Πριν από λίγα χρόνια η εφημερίδα El Pais έγραφε ότι το Museo del Prado της Ισπανίας ή αλλιώς Πράδο έχει χάσει κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του, δηλαδή από το 1819, 885 έργα. Το σήμα κατατεθέν της Μαδρίτης διαθέτει πάνω από 8.600 πίνακες και σχέδια καθώς και 700 γλυπτά. Τα χαμένα έργα δεν έχουν ακόμα βρεθεί μέχρι σήμερα που το Πράδο γιορτάζει τα διακόσια του χρόνια.

Δεν έχει υπάρξει καμία χειροπιαστή απόδειξη πότε και πού χάθηκαν τα έργα και έτσι παραμένουν στους καταλόγους απογραφής. Ο εκπρόσωπος του μουσείου που μίλησε στην εφημερίδα δεν έδειξε μεγάλη ανησυχία για το θέμα. Είπε απλώς ότι πολλά από τα έργα πιθανόν έχουν χαθεί σε πυρκαγιές ή κατά τη διάρκεια διαφόρων πολέμων. Ως εκ τούτου, κανείς δεν αναμένεται να θεωρηθεί υπεύθυνος για τους χαμένους πίνακες. Ο αριθμός των χαμένων έργων από τη συλλογή του Πράδο έχει αυξηθεί σταθερά από 350 το 1980, περίπου στα 500 τη δεκαετία του 1990, και με μία ραγδαία εξέλιξη σήμερα φτάνει στα 900. Το δικαστήριο ισχυρίζεται ότι «ο μεγάλος αριθμός και η διασπορά» των έργων από τη συλλογή του Πράδο σε άλλα μουσεία και ιδρύματα είναι εν μέρει υπεύθυνη για την εξαφάνισή τους.

Οι εορταστικές εκδηλώσεις έχουν ξεκινήσει στο μοναδικό Πράδο ή Λιβάδι, που μαζί με την επέτειο γιορτάζει και την ανακαίνισή του, την επέκτασή του κατά 2.500 τ.μ. και την ένταξη του ιστορικού Salon de Reinos στο μουσειακό πυρήνα του με παράλληλη δημιουργία νέων δημόσιων χώρων.

Το φιλόδοξο και σύνθετο εγχείρημα είναι έργο του διάσημου αρχιτέκτονα Νόρμαν Φόστερ που κέρδισε τον διεθνή διαγωνισμό σε συνεργασία με τους Ισπανούς αρχιτέκτονες Rubio Arquitectura και έκανε μια θεαματική επέκταση των κτιριακών εγκαταστάσεων μέσα από δημόσιους κήπους και υπόγεια περάσματα. Το Salon de Reinos, χτισμένο από τους Crescenzi και Carbonel στη δεκαετία του 1630, είναι ένα από τα ελάχιστα κατάλοιπα των πρώην ανακτόρων και προηγείται του Μουσείου που γεννήθηκε το 1819.

«Η μεταμόρφωση και η επέκταση αυτού του ιστορικού κτιρίου εκτός από τις νέες αίθουσες προσέδωσε επιπλέον δημόσιο χώρο στο Πράδο δημιουργώντας έναν νέο αστικό πόλο στη Μαδρίτη». Το νέο Πράδο ως μία επένδυση στο αύριο έρχεται να εμπλουτίσει το δημόσιο διεθνή διάλογο για τα νέα μουσεία που αναζητούν έναν ολιστικό τρόπο επίδρασης στην κοινωνία, την οικονομία και τον τουρισμό.

The Garden of Earthly Delights, Hieronymus Bosch

Diego Velázquez, The Surrender of Breda, 1634-35, oil on canvas

Detail, Diego Velázquez, The Maids of Honor (Las Meninas), 1656

Albrecht Durer. Self Portrait 1498

Όλες τις εποχές του χρόνου το Πράδο σφύζει από επισκέπτες. Το διασημότερο μουσείο της Ισπανίας μπορεί να είναι μικρότερο από το Λούβρο αλλά δεν υστερεί καθόλου σε εξαιρετικά εκθέματα και αριστουργήματα της ευρωπαϊκής τέχνης και φυσικά την αφρόκρεμα του μπαρόκ. Ντιέγκο Βελάσκεθ,  Φρανσίσκο ντε Γκόγια, έργα του Τισιανό, του Τιντορέτο, του Ρούμπενς, του Ραφαήλ, του Ντύρερ, του Ελ Γκρέκο, του Ιερώνυμου Μπος, η έκθεση με έργα του οποίου το 2016, με αφορμή τα 500 χρόνια από το θάνατό του εκτίναξε την επισκεψιμότητα του μουσείου από 2.600.000 επισκέπτες σε τρία εκατομμύρια. Ήταν η πιο επιτυχημένη έκθεση που είχε διοργανώσει ποτέ το Πράδο.

Φέτος με αφορμή τη συμπλήρωση 200 χρόνων από την ίδρυσή του, έχουν διοργανωθεί πολλές ειδικές εκθέσεις ακόμα και σε άλλα μέρη της Ισπανίας. Η έκθεση που σηματοδοτεί τα 200 χρόνια του “Museo del Prado, 1819–2019: A Place of Memory / Un lugar de memoria”, καταδεικνύει ακριβώς το ρόλο του. Ένας τόπος μνήμης, με μια επισκόπηση της ιστορίας του μουσείου που επικεντρώνεται στον διάλογο μεταξύ αυτού και της κοινωνίας. Η διαδρομή του επισκέπτη μέσα στους δαιδαλώδεις διαδρόμους του είναι μια ευκαιρία αναστοχασμού τόσο για το παρελθόν της Ισπανίας αλλά και για το το ρόλο που έχει παίξει το μουσείο στη συλλογική ταυτότητα της χώρας.

Δικαίως οι Ισπανοί θεωρούν το Πράδο εθνικό θησαυρό. Ανάμεσα στα μεγάλα έργα της συλλογής ευρωπαϊκής τέχνης, χωρίς αμφιβολία ξεχωρίζει το έργο-σταρ του μουσείου, το περίφημο “Las Meninas” του Βελάσκεθ για χάρη του οποίου έφτασαν στην ισπανική πρωτεύουσα οι περισσότεροι Ευρωπαίοι ζωγράφοι και δεν παρέλειψαν να μιλήσουν για την επιρροή του στο έργο τους.

Ο Βελάσκεθ όχι μόνο κληροδότησε τα έργα του στο Πράδο, αλλά ήταν αυτός που βοήθησε και καθοδήγησε το μουσείο στο να αποκτήσει τα σημαντικά έργα των Ιταλών ζωγράφων. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο ότι την είσοδο του μουσείου κοσμεί το μπρούτζινο άγαλμα του Βελάσκεθ που από το βάθρο του ατενίζει το «Λιβάδι» και όχι ενός βασιλιά, σε μια χώρα που έχει ακόμα μοναρχία και οι βασιλείς έχουν υπάρξει ευεργέτες του μουσείου.

Goya, Third of May, 1808

El Greco The Nobleman With His Hand On His Chest Ca. 1580

Titian Equestrian Portrait of Charles V

Η ιστορία του Πράδο αρχίζει μερικές δεκαετίες πριν από την ίδρυσή του, το 1759, όταν στην Ισπανία βασίλευε ο Κάρολος Γ’, που εκτός από βασιλιάς της Ισπανίας ήταν και βασιλιάς της Νάπολης και της Σικελίας και δούκας της Πάρμας. Μορφωμένος ηγέτης, επηρεασμένος από τον Διαφωτισμό και τα γράμματα, κάτι αδύνατο να συναντήσει κανείς εκείνη την εποχή στην Ισπανία, αναμόρφωσε την οικονομική και κοινωνική εικόνα της χώρας του αλλά και την όψη της Μαδρίτης κατασκευάζοντας δρόμους, υδραυλικά έργα και υποδομές που υφίστανται μέχρι σήμερα. Το Πράδο κατασκευάστηκε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του ως μέρος ενός μεγαλοπρεπούς κτιριακού σχεδίου σχεδιασμένου να δώσει στη Μαδρίτη ένα μνημειώδη αστικό χώρο και προοριζόταν για μουσείο φυσικής ιστορίας. Αυτός που «υπέγραψε» το κτίριο ήταν ο αγαπημένος αρχιτέκτονας του Καρόλου, Juan de Villanueva, που σχεδίασε και τον κοντινό Βοτανικό Κήπο και το Δημαρχείο της Μαδρίτης. Στο ίδιο μέρος ο Ναπολέων είχε εγκαταστήσει το ιππικό και τις μπαρουταποθήκες για τα στρατεύματά του κατά τη διάρκεια του πολέμου της Ιβηρικής.

Η φιλότεχνη βασίλισσα, η Μαρία Ισαβέλλα ντε Μπραγκάνζα, σύζυγος του εγγονού του Καρόλου, Φερδινάνδου 7ου, στο κτίριο που δεν έγινε ποτέ μουσείο Φυσικής Ιστορίας στεγάζει τη βασιλική συλλογή Ζωγραφικής και Γλυπτικής, η οποία άνοιξε για πρώτη φορά στο κοινό το Νοέμβριο του 1819. Μέχρι σήμερα αυτή η συλλογή αποτελεί τον πυρήνα της συλλογής του Μουσείου κι αυξήθηκε σημαντικά τους επόμενους αιώνες και από τους επόμενους μονάρχες τους Αψβούργους και τους Βουρβόνους.

Το Ισπανικό στέμμα εκτός των άλλων φιλοδοξούσε να αποδείξει στην υπόλοιπη Ευρώπη ότι η ισπανική τέχνη ήταν ισότιμη σε κάθε άλλη εθνική σχολή. Το Βασιλικό Μουσείο σύντομα γρήγορα μετονομάστηκε σε Εθνικό Μουσείο και στη συνέχεια σε Museo Nacional del Prado, όταν εκθρονίστηκε η  Ισαβέλλα Β’, το 1868. Η ισπανική εθνική ταυτότητα στην τέχνη κάνει τα πρώτα της βήματα μέσα στο Πράδο, το οποίο  περισσότερο από όλα τα ισότιμά του μουσεία στην Ευρώπη εμπλουτίζεται με κληρονομιές, δωρεές κι αγορές, ενώ αποκτά και τα έργα των κλειστών μουσείων Museo de la Trinidad και Museo de Arte Moderno, από το οποίο προέρχονται οι περισσότεροι από τους πίνακες του 19ου αιώνα του Μουσείου.

Juan Sanchez Cotan. Still Life with Game, Vegetables and Fruit

Jose (Jusepe) de Ribera. Bearded Woman

Rogier van der Weyden. The Escorial Deposition

Goya Maja Vestida

Γκόγια, γυμνή και ντυμένη Μάχα, δίπλα-δίπλα

Το Μουσείο ανθίζει μέχρι την έναρξη του Ισπανικού Εμφυλίου. Για να μην καταστραφεί κανένα έργο, από τις συρράξεις του Εμφυλίου, η τότε Κοινωνία των Εθνών αποφασίζει να αφαιρεθούν από το Μουσείο 353 έργα ζωγραφικής, 168 σχέδια και ο θησαυρός Dauphin που στάλθηκαν στη Βαλένθια, αργότερα στη Χιρόνα και τέλος στη Γενεύη. Τα έργα έπρεπε να ταξιδέψουν πίσω με την έναρξη του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, -μέσω του γαλλικού εδάφους που ήταν υπό την κατοχή των Ναζί-, και σε νυχτερινά τρένα έφτασαν στη Μαδρίτη. Η Ισπανία δεν μπορούσε να διακινδυνεύσει να έχει τα πολύτιμα έργα μακριά από το Μουσείο, έτσι κανένα έργο της Ισπανίας δεν έπεσε στα χέρια των Ναζί.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ακόμα και στην εποχή του Φράνκο, το καθεστώς όχι μόνο πρόσθεσε έργα στη συλλογή, αλλά χρηματοδότησε δύο νέες επεκτάσεις στα κτίρια του μουσείου και αντικατέστησε τα ξύλινα δάπεδα με μάρμαρο. Όταν αποκαταστάθηκε η Δημοκρατία στην Ισπανία, το 1981, επέστρεψε από την Αμερική η περίφημη «Γκερνίκα» του Πάμπλο Πικάσο και εκτέθηκε στο Πράδο. Αργότερα, μεταφέρθηκε στο Εθνικό Μουσείο Τέχνης Βασίλισσα Σοφία, όπου διαμορφώθηκε ο κατάλληλος χώρος για να εκτεθεί ο τεράστιος πίνακας. Η σχέση της τέχνης με τον πολίτη βρίσκεται στο επίκεντρο της πολιτικής του Μουσείου, όπου οι Ισπανοί και ιδιαίτερα οι κάτοικοι της Μαδρίτης το θεωρούν «δικό τους». Μπορεί να μην έχει σχέση με τη βασιλική συλλογή του 1819, αλλά αποτελεί το μεγαλύτερο δείγμα του πολιτιστικού πλούτου αλλά και ένα σταθερό σημείο εθνικής αναφοράς πάνω από κάθε πολιτικό ή κοινωνικό διχασμό.

Οραματικά, ανεξάρτητα, όπως οφείλει και κάνει η ίδια η μεγάλη τέχνη, το Πράδο υπερηφανεύεται πως από τον πρώτο κατάλογο του Μουσείου, στο οποίο όταν δημοσιεύθηκε υπήρχαν καταγεγραμμένα 311 έργα ζωγραφικής έφτασε να έχει σήμερα περίπου 8.200 σχέδια, 7.600 έργα ζωγραφικής, 4.800 εκτυπώσεις και 1.000 γλυπτά, καθώς και πολλά άλλα έργα τέχνης και ιστορικά έγγραφα.