67 διαγωνιζόμενες ταινίες από το εξωτερικό, ανάμεσα σε χιλιάδες και 60 από την Ελλάδα, ανάμεσα σε 240, 14 διεθνείς συμμετοχές στο pitching lab, αφιερώματα, εργαστήρια, συζητήσεις, εκθέσεις και παράλληλες δράσεις, αυτή ήταν η εβδομάδα που μας πέρασε στη Δράμα, στο Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας που φέτος έκλεισε τα 42 του χρόνια… Ή μάλλον αυτή μόνο θα ήταν, αν δεν μπορούσαμε να αφηγηθούμε μια ιστορία.

Γιατί πίσω από τους αριθμούς και τις 50 παραπάνω λέξεις υπάρχουν άνθρωποι που δουλεύουν σκληρά και με αφοσίωση, δημιουργοί, καλλιτέχνες, νέοι, μεγαλύτεροι, καταξιωμένοι, ανερχόμενοι, σπουδαστές, άλλοι που έχουν διακριθεί ή που διακρίνονται τώρα, άλλοι που φεύγουν χωρίς ν’ ακούσουν το όνομά τους σε κάποια διάκριση. Αυτοί δηλαδή «που είναι ελεύθεροι να κάνουν ό,τι γουστάρουν» και στους οποίους αφιέρωσε το βραβείο σκηνοθεσίας που έλαβε στο Εθνικό Διαγωνιστικό ο Βασίλης Κεκάτος με την πανελλήνια πρεμιέρα του «Η απόσταση ανάμεσα στον ουρανό κι εμάς» που έφερε το Χρυσό Φοίνικα από τις Κάννες.

Ο Βασίλης Κεκάτος στην τελετή βράβευσης

Υπάρχουν δημιουργοί που συνήθως χρωστάνε ό,τι έκαναν στην οικογένεια και τους φίλους τους που στήριξαν οικονομικά ή με εθελοντική δουλειά. Ή που έχουν την τύχη να βρουν έναν παραγωγό κι ας ικανοποιούνται να τον βλέπουν να τυραννιέται, όπως είπε ο Νικόλας Κολοβός, Έλληνας της Σουηδίας, που κέρδισε τον Χρυσό Διόνυσο για δεύτερη φορά (το 2015 για την ταινία του «Σύκα») με το “Index”, ένα μονοπλάνο 12 λεπτών και 18 λήψεων που βλέπει το προσφυγικό από τη ματιά του παιδιού, εμπνεόμενος από το δικό του παιδί «που είχε τη μανία να βάζει το δάχτυλό του σε όποια τρύπα έβρισκε».

Από την ταινία “Index” του Νικόλα Κολοβού

Υπάρχουν νέα παιδιά που κουνάνε το δάχτυλο σαν μεγάλοι, υπάρχουν αυτοί που βάζουν κι εκείνοι που δεν δέχονται τις ετικέτες στις ταινίες τους, υπάρχουν οι χορηγοί των βραβείων που ενισχύουν τις διακεκριμένες ταινίες, αλλά και οι παραγωγοί που αποφασίζουν να ενισχύσουν ένα οπτικοακουστικό σχέδιο από το pitching lab φόρουμ.

Από έκθεση κόμικς στο πλαίσιο του φεστιβάλ

Υπάρχουν φυσικά οι εργαζόμενοι, οι διοργανωτές και οι εθελοντές του φεστιβάλ, που έχουν δουλέψει επίσης σκληρά, χωρίς μάλιστα να φαίνονται και ούτε να βραβεύονται.

Οι κριτικές επιτροπές, διεθνείς και εθνικές, που βλέπουν δεκάδες ταινίες και συνεδριάζουν επίσης δεκάδες ώρες για να βγάλουν απόφαση για μοναδικά βραβεία που δεν μοιράζονται. Κι ας με τρομάζει λίγο η φράση ‘ομόφωνες αποφάσεις, χωρίς διαφωνίες’, την οποία ανέφερε ο πρόεδρος της επιτροπής, Δημήτρης Χαρίτος, εννοώντας φαντάζομαι τον καρπό μιας συλλογικής δουλειάς.

