Ποια είναι η θέση του πολιτισμού στην κοινωνία σήμερα; Ο κοινωνικός ρόλος του πολιτισμού μπορεί και να θεωρηθεί υποβαθμισμένος, αφού πράξεις πολιτισμού συνδέονται περισσότερο με την έννοια της διασκέδασης, παρά με αυτήν της κοινωνικής συνοχής. Το πρόγραμμα “START – Create Cultural Change” από το 2015 επιδιώκει με επιτυχία να φέρει στο προσκήνιο της κοινωνίας ιδέες καινοτόμες και πρωτοποριακές, που θα καταφέρουν να γίνουν λύσεις σε διαχρονικά ή (και) σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα. Η τέχνη δηλαδή αποκτά έναν πιο «ορατό» κοινωνικό χαρακτήρα, προσφέροντας ουσιαστικές λύσεις μέσω συλλογικών / συμμετοχικών διαδικασιών.

Η προσπάθεια του START – Create Cultural Change έχει αποφέρει καρπούς: Έχει καταφέρει να ενώσει πολιτιστικούς διαχειριστές από 40 πόλεις της Ελλάδας, χρηματοδοτώντας 57 έργα μικρής κλίμακας σε 16 πόλεις και να κινητοποιήσει πάνω από 19.000 πολίτες μέσω της ενεργούς συμμετοχής τους σε ποικίλες πολιτιστικές δράσεις.

Φέτος, στηρίζει 15 νέους δημιουργικούς επαγγελματίες από κάθε γωνία της Ελλάδας, από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη ως τη Νίσυρο και την Καστοριά. Για 5η συνεχή χρονιά στόχος των έργων που έχουν την υποστήριξη του START – Create Cultural Change είναι να κινητοποιήσουν πολίτες και να προτείνουν καινοτόμες λύσεις σε τοπικές προκλήσεις με εργαλείο τον πολιτισμό.

Ιδιαίτερα σε μια περίοδο ανασφάλειας και απότομης αλλαγής των συνηθειών μας όπως αυτής μιας επιδημίας, αναλογίζεται κανείς πόσο έτοιμη είναι η ανθρωπότητα να προσαρμόζεται στα μεταβαλλόμενα δεδομένα. Ο κοινωνικός πολιτισμός, ένας χώρος για τον οποίο λίγα ξέρουμε, έχει τις μεθόδους και τα εργαλεία να ενεργεί με ευθύνη, προσαρμοστικότητα και κυρίως, μεγάλη ανθεκτικότητα στις κοινωνικές αλλαγές.

Ας γνωρίσουμε όμως καλύτερα τα έργα των 15 υποστηριζόμενων πολιτιστικών διαχειριστών και τις «γειτονιές» της Ελλάδας που αυτές θα βοηθήσουν:

Αθήνα

Marc Delalonde

Η κοινωνικοπολιτιστική πρωτοβουλία Generation Symbiocene [ή αλλιώς Gen (S)] από τον Marc Delalonde έχει στόχο να οικοδομηθεί μία κοινότητα νέων πολιτών, η οποία θα δράσει για να καλλιεργήσει τη συναισθηματική σύνδεση των ανθρώπων με τον υπόλοιπο έμβιο κόσμο μέσω της τέχνης. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει την οικοδόμηση της κοινότητας Gen (S) μέσα από μια σειρά συναντήσεων, οι οποίες φιλοξενούνται στο Earth Κ44, χώρο της Οργάνωσης Γη. Αυτές οι συναντήσεις επαναλαμβάνονται κάθε δύο εβδομάδες, με σκοπό να αποτελέσουν έναν χώρο έκφρασης, συζήτησης και διοργάνωσης κοινών δράσεων μέσω δημιουργικών εργαλείων με στόχο τη διάδοση της έννοιας της συμβίωσης.

