Ο πίνακας του Ζαν Ονορέ Φραγκονάρ, «Η Κούνια» (The Swing), έχει χαρακτηριστεί ως ο πλέον εμβληματικός πίνακας του κινήματος του ροκοκό και ένας από τα πιο διάσημα έργα τέχνης της συλλογής Wallace. Χρονολογείται περίπου από το 1768, και έχει γοητεύσει το κοινό εδώ και αιώνες για τη ρομαντική του σύνθεση, το μείγμα ερωτισμού και μυστηρίου και την αριστοτεχνική χρήση του χρώματος.

Jean-Honoré Fragonard (1732 – 1806) The Swing