Οι κριτικές επιτροπές διεθνούς και εθνικού διαγωνιστικού

Φέτος το φεστιβάλ είναι 42 χρονών, αρκετά ώριμο και πιο κατασταλαγμένο. Έχει τη ζεστασιά, προνόμιο των φεστιβάλ που διεξάγονται σε μικρότερες πόλεις, χωρίς να είναι ακριβώς μια γιορτή στην πόλη, αλλά μια ευκαιρία μεγαλύτερης εξωστρέφειας και απόλαυσης για εκείνους που παρακολουθούν, συμμετέχουν ή και απλώς φιλοξενούν.

Στη σύνδεση αυτή φαίνεται πάντως να βοηθούν παράλληλες δράσεις, όπως εκθέσεις, εργαστήρια, η καθημερινή ενημερωτική, προσεγμένη έκδοση «Υπότιτλοι», ανοικτές συζητήσεις με τους συντελεστές των ταινιών την επομένη των προβολών, αλλά και τα λογοτεχνικά μεσημέρια στο αίθριο του φεστιβάλ – ενδιαφέρουσες, ζωντανές, ανοικτές συζητήσεις με συγγραφείς, που επιμελείται ο συγγραφέας-δημοσιογράφος Παύλος Μεθενίτης.

Συζήτηση και αποτίμηση στο αίθριο του φεστιβάλ

Από συζήτηση με συντελεστές διαγωνιζόμενων ταινιών

Θα μπορούσαν μάλιστα αυτά να εμπλουτιστούν με συγγραφείς, σε ιστορίες των οποίων βασίστηκαν ταινίες (φέτος π.χ είδαμε μεταξύ άλλων τον «Καραγκιόζη» σε σκηνοθεσία Μιχάλη Γιγιντή, βασισμένο σε διήγημα της Λένας Κιτσοπούλου) ή με συγγραφείς με καταγωγή ή αναφορές στην ευρύτερη περιοχή. Ένα βραβείο κοινού θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει, τόσο στη σύνδεση με την κοινότητα, όσο και στην κατανόησή της.

Αίθρια λογοτεχνικά μεσημέρια

Πολύ σημαντικό κομμάτι του φεστιβάλ είναι επίσης το Pitching Lab – ο θεσμός έξι ετών που δίνει τη δυνατότητα σε δημιουργούς απ’ όλο τον κόσμο να συμμετέχουν σε εκπαιδευτικά εργαστήρια και να έρθουν σε επαφή με παραγωγούς και χρηματοδότες από την Ελλάδα και το εξωτερικό.

Παρουσιάσεις στο pitching lab forum

Το Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας έχει δυναμισμό, με πολλές και καλές συμμετοχές απ’ όλο τον κόσμο. Φέτος η δύναμή του δοκιμάστηκε και σε προσωπικό επίπεδο και με φορτισμένο κλίμα λόγω της περιπέτειας υγείας που περνά ο επί δεκαετίες καλλιτεχνικός διευθυντής του, Αντώνης Παπαδόπουλος. Έχει ποιότητα και ενδιαφέρον. Έχει προοπτική μεγαλύτερης ανάπτυξης, με τις διαδικασίες για στέγαση του Φεστιβάλ στις καπναποθήκες και τη συνεργασία με το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο σε εξέλιξη.

Βίαιη εξίσωση, του Αντώνη Ντούσια, βραβείο Animation

Έναρξη του φεστιβάλ με την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη

Μπαίνει όμως εδώ ένα ερωτηματικό, καθώς με την αλλαγή πολιτικής διοίκησης στο υπουργείο Παιδείας και Διοίκησης στο ΕΑΠ, παραμένει εκκρεμής ο νόμος ίδρυσης του τμήματος κινηματογράφου του Πανεπιστημίου που πρόκειται να στεγαστεί στους νέους χώρους του φεστιβάλ. Και τέλος έχει ως φόντο του ένα θολό τοπίο, με απούσα μία στρατηγική για τον κινηματογράφο και με προβληματική την κατάσταση στο Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, ζητήματα που έθιξε υποσχόμενος να τα δουλέψει ο Γενικός Γραμματέας Σύγχρονου Πολιτισμού, Νικόλας Γιατρομανωλάκης, ο οποίος ήρθε στην τελετή λήξης (βλέποντας και ταινίες στους εκσυγχρονισμένους θαλάμους του Ωδείου!).