Generation Symbiocene. Φωτογραφία: Marc Delalonde

Μανώλης Λεβεδιάνος

Το CLOUDS (Commoning Culture in Public Spaces) του Μανώλη Λεβεδιάνου είναι ένα πολυμορφικό σύστημα ανοιχτής αρχιτεκτονικής για την κατασκευή pop-up δομών στον δημόσιο χώρο. Η κινητικότητά του επιτρέπει τη διοργάνωση εκδηλώσεων σε λιγότερο προσιτούς χώρους και περιθωριοποιημένες γειτονιές. Με αυτόν τον τρόπο θα προσεγγίσει άμεσα τοπικές κοινότητες και θα υποστηρίξει ανεξάρτητες πρωτοβουλίες κατοίκων, άτυπες ομάδες πολιτών, εγχειρήματα και οργανισμούς, επεκτείνοντας το πεδίο δράσης και τη σφαίρα επιρροής τους. Αποτελεί μία δέσμευση που θα ενισχύσει την ικανότητα των πολιτών για αυτο-οργάνωση και την αίσθηση του ανήκειν στην πόλη.

CLOUDS. Φωτογραφία: LUDD

Δανάη Λιοδάκη

Ο φεμινιστικός χάρτης FemMap της Δανάης Λιοδάκη μάς οδηγεί μεταξύ τριών πλατειών της Αθήνας: Πλ. Αμερικής – Πλ. Βικτωρίας – Πλ. Κυψέλης. Το ερώτημα που οδήγησε στην υλοποίηση του έργου ήταν το «ποιος φτιάχνει τον χάρτη μίας πόλης και πώς γίνεται να υπάρχει μόνο ένας χάρτης για μία περιοχή ενώ η εμπειρία είναι τόσο διαφορετική για κάθε κοινωνική ομάδα που ζει σ’ αυτήν;». Το ερώτημα αυτό απαντάται από γυναίκες που ζουν, εργάζονται και συχνάζουν στην περιοχή, οι οποίες συμμετέχουν στις εκδηλώσεις, τις συζητήσεις και τα δημιουργικά εργαστήρια του έργου στον χώρο του Victoria Square Project και συμβάλλουν με τις ιδέες, τις εμπειρίες και τη δημιουργική τους διάθεση στη δημιουργία ενός εναλλακτικού, γυναικείου χάρτη της γειτονιάς.

“FemMap”: Μαριάννα Στεφανίτση

Θεσσαλονίκη

Στέλλα Αναστασάκη

Το project “Mind’s Eye | Ψηλαφώντας την τέχνη” της Στέλλας Αναστασάκη είναι μια πρωτοβουλία που σχεδιάζει συμπεριληπτικές πρακτικές για την προσβασιμότητα ατόμων που βιώνουν μερική ή ολική απώλεια όρασης στην εμπειρία της τέχνης. Εφαρμόζεται για πρώτη φορά στον χώρο και τη συλλογή του MOMus-Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης σε συνεργασία με το Κέντρο Εκπαίδευσης και Αποκατάστασης Τυφλών Παράρτημα Θεσσαλονίκης. Οι πρακτικές που εφαρμόζονται ως απτικο-ακουστικά βοηθήματα σε δέκα έργα της μόνιμης συλλογής και του χώρου του μουσείου εστιάζουν στην πρόκληση απτικών και ηχητικών ερεθισμάτων ενεργοποιώντας το «μάτι του μυαλού» και προτείνοντας νέους τρόπους πρόσληψης της τέχνης.

“Mind’s Eye | Ψηλαφώντας την τέχνη”
Φωτογραφία: Χασάν Σεχ – Γιώργος Γεωργακόπουλος

Περικλής Χατζηνάκος

Ο Περικλής Χατζηνάκος, με ενδιαφέρον για την ανάπτυξη κοινοτικών δεσμών εντός του αστικού περιβάλλοντος, δημιούργησε το περιβαλλοντικό έργο «Κοινά υπό Κατοίκηση» με χώρο δράσης το κέντρο της Θεσσαλονίκης. Οι αλλαγές που προτείνει στην καθημερινότητά μας με αυτό το έργο και βάσει των οποίων αυτό λειτουργεί είναι οι εξής: Η μετατροπή μιας τυπικής πολυκατοικίας σε πρότυπο πράσινο κτίριο, η δημιουργία της Πράσινης Κοινότητας, η καθιέρωση του Μήνα Πράσινου Σχολείου που αφορά την εκπαίδευση παιδιών και γονέων σε θέματα οικολογίας και περιβάλλοντος μέσω της τέχνης, αλλά και δράσεις που εμπεδώνουν το μήνυμα της πράσινης καθημερινότητας.

«Κοινά υπό Κατοίκηση». Φωτογραφία: Πηνελόπη Μαμάη

Άρτεμις Καρμπά

Η Άρτεμις Καρμπά με το Share-call παρέχει έναν «χώρο συνάντησης» για εκπαιδευτικούς κάθε βαθμίδας και ειδικότητας όπου μπορούν να βρουν υποστήριξη και έμπνευση, μέσα στην πιεστική καθημερινότητα του σχολείου. Για τη λειτουργία του προγράμματος αυτού, έχει συγκροτηθεί μια σταθερή ομάδα εκπαιδευτικών με βασικό σκοπό την προσωπική και την επαγγελματική ανάπτυξη. Επιπλέον, κάθε μήνα το «share-call» ανοίγει τον κύκλο του σε όλους τους εκπαιδευτικούς με ανοιχτές και αυτοτελείς συναντήσεις. «Οι Δευτέρες των Δασκάλων» όπως ονομάζονται, έχουν ποικίλο περιεχόμενο όπως βιωματικά σεμινάρια, διαλέξεις και καλλιτεχνικά-παιδαγωγικά εργαστήρια.

Share-call. Φωτογραφία: Pnevma Productions

Μυρτώ Παπαδογεώργου

Μια σειρά από ανατρεπτικές εκστρατείες ευαισθητοποίησης που έχουν ως βασικά εργαλεία καινοτόμες μορφές οπτικής αφήγησης όπως VR, online βίντεο και διαδραστικό διαδικτυακό περιεχόμενο είναι το εγχείρημα Φίλε Οδηγέ, Φίλη Οδηγέ Δ.Ε.Σ. (Δραστικές Εκστρατείες Συνειδητοποίησης) που ξεκίνησε η Μυρτώ Παπαδογεώργου. Οι Δραστικές Εκστρατείες Συνειδητοποίησης (Δ.Ε.Σ), έχουν ως στόχο τον πειραματισμό με καινοτόμες και βιωματικές μορφές ευαισθητοποίησης που αφορούν την οδηγική συμπεριφορά και την οδική ασφάλεια, κάνοντας επίκληση όχι στη λογική αλλά στο συναίσθημα.

Φίλε Οδηγέ, Φίλη Οδηγέ Δ.Ε.Σ. (Δραστικές Εκστρατείες Συνειδητοποίησης)

Αλεξανδρούπολη

Βαλεντίνα Σωκράτους

Πώς θα ήταν ένα pop up συμμετοχικό μουσείο; Η Βαλεντίνα Σωκράτους το έχει φανταστεί με έργα μιας ομάδας που μέσα από το Emerge θα έχει έρθει κοντά, μέσα από 16 βιωματικές συναντήσεις. Σε αυτές οι συμμετέχοντες θα έχουν τη ευκαιρία να πειραματιστούν και να εξερευνήσουν πτυχές του εαυτού τους, αφού στόχος του project είναι τόσο η ανάδειξη της σημαντικότητας της φροντίδα της ψυχικής υγείας χωρίς ταμπού, όσο και η ενεργοποίηση των μελών ως πολίτες γύρω από ένα κοινωνικό θέμα, αξιοποιώντας εικαστικά και παραστατικά εργαλεία. Το pop up συμμετοχικό μουσείο της Βαλεντίνας Σωκράτους λοιπόν προτείνει έναν ανοιχτό διάλογο γύρω από την ψυχική υγεία, χωρίς το στίγμα της ντροπής.

“Emerge”. Φωτογραφία: Βαλεντίνα Σωκράτους

Ζάκυνθος

Χριστίνα Χριστοφόρου Λιβάνη

H Χριστίνα Χριστοφόρου Λιβάνη με το Talk Talk (Τοκ Τοκ) δημιουργεί ένα εναλλακτικό βιωματικό εργαστήρι που δίνει έμφαση στη δημιουργία και την έκφραση, μέσα από τεχνικές αφήγησης και δημιουργικής γραφής. Με τη μορφή εβδομαδιαίων εργαστηρίων, δύο ομάδες ενηλίκων και μία ομάδα εφήβων, προσπαθούν συλλογικά, με άξονα τις σύγχρονες μορφές καταπίεσης και τα κοινωνικά στερεότυπα στη ζακυνθινή κοινωνία, να προτείνουν λύσεις για τα προβλήματα που μας απασχολούν στην καθημερινότητα. Ένας ακόμη στόχος του Talk Talk είναι να παρουσιάσει τα στερεότυπα και τις μορφές καταπίεσης στο υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο του νησιού, προσκαλώντας το να αναγνωρίσει αυτές τις μορφές καταπίεσης και έπειτα να προτείνει τις δικές του λύσεις.

“Talk Talk”

Καστοριά

Αθηνά Κιορπελίδου

Η Αθηνά Κιορπελίδου προσπαθεί μέσα από το Πίσω από πόρτες κλειστές | Ανοίγοντας το διάλογο για την έμφυλη βία να βγάλει περισσότερες γυναίκες από την απομόνωση, με όπλο την ενσυναίσθηση, να ευαισθητοποιήσει το κοινό σχετικά με τις πράξεις που συνιστούν κακοποίηση. Μέσα από μια σειρά δράσεων που κορυφώνονται σε μια εικαστική εγκατάσταση με ζωντανές performances, η πρωτοβουλία «Πίσω από πόρτες κλειστές» επιδιώκει να ενθαρρύνει περισσότερες γυναίκες να πλησιάσουν για υποστήριξη το Κέντρο Συμβουλευτικής Γυναικών του Δήμου Καστοριάς και να ανοίξει τον διάλογο για τις πιο δυσδιάκριτες μορφές κακοποίησης, όπως η εξακολουθητική παρακολούθηση (stalking), η ψυχολογική, λεκτική ή οικονομική κακοποίηση.

«Πίσω από πόρτες κλειστές | Ανοίγοντας το διάλογο για την έμφυλη βία». Φωτογραφία: Χρήστος Κυριαζίδης

Κομοτηνή

Μαρία Στρούμπα

Ξεκινώντας από το 10ο Νηπιαγωγείο της Κομοτηνής, το kookoonari της Μαρίας Στρούμπα στοχεύει μέσω της μετατροπής του νηπιαγωγείου στο πρώτο σχολείο μηδενικών απορριμμάτων, να συμβάλλει στη διαμόρφωση μιας πιο φιλο-περιβαλλοντικής καταναλωτικής συμπεριφοράς. Μέσα από δημιουργικά, συμμετοχικά εργαστήρια και ποικίλες δράσεις, το kookoonari εκπαιδεύει παιδιά, γονείς και εκπαιδευτικούς σχετικά με τις αρχές του Zero Waste, ώστε στη συνέχεια να μειώσουν τα απορρίμματα που παράγονται τόσο στο ίδιο το σχολείο, όσο και στα σπίτια τους.

“kookoonari”. Φωτογραφία: Δημήτρης Πολίτης

Κρήτη

Ειρήνη Αμπουμόγλι

Οι βεγγέρες ήταν βραδινές μαζώξεις γυναικών στα κατώφλια των σπιτιών τους, όπου συζητούσαν, έπλεκαν και διασκέδαζαν. Το Veggera Project της Ειρήνης Αμπουμόγλι επαναφέρει τη νοσταλγική συνήθεια με σύγχρονα δεδομένα: Μέσα από εβδομαδιαίες συναντήσεις, κατά τις οποίες οι γυναίκες μπορούν να συλλέγουν άγρια χόρτα με στόχο την καταγραφή τους μέχρι και να κάνουν μαθήματα φωτογραφίας με smartphones, το Veggera Project δημιουργεί ένα safe space αλληλεγγύης και υποστήριξης στην ιδιαίτερη κοινότητα ενός κρητικού χωριού, με στόχο να δραστηριοποιήσει τη γυναικεία κοινότητα στο χωριό, να εστιάσει στις ιδιαίτερες εμπειρίες των γυναικών και να αναδείξει τις δυνατότητες και τα ταλέντα τους.

Veggera Project. Φωτογραφία: Sibylle Meder

Νίσυρος

Γρηγόρης Χατζηιωαννίδης

Όταν μια περιοχή δεν έχει πόσιμο νερό, οι κάτοικοί της αγοράζουν εμφιαλωμένο. Τι γίνεται όμως με όλα τα πλαστικά μπουκάλια που μένουν πίσω; Το project ΝΙΣΥΡΙΟ του Γρηγόρη Χατζηιωαννίδη σκοπεύει να μετατρέψει το πρόβλημα της καύσης του πλαστικού σε θετικό συστατικό της ζωής του νησιού τόσο μέσω της ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, όσο και της αναζήτησης δημιουργικών και βιώσιμων πρακτικών για την επαναχρησιμοποίηση και εναλλακτική χρήση του πλαστικού, προσεγγίζοντας το πλαστικό ως ένα νέο πόρο.

«ΝΙΣΥΡΙΟ». Εικόνα: EmKei

Ρόδος (και Αθήνα)

Άλεξ Δημητρίου

Πόσοι από εμάς γνωρίζουν ότι το ποδήλατο αφήνει 13 φορές μικρότερο αποτύπωμα άνθρακα από το αυτοκίνητο; Το project ΣΑΣΜΑΝ του Άλεξ Δημητρίου θεωρεί την πληροφορία αυτή δεδομένη και βάσει αυτής προωθεί την κουλτούρα του ποδηλάτου, μέσα από εργαστήρια επισκευής ποδηλάτων, προβολές ταινιών, καλλιτεχνικά και βιωματικά εργαστήρια, κυκλική οικονομία (upcycling) και ομαδικές ποδηλατάδες. Το ΣΑΣΜΑΝ εμπνέεται και από το φεμινιστικό κίνημα χώρων κατασκευής, που αφορά την τεχνική γνώση για Do-It-Yourself (DIY) κατασκευές σε ένα φεμινιστικό πλαίσιο.

«ΣΑΣΜΑΝ». Φωτογραφία: Maja Widler

Τήνος

Φραντζέσκα Παπαγιαννοπούλου

Τίποτα δεν κρύβεται από το TINOS Guide & Seek της Φραντζέσκας Παπαγιαννοπούλου, τον πρώτο πολιτισμικό οδηγό της Τήνου από παιδιά, για παιδιά. Το νησί της Τήνου χωρίζεται γεωγραφικά σε τέσσερις μεριές. Οι μικροί εξερευνητές της Γ΄ τάξης απ’ όλα τα Δημοτικά σχολεία του νησιού, καταγράφουν τέχνες, λαϊκές και μη, και μύθους για κάθε μέρος, μέσα από μια σειρά εργαστηρίων.

“TINOS Guide & Seek”

Σχετικά με το πρόγραμμα “START – Create Cultural Change”

Το START – Create Cultural Change είναι ένα πρόγραμμα μετεκπαίδευσης και υποτροφιών για ανερχόμενους πολιτιστικούς διαχειριστές στην Ελλάδα, το οποίο υποστηρίζει νέους δημιουργούς να προωθήσουν τις πολιτιστικές τους πρωτοβουλίες, οι οποίες ενισχύουν την κοινωνική συνοχή στο τοπικό τους περιβάλλον. Στόχος του προγράμματος START είναι η δημιουργία νέων προοπτικών για νεοεισερχόμενους στο επάγγελμα με την προώθηση της ανταλλαγής και της ανάπτυξης στον τομέα της κοινωνικοπολιτισμικότητας και την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής στην Ευρώπη.

Το πρόγραμμα υλοποιείται μέσω του Ιδρύματος Robert Bosch (Robert Bosch Stiftung) σε συνεργασία με το Goethe-Institut Thessaloniki και τη μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα Ομοσπονδιακή Ένωση Κοινωνικοπολιτιστικών Κέντρων (Bundesvereinigung Soziokultureller Zentren e.V.) και υποστηρίζεται από το Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση και το Ίδρυμα Μποδοσάκη.

Δείτε περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις επιμέρους φάσεις του προγράμματος και μια επισκόπηση των προγραμμάτων START.