Έχει περάσει πάνω από ένας χρόνος, όπου άνθρωποι από τον χώρο του βιβλίου στην Ελλάδα δούλεψαν σκληρά σε συνεχή επικοινωνία με το PEN International. Αφορμή ήταν η διαπίστωση, ότι στη χώρα μας δεν υπήρχε ένα επίσημο παράρτημα του PEN International, του παγκόσμιου δικτύου που ενώνει τον συγγραφικό κόσμο και τον χώρο του βιβλίου γενικότερα. Πρόσφατα λοιπόν ψηφίστηκε ομόθυμα η ίδρυση του PEN Greece στο Διεθνές Συνέδριο του PEN International.

Το PEN International είναι ένα διεθνές δίκτυο συγγραφέων και ανθρώπων του βιβλίου, που ιδρύθηκε το 1921 στο Λονδίνο, για την προώθηση της λογοτεχνίας, τη συνεργασία μεταξύ συγγραφέων και λογοτεχνών των χωρών καθώς και για την προάσπιση της ελευθερίας του λόγου. Λειτουργεί σε περισσότερες από 100 χώρες με περισσότερα από 140 εθνικά κέντρα.

Οι στόχοι του ελληνικού PEN είναι η προσπάθεια ενίσχυσης της εξωστρέφειας της ελληνικής λογοτεχνίας, η δημιουργία διαύλων επικοινωνίας ανάμεσα στους Έλληνες δημιουργούς με ανθρώπους από άλλα λογοτεχνικά περιβάλλοντα, η συμβολή στη διάδοση της φιλαναγνωσίας σε εθνικό επίπεδο, η ανάληψη δράσεων και η στήριξη πρωτοβουλιών που αποσκοπούν πάντοτε στη διατήρηση και στη διαφύλαξη του δικαιώματος στην ελευθερία της έκφρασης και της διακίνησης των ιδεών.

Η πυρηνική ομάδα που ανέλαβε την πρωτοβουλία για τη σύσταση του PEN Greece αποτελείται από τους: Χρήστο Οικονόμου, Εριφύλη Μαρωνίτη, Δημήτρη Σωτάκη, Ντίνα Σαρακηνού, Πανίνα Καρύδη, Τέσυ Μπάιλα, και Λίνα Πανταλέων, οι οποίοι διατελούν μέλη της προσωρινής διοίκησης. Γύρω από την ομάδα αυτή συσπειρώθηκε μια ομάδα  πεζογράφων, ποιητών, εκδοτών και ανθρώπων του βιβλίου, οι οποίοι αποτελούν την ιδρυτική ομάδα του PEN Greece. Και το PEN Greece θα διευρύνεται με νέα μέλη και δράσεις. Για όλα αυτά μιλήσαμε με την Εριφύλη Μαρωνίτη, αντιπρόεδρο της προσωρινής διοίκησης PEN Greece:

Η πρώτη συνάντηση για τη δημιουργία του Pen Greece στο Σεράφειο του Δήμου Αθηναίων, 16 .9.2019, με κύρια ομιλήτρια την κ. Kätlin Kaldmaa, International Secretary του PEN International

Τι είναι το Pen International και ποια είναι η σχέση του Pen Greece;

Το PEN International είναι ένα διεθνές δίκτυο συγγραφέων και ανθρώπων του βιβλίου, που ιδρύθηκε το 1921 στο Λονδίνο, για την προώθηση της λογοτεχνίας, τη συνεργασία μεταξύ συγγραφέων και λογοτεχνών των χωρών καθώς και για την προάσπιση της ελευθερίας του λόγου. Λειτουργεί σε περισσότερες από 100 χώρες με περισσότερα από 140 εθνικά κέντρα, με ενεργή και πολιτική δράση, ακόμη και σε δύσκολες ιστορικά εποχές ή περιοχές όπου απειλούνται ή καταπατούνται οι ατομικές ελευθερίες και η ελευθερία της έκφρασης. Μέλη του έχουν υπάρξει και είναι σπουδαίοι και διεθνώς αναγνωρισμένοι συγγραφείς και προσωπικότητες, όπως οι Paul Valery, H.G. Wells, Heinrich Boll, Margaret Atwood, Arthur Miller, Orhan Pamuk, Salman Rushdie, Toni Morrison και πολλοί άλλοι.

