλλει φέτος η διοργάνωση δε θεωρώ ότι είναι αντίστοιχο με αυτό των έργων που παρουσιάζονται στον κύριο κορμό του, δηλαδή στο θέατρο, στο χορό και στη μουσική. Τόσο οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες του Βασίλη Κολτούκη, όσο και η οπτικοακουστική εγκατάσταση της Γεωργίας Σπυροπούλου ήταν, κατά την άποψή μου, έργα αδύναμα, δε βρήκα να κομίζουν κάτι καινούργιο ούτε να ικανοποιούν αισθητικά. Αντίθετα, το γεγονός ότι ο κύριος Κολτούκης αναγράφει ανάμεσα στις φωτογραφίες του με προφανή για τις προθέσεις του τρόπο τα στοιχεία του για επικοινωνία, πιστεύω ότι είναι απαράδεκτο. Επίσης, κατανοώ μεν τις καλές προθέσεις του θεσμού ως προς την απόφαση να εντάξει μια έκθεση της Θεραπευτικής Κοινότητας ΚΕΘΕΑ ΕΝ ΔΡΑΣΕΙ στο πρόγραμμά του, όμως λόγω του ότι ο σκοπός του Φεστιβάλ είναι, νομίζω, σε μεγάλο βαθμό εκπαιδευτικός, θα ήθελα μια άλλη λύση για την ενίσχυση της κοινότητας, όπως, για παράδειγμα, ένα προσαυξημένο εισιτήριο κατά 50 λεπτά σε συγκεκριμένες παραστάσεις. Λόγω της βαρύτητας που έχει το Φεστιβάλ στο πολιτιστικό γίγνεσθαι της χώρας, οι εκθέσεις που παρουσιάζει θα πρέπει να είναι κορυφαίες. Πιστεύω ότι αν ο κύριος Λούκος αποφάσισε να διευρύνει στο εξής το πρόγραμμα της παρουσίασης εικαστικών έργων στο πλαίσιο του Φεστιβάλ, θα πρέπει και να αναθέσει την επιλογή των εκθέσεων σε κάποιον ειδικό που θα εναρμονίσει τα όσα παρουσιάζονται σε αυτόν τον τομέα με το συνολικότερο επίπεδο του θεσμού.

Φωτογραφία: Kendell Geers, Akropolis Now, 2004, Αγκαθωτό πλέγµα και µεταλλικά ράφια 300x900x50 εκ., Άποψη εγκατάστασης: Το Φωτεινό ∆ιάστηµα, Guggenheim Museum Bilbao, Μπιλµπάο, 12 Απριλίου – 11 Σεπτεµβρίου 2011, ©FMGBGuggenheim Bilbao Museoa, 2011, Photo: Erika Ede