Pinky Promise της Sophie Linnenbaum, βραβείο Ανθρώπινες Αξίες της Βουλής των Ελλήνων και εύφημο μνεία FIPRESCI

Λέγαμε λοιπόν ότι σημασία έχει η αφήγηση της ιστορίας. Στις προβολές βλέπαμε εναλλάξ ελληνικές και διεθνείς συμμετοχές και οι συγκρίσεις ήταν ίσως άδικες αλλά αναπόφευκτες.

Brotherhood της Meryam Joober, Grand Prix 2019 και βραβείο FIPRESCI

Οι ελληνικές ταινίες φέτος είχαν πολύ πιο άρτια, τεχνικά χαρακτηριστικά. Είχαν όμως αδυναμίες στο σενάριο, στο πώς θα καταφέρουν να πουν μια ιστορία, ειδικά στον περιορισμένο χρόνο της μικρού μήκους ταινίας, κρατώντας τον δυνατό πυρήνα, αλλά βγάζοντας τα πολλά λόγια. Εκεί, τα χρόνια της παπαγαλίας στο σχολείο και ο διδακτισμός ακόμα και των εξωσχολικών βιβλίων, έχουν μάλλον κάνει το θαύμα τους. Ακόμα και οι πολύ νέοι δημιουργοί δεν πιστεύουν ότι ο θεατής μπορεί να πιάσει το υπονοούμενο.

Καρτ ποστάλ από το τέλος του κόσμου, του Κ. Αντωνόπουλου, βραβείο μοντάζ

Επίσης είναι και η θεματική: Πέρασαν κάποια χρόνια, που η κρίση αποτυπωνόταν ξεκάθαρα, ρεαλιστικά, ειδικά στις ταινίες μικρού μήκους, με κριτικά, ίσως και μαχητικά ή και καυστικά σχόλια και με αναζήτηση διεξόδων, παρά με καταγραφή αδιεξόδων.

Ρουζ, του Κ. Θεοδοσόπουλου, βραβείο σεναρίου και πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη Ντίνου Κατσουρίδη

Ακούστηκε στην αποτίμηση του Εθνικού Διαγωνιστικού ότι η κρίση μοιάζει να φεύγει από το κάδρο. Έχω όμως την εντύπωση ότι τώρα είναι το κάδρο: Αρρώστια, γηρατειά, οικογενειακά βάρη, προβληματικές σχέσεις (ελάχιστες οι ερωτικές), ταυτότητα, τραύμα και γονεϊκές σχέσεις, απώλεια, φυγή, ενδοσκόπηση, εσωστρέφεια και πορεία στο σκοτάδι: Σε αυτά νομίζω ότι αποτυπώνονται, πιο έμμεσα ίσως, οι μακροχρόνιες συνέπειες μια κρίσης που πάει να γίνει – αλλά δε γίνεται βέβαια – κανονικότητα.

Lake of happiness του Alieaksei Panuyan, βραβείο σκηνοθεσίας στο διεθνές

Οι υπαινιγμοί δίνουν τη θέση τους στο γκροτέσκο, οι συμβολισμοί στις δυνατές κραυγές κι όσο για το χιούμορ… αχ, το χιούμορ, απολαυστικό σε ταινίες του εξωτερικού, μοιάζει ακόμα πιο ενοχοποιημένο από πριν στις ελληνικές.

Οπότε… Υπάρχει δουλειά αλλά και κέφι σε όλο αυτό; Βγαίνει όλη αυτή η δουλειά προς τα έξω; Το αισθανόμαστε εμείς, το κοινό; Το βιώνει η τοπική κοινότητα; Το αναζητούν οι δημιουργοί; Αντανακλάται διεθνώς; Έχει προοπτικές; Νομίζω ναι, ναι, ναι. Αλλά, και 100 χρονών να γίνει το Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας, πρέπει στην ψυχή του να παραμείνει παιδί!

Κεντρική φωτογραφία άρθρου: Από την ταινία “Blessed Land”, Phạm Ngọc Lân

Δείτε αναλυτικά τα βραβεία του 42ου Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας  

Info: Το 42ο Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας έρχεται στην Αθήνα, από τις 10 έως τις 16 Οκτωβρίου, στον κινηματογράφο Τριανόν.