Το PEN Greece είναι πλέον ένα αναγνωρισμένο παράρτημα του PEN International, και εντάχθηκε στο διεθνές αυτό δίκτυο ύστερα από συστηματικές προσπάθειες της προσωρινής διοίκησης και αλλεπάλληλες επαφές με τα κεντρικά γραφεία στο Λονδίνο, ώστε να αναδειχθούν οι συγκλίσεις και βεβαίως να συμφωνηθούν και να αναδειχθούν οι καταστατικοί στόχοι. Διοργανώσαμε επίσης και δύο ανοικτές συναντήσεις με συγγραφείς, εκδότες κι ανθρώπους από τον ευρύτερο χώρο του βιβλίου καθώς και με εκπροσώπηση του PEN International, για να ενημερωθούμε και να κατανοήσουμε καλύτερα τον τρόπο λειτουργίας, τις αρχές, τις στοχεύσεις και τον προγραμματισμό του διεθνούς δικτύου. Τον περασμένο Νοέμβριο στο διεθνές συνέδριο του PEN International, που λόγω των συνθηκών έγινε διαδικτυακά, ψηφίστηκε ομόφωνα η ένταξη του ελληνικού παραρτήματος. Σε αυτή τη φάση, και μέχρι την ολοκλήρωση όλων των θεσμικών διαδικασιών (που δεν είναι και λίγες!), είμαστε ένα υπό σύσταση σωματείο, αποτελούμενο  από την προσωρινή διοίκηση και τα 42 μέλη της ιδρυτικής ομάδας, που μας τίμησαν με την εμπιστοσύνη τους. Και προχωράμε! Βρισκόμαστε σε διαρκή επικοινωνία με το PI αλλά και τα μέλη του, και ελπίζουμε να μπορέσουμε να πάμε τον Σεπτέμβριο στην Ουψάλα, όπου το PEN International θα γιορτάσει τα 100 του χρόνια.

Η 2η Συνάντηση για τη δημιουργία Pen Greece, στις 29.10.2019

Ποιες ανάγκες και κενά διαπιστώσατε, τα οποία έρχεται να καλύψει το Pen Greece;

Αφετηρία στάθηκε μια μεγάλη ημερίδα, που κάναμε στο πλαίσιο της διοργάνωσης «Αθήνα – Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου 2018/UNESCO» και σε συνεργασία με το literature.gr για την προβολή της Ελληνικής Λογοτεχνίας στο εξωτερικό. Συμμετείχαν πολλοί Ελληνιστές που μεταφράζουν κείμενα Ελληνικής Λογοτεχνίας, νεότερης και σύγχρονης, σε πολλές γλώσσες. Η αυταπάρνηση και η αγάπη τους για τα ελληνικά κείμενα ήταν συγκινητική. Η ανυπαρξία όμως ενός ενιαίου πλαισίου, μιας στρατηγικής που θα προωθούσε τα βιβλία αυτά στα αναγνωστικά κοινά των ξένων χωρών, ήταν θλιβερή. Με λίγα λόγια: Οι επιλογές των προς μετάφραση βιβλίων δεν γίνονται βάσει σχεδιασμού, υπάρχει μια καθήλωση θα λέγαμε στους παλιότερους και καταξιωμένους και μια άρνηση να προωθηθούν νεότεροι συγγραφείς, τα μεταφρασμένα βιβλία τυπώνονται σε λίγα αντίτυπα κι αυτά τα λίγα αντίτυπα φτάνουν μεν σε βιβλιοπωλεία, αλλά όχι και στα χέρια των αναγνωστών! Μένουν στα αζήτητα. Κριτικές – εκτός εξαιρέσεων – δεν γράφονται. Προβολή συντεταγμένη δεν γίνεται. Βεβαίως στον κανόνα αυτόν υπάρχουν και ευοίωνες εξαιρέσεις! Το εγχείρημα δεν είναι ακατόρθωτο. Χρειάζεται συντονισμός, δικτύωση συστηματική, σχεδιασμός, διάλογος, συζήτηση πάνω σε καλές πρακτικές, εξωστρέφεια. Από εδώ ξεκινήσαμε λοιπόν τις προσπάθειές μας και την επιδίωξη να αποκτήσουμε και στην Ελλάδα παράρτημα του PEN International.

