Το 1884 ο Joseph Pulitzer μάζεψε 100.000 δολάρια από τους κατοίκους της Νέας Υόρκης για να μεταφερθεί το Άγαλμα της Ελευθερίας από τη Γαλλία στις ΗΠΑ, δημοσιεύοντας για κάθε χορηγό, ακόμα και τον πιο μικρό, τη συμβολή του. Από αντίστοιχα γεγονότα γεννήθηκαν οι σκέψεις για εναλλακτική χρηματοδότηση στον πολιτισμό. Έτσι, μπήκαμε στην εποχή του crowdfunding. H σκέψη του απλή. Υποστηρίζεις την ιδέα του project σου, ώστε να πείσεις το κοινό να γίνει οικονομικός συμμέτοχος του έργου, συνεισφέροντας μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Αν δε συγκεντρώσεις τα χρήματα στο διάστημα αυτό, επιστρέφονται όλα. Τα εργαλεία του είναι μια καλή παρουσίαση της ιδέας συνήθως με ένα σύντομο viral, η ανταλλακτική πυραμίδα δώρων συμμετεχόντων και, φυσικά, η εξάπλωση της ιδέας με όλους τους δυνατούς τρόπους, μέσω Ιnternet, social media, εκδηλώσεων και τέλος με προσωπική επαφή. Στο εξωτερικό είναι διάσημες πλέον πλατφόρμες όπως το Kickstarter και το IndieGoGo.


Φωτογραφία 1: Δημήτρης Αναγνώστου, συνιδρυτής του Groopio.com

Η αντίστοιχη ελληνική είναι η Groopio. O εκπρόσωπός της Δημήτρης Αναγνώστου μου εξηγεί ότι η ιδέα είναι αντίστοιχη του εθίμου του «κρεβατιού» στους γάμους ή του ρεφενέ. «Μια όμως καμπάνια οφείλει την επιτυχία της κατά ενενήντα τοις εκατό στο δημιουργό, απαιτεί πολλές ώρες δουλειάς καθημερινά, πρέπει να στέλνει ενημερωτικά δελτία Τύπου, να δίνει συνεντεύξεις… Έχει να κάνει φυσικά με το πόσο το πιστεύει ο δημιουργός του. Για παράδειγμα, μια πετυχημένη μας καμπάνια ήταν ένα παιδικό βιβλίο “Ο θησαυρός του καλαμαριού”, όπου η συγγραφέας μάζεψε 2.500 ευρώ για να το εκδώσει και η παράσταση “Ο δήμιος του έρωτα” σε σκηνοθεσία Κώστα Γάκη, που μάζεψε μέσα σε δεκαεννέα ημέρες 4.000 ευρώ. Ένα από τα δώρα για εκείνους που συμμετείχαν ήταν να παρακολουθήσει ένα σεμινάριο για σκηνοθεσία ή να κερδίσει το βιβλίο του Γιάλομ. Τα δώρα πρέπει να είναι τέτοια που να θέλει να τα αποκτήσει ο κόσμος, πρέπει ο δημιουργός να σε κάνει να πιστέψεις το σκοπό του».


Φωτογραφία 2 (αριστερά): Μυρτώ Παπαδοπούλου, φωτογράφος και δημιουργός του project “The Attendants”
Φωτογραφία 3 (δεξιά): Στάθης Αθανασίου, σκηνοθέτης και εμπνευστής της ταινίας “Alpha”

Το «The Attendants» της φωτογράφου Μυρτώς Παπαδοπούλου διανύει το δικό του ταξίδι μέσω crowdfunding. Πρόκειται για ένα transmedia project με θέμα την πορνεία στη σύγχρονη Ελλάδα. Η υλοποίηση του έργου της εμπλέκει πολύ κόσμο, αφού απαιτεί έρευνα και ειδικούς συμβούλους. Η ίδια πιστεύει ότι το project της έχει καταρχήν μια κοινωνική απήχηση. «Γιατί θα συμβάλει σε μια πολύ σημαντική προσπάθεια ευαισθητοποίησης και αφύπνισης της κοινωνικής συνείδησης πάνω στο θέμα της πορνείας και επίσης γιατί ο συμμετέχων δε θα βοηθήσει μόνο εμένα ως δημιουργό, αλλά και θα βοηθήσω κάποιες γυναίκες μέσα από τα εκπαιδευτικά και φωτογραφικά προγράμματα που προσπαθούμε να χτίσουμε και να γίνουν θεσμός». Η Μυρτώ έχει δυσκολευτεί πολύ με τη χρηματοδότηση. «Θέλει πολύ χρόνο. Προσωπικά mail, τηλέφωνα, επικοινωνία από κοντά, να βρεις τους κατάλληλους που θα ενδιαφερθούν για το πρότζεκτ σου. Στην αρχή της καμπάνιας αφιέρωνα όλη μου την ημέρα. Τώρα ψάχνω και άλλους φορείς για χρηματοδότηση. Το κυνήγι είναι καθημερινό». Υπογραμμίζει ότι οι καλλιτέχνες πρέπει να είναι προσεκτικοί στην επιλογή της πλατφόρμας, ώστε να είναι συναφής με το εν δυνάμει κοινό τους.

To πιο πετυχημένο, ίσως, crowdfunding που έχουμε ακούσει τον τελευταίο καιρό στην Ελλάδα είναι η ταινία «Alpha» του Στάθη Αθανασίου, ο οποίος μαζί με την ομάδα του κατάφεραν με σκληρή δουλειά να συγκεντρώσουν 64.366 ευρώ ξεπερνώντας το στόχο των 60.000 ευρώ μέσα σε λιγότερο από δύο μήνες. «Το χτίζαμε εδώ και ενάμιση χρόνο τουλάχιστον. Η χρηματοδότηση ξεκίνησε αργότερα. Το crowdfunding είναι πολύ ωραίο ως έννοια, πέρα από τα λεφτά που βρίσκεις. Αναγκάζεσαι να βρεις ο ίδιος το κοινό σου και σε βάζει στη διαδικασία μιας σχέσης προσωπικής». Ευτυχείς έχουν μπει στη διαδικασία της υλοποίησης. «Έχουμε ξεκινήσει ήδη προπαραγωγή για την ταινία και ξεκινάμε σε δύο μήνες γυρίσματα, οπότε σε χρόνο μηδέν τα χρήματα θα εξατμιστούν. Όπως λέμε και στη σελίδα μας, τα χρήματα αυτά θα πάνε για το production design της ταινίας».


Φωτογραφία 4: Σταύρος Μπένος, πρώην υπουργός Πολιτισμού και ιδρυτής του σωματείου “Διάζωμα”

Πέρα από τη μέθοδο του crowdfunding, η χορηγία και ο εθελοντισμός είναι εργαλεία διαχρονικά και στην πολιτιστική διαχείριση. Στο «Διάζωμα» έχτισαν ένα ολόκληρο σύστημα, εκτός κρατικής βοήθειας. Η σκέψη της ανάδειξης των αρχαίων θεάτρων, της εξεύρεση πόρων και της ένταξή τους στην καθημερινότητα μας ξεκίνησε το 2000 από τον πρώην υπουργό Πολιτισμού Σταύρο Μπένο και των φίλων-συνεργατών του και επίσημα λειτούργησε το 2008. Το «Διάζωμα» μου δηλώνει περήφανα ο κ. Μπένος, στηρίζει δεκάδες αρχαία θέατρα σε μια ευρεία γκάμα λειτουργιών, από τις γεωφυσικές έρευνες, τις απαλλοτριώσεις, τις ανασκαφές, τις μελέτες και εργασίες αποκατάστασης, στο πλευρό και υπό την εποπτεία πάντα των αρχαιολόγων. Το οικονομικό μοντέλο του στηρίζεται σε τρεις πύλες: Στη συνδρομή των πόλεων και των περιφερειών μέσω προγραμματικών συμβάσεων, στους μεγάλους χορηγούς και στην πύλη των πολιτών με τους ειδικούς λογαριασμούς. Για τους μεγαλύτερους χορηγούς υπάρχουν πάντα τα αντισταθμίσματα και ο θεσμός του Εταιρικού Μέλους όπου συγκροτεί μια θεσμική συνεργασία ανάμεσα στην εταιρεία και στο σωματείο. «Στο Διάζωμα επιδιώκουμε την ώσμωση με τους δωρητές, τους χορηγούς και τους εθελοντές. Είμαστε στην εποχή της “κοινωνίας” όπου η συνεισφορά δεν είναι μόνο οικονομική. Ένα παράδειγμα είναι τα σχολεία που υιοθετούν τα θέατρα». Φυσικά, ένα μεγάλο μέρος των χρηματοδοτήσεων βρίσκεται στους πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου με την αρωγή του Υπουργείου Πολιτισμού τα θέατρα εντάσσονται στα προγράμματα ΕΣΠΑ. Στόχος τους να εντάξουν τα θέατρα στην οικονομία της αγοράς με όρους αειφόρους ανάπτυξης. Μου περιγράφει με ενθουσιασμό το μεγαλόπνοο πρόγραμμα που θα εγκαινιάσουν φέτος για την πολιτιστική διαδρομή, ως επώνυμο τουριστικό προϊόν στα αρχαία θέατρα της Ηπείρου.

Στην αναζήτηση εναλλακτικών πηγών χρηματοδότησης μπορεί κάποιος να πέσει πάνω σε αμέτρητα site ΜΚΟ και οργανώσεων που ενισχύουν την τέχνη είτε με «residencies» είτε με ειδικά βραβεία, όπως ενδεικτικά οι «Youth Musical Theatre Co», «Foundation for Photo Art in Hospitals, Be the Star you are», «Midwest Young Artists», «The Center for Contemporary Dance», ο κατάλογος είναι μακρύς και το ψάξιμο απαιτητικό.


Φωτογραφία 5: Ariane Coek, σκηνοθέτης και παραγωγός του BBC

Πρόσφατα, ανακαλύψαμε ότι και η επιστήμη μπορεί να συνδράμει στην τέχνη. Η Ariane Coek, με ένα πετυχημένο βιογραφικό ως σκηνοθέτης και παραγωγός του BBC, κατέληξε στην ιδέα ότι δεν υπάρχει πιο συναρπαστικό μέρος στον πλανήτη από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών (CERN) και ότι η εφαρμοσμένη φυσική, που είχε ήδη εμπνεύσει τους μοντερνιστές στον 20ό αιώνα, είναι ένα υπέροχο μέρος για ανταλλαγή ιδεών. Βρήκε «ευήκοα ώτα» στο Δήμο της Γενεύης, όπου τους ενδιαφέρει η προβολή της, ως πόλης που αγκαλιάζει τις επιστήμες και τις τέχνες, και καθιέρωσε το θεσμό [email protected]. Με αυτόν, το διάσημο Ευρωπαϊκό Επιστημονικό Κέντρο παρέχει «residency» στους καλλιτέχνες, προσφέρει οικονομικά βραβεία και επεκτείνει το έργο τους προς διαφορετικές κατευθύνσεις, αφού προκύπτει η διάδραση με τους επιστήμονες του CERN (Prix Ars Electronica [email protected] residency). Oι τομείς που χρηματοδοτούνται μέχρι τώρα είναι οι ψηφιακές τέχνες, ο χορός, η περφόρμανς και ο κινηματογράφος. «Η τέχνη πλήττεται πάντα πρώτη, γιατί θεωρείται είδος πολυτελείας, ενώ στην πραγματικότητα είναι ο βασικός κορμός του ανθρώπινου πνεύματος και θα έπρεπε να υποστηρίζεται με κάθε τίμημα. Οι καλλιτέχνες θα πρέπει να επεκτείνουμε τον τρόπο που αναζητούμε χρήματα, ειδικά τώρα που αποσύρεται η κρατική ενίσχυση. Και αυτό φυσικά είναι πραγματικά δύσκολο όταν πρέπει να έχεις το χρόνο να δημιουργήσεις και το νοητικό χώρο. Και κάθε καλλιτέχνης έχει διαφορετική ικανότητα να συνδυάσει και τα δύο. Εγώ, για παράδειγμα, δυσκολεύτηκα πολύ, όταν προσπαθούσα να γράψω το μυθιστόρημά μου, ενώ παράλληλα εργαζόμουν σε βιβλία ιστορίας για έναν εκδότη. Για μένα, σήμερα, ο πιο πετυχημένος τρόπος για να μαζέψεις χρήματα είναι ο διαχρονικός, να έχεις ένα φανταστικό project, ένα καθαρό τίτλο, ένα μήνυμα και μια αποστολή. Οι επενδύσεις ακολουθούν την πρωτοτυπία και την αυθεντικότητα». Η Ariane μάλιστα προσκαλεί τους Έλληνες ψηφιακούς καλλιτέχνες να λάβουν μέρος στο πρόγραμμα που θα ανοίξει τον Ιούνιο του 2013 για το Prix Ars Electronica [email protected] και υπόσχεται ότι το φθινόπωρο θα ανακοινωθεί ειδικό βραβείο για Έλληνες καλλιτέχνες.


Φωτογραφία 6: Peggy Guggenheim, Αμερικανίδα μποέμ συλλέκτης έργων τέχνης

Από όσα προηγήθηκαν, καταλήγω στο ότι είτε αναζητάς βοήθεια σε πυρηνικούς αντιδραστήρες είτε καταφέρνεις να βρεις τη δική σου Peggy Guggenheim στο πρόσωπο των φίλων σου η συνταγή είναι απλή: Αν πιστεύεις ότι είσαι ο επόμενος Max Ernst, βρες τον τρόπο να το πιστέψουν και οι άλλοι. Παραφράζοντας τον Πικάσο θα προσθέσω «Κάθε παιδί είναι ένας καλλιτέχνης. Το πρόβλημα είναι πώς θα παραμείνει καλλιτέχνης όταν μεγαλώσει».

Y.Γ. Οι Σταύρος Μπένος, Στάθης Αθανασίου, Ειρηναίος Φιλιππίδης από το Groopio και η Ariane Koek συμμετείχαν στις 10 Μαρτίου σε μια συνάντηση εν όψει του ΙΕΤΜ Athens, με θέμα “Νέοι τρόποι χρηματοδότησης και παραγωγής”. Περισσότερες πληροφορίες: www.busart.org και openupdays.wordpress.com.

Φωτογραφίες (1, 4): Χρίστη Φωτεινή