Αθήνα, 28 Ιουνίου 2019: Το δείπνο που παραχώρησε το Literature.gr προς τιμήν του κ. Carles Toner, Director Centenary Programme του PEN International. Η πρώτη επαφή με το ΡΙ και η απόφαση για σύσταση του PG

Ποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά έχει  το ελληνικό παράρτημα και ποιοι είναι οι στόχοι και οι σχεδιαζόμενες δράσεις του;

Το ελληνικό παράρτημα διαμορφώνει τη στρατηγική του στο πλαίσιο που περιγράψαμε. Ενίσχυση της εξωστρέφειας της ελληνικής λογοτεχνίας, δημιουργία διαύλων επικοινωνίας ανάμεσα στους Έλληνες δημιουργούς με ανθρώπους από άλλα λογοτεχνικά περιβάλλοντα, συμβολή στη διάδοση της φιλαναγνωσίας με καμπάνιες σε εθνικό επίπεδο και δράσεις σε σχολεία, πραγματοποίηση εκδηλώσεων και στήριξη πρωτοβουλιών που αποσκοπούν πάντοτε στη διατήρηση και στη διαφύλαξη του δικαιώματος στην ελευθερία της έκφρασης και της διακίνησης των ιδεών. Σε μια πρώτη φάση θα κινηθούμε ψηφιακά, όπως όλοι αυτήν την εποχή. Είναι έτοιμη η παρουσία μας σε Facebook και Instagram, σύντομα θα ανέβει και η ιστοσελίδα μας. Με την άρση των περιοριστικών μέτρων για την προστασία της δημόσιας υγείας, θα μας δείτε και από κοντά! Απλώς θα ήθελα να επισημάνω ότι αφενός, μόλις ολοκληρωθούν οι διαδικασίες αλλά και οι συνθήκες το επιτρέψουν θα κάνουμε εκλογές, κι αφετέρου ότι το PEN Greece, όπως κι όλα τα παραρτήματα είναι αυτοχρηματοδοτούμενα. Άρα θα αναζητήσουμε και πόρους. Τότε θα εμπλουτιστεί και ο σχεδιασμός.

Ποιοι και πώς μπορούν να γίνουν μέλη και τι συνεπάγεται αυτό;

Μέλη μπορούν να γίνουν όλοι οι άνθρωποι που αγαπούν το βιβλίο! Ακούγεται λίγο υπερβολικό, αλλά μια απόφαση που πήραμε στην προσωρινή διοίκηση είναι ότι, εκτός από τους συγγραφείς, εκδότες, μεταφραστές, επιμελητές, κριτικούς, επιστήμονες, στο PEN Greece μπορεί να διεκδικήσουν να μπουν και αναγνώστες, άνθρωποι που αγαπούν και στηρίζουν το βιβλίο. Με κάποια κριτήρια βεβαίως. Εκτός από τους 42 της Ιδρυτικής Ομάδας, ξεκινάμε την ανοικτή πρόσκληση αρχικά μέσα από τα social media, με οδηγίες για τους ενδιαφερόμενους. Τι συνεπάγεται αυτό; Όρεξη για διάλογο, ιδέες, λίγη εθελοντική δουλειά, επιδίωξη συνεργασιών και συνεργειών και μια μικρή ετήσια συνδρομή.

Η Εριφύλη Μαρωνίτη στη 2η συνάντηση για τη δημιουργία Pen Greece, στις 29.10 2019

Έχουμε στην Ελλάδα φαινόμενα περιορισμού ή αυτοπεριορισμού στην ελευθερία έκφρασης και λόγου; Τι μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτό;

Οι έννοιες του περιορισμού όπως και του αυτοπεριορισμού νοούνται μέσα στην ιστορικότητά τους. Αφενός υπήρχε λογοκρισία στη διάρκεια των εμφανώς αυταρχικών καθεστώτων. Και αφετέρου υπάρχουν αρκετά λογοτεχνικά έργα, που ενώ σήμερα κυκλοφορούν κανονικά, υπήρξαν για μεγάλα χρονικά διαστήματα, απαγορευμένα. Οι έννοιες λοιπόν μετασχηματίζονται και θα έλεγα πως ναι, έχουμε φαινόμενα περιορισμού και σήμερα στην Ελλάδα – κι όχι μόνο στη λογοτεχνία αλλά και σε άλλες τέχνες – και βεβαίως αυτοπεριορισμού. Συχνά τα όρια είναι ασαφή και μεταβλητά, καθώς μάλιστα προσδιορίζονται και συνομιλούν με το πολιτικά ορθό – ως προς το περιεχόμενο, αλλά και τη φόρμα. Λέγεται κάτι ή δεν λέγεται, κι αν λέγεται πώς πρέπει να λεχθεί, ώστε να μην προσβάλει; Παράλληλα υπάρχουν μειονότητες που όπως αντιμετωπίζουν συμπεριφορά διακρίσεων ή και εχθρότητας στην καθημερινότητά τους, έτσι αναλόγως περιορίζεται ή και αυτοπεριορίζεται η ελευθερία του λόγου και της έκφρασής τους. Άλλωστε μία απαγόρευση/ένας περιορισμός, μπορεί να είναι ορατή/ός αλλά και συχνά να είναι υπόρρητη/ος. Σε μια συνεχή κοινωνική διάδραση. Με μία έννοια στις πρόσφατες αποκαλύψεις, η μακροχρόνια σιωπή εκείνων που υπέστησαν κάθε μορφή βίας, δεν αντανακλά έναν σαφή αυτοπεριορισμό; Μπορεί εδώ η ελεύθερη έκφραση να μην αφορά την τέχνη, αλλά είναι ένας συνταρακτικός καθρέφτης. Τι μπορούμε να κάνουμε; Να διαβάζουμε, να ερευνούμε, να συζητάμε, να ενημερώνουμε και να ενημερωνόμαστε και, πάνω από όλα, να μιλάμε! Τις στοχεύσεις αυτές θα υπηρετήσει με τις δράσεις του και το PEN Greece.

εΤι θεωρείτε ότι λείπει και χρειάζεται, ώστε να προωθηθεί η ελληνική λογοτεχνία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό; 

Αρχικά, το αυτονόητο. Να υπάρξει πολιτική για το βιβλίο! Για μια συντεταγμένη προσπάθεια προώθησης και προβολής. Που θα βασίζεται σε έρευνα καλών πρακτικών που έχουν κριθεί επιτυχημένες στην προώθηση και προβολή άλλων ξένων/εθνικών λογοτεχνιών, σε δικτύωση,  σε σχεδιασμό με συγκεκριμένες στοχεύσεις τουλάχιστον μεσοπρόθεσμες, μελέτη κι ανάδειξη των περιπτώσεων Ελλήνων συγγραφέων που τα βιβλία τους έχουν επιτυχημένη κυκλοφορία στο εξωτερικό. Να αποφασίσουμε σε ποια αναγνωστικά κοινά στοχεύουμε. Επίσης, τι «πουλάμε». Καθώς εξελίσσεται η συζήτηση, έστω και αργά, αλλά πάντως εξελίσσεται, ότι ελληνικός πολιτισμός δεν είναι μόνο η κλασική αρχαιότητα, αλλά και ο σύγχρονος, έτσι καλό θα ήταν να εστιάσουμε σε αντίστοιχες επιλεγμένες θεματικές, είδη, μικτές φόρμες, αφηγήματα. Νομίζω ότι χρειαζόμαστε μια προσπάθεια με συνέχεια. Και φυσικά πόρους! Δεν μπορεί να γίνουν όλα αυτά ούτε σε εθελοντική βάση, ούτε με κατά περίσταση χρηματοδοτήσεις.

Info:

Παρακολουθήστε την πρώτη επίσημη εκδήλωση του PEN Greece με θέμα «Γιατί το PEN GREECE τώρα;», στο πλαίσιο της 17ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης, στο ακόλουθο linkhttps://www.youtube.com/embed/foQx-8NQuwE

Πληροφορίες για το PEN GREECE στο email:  pen-greece@outlook.com

Τον τρόπο που μπορείτε να γίνετε μέλη και το αναλυτικό καταστατικό μπορείτε να βρείτε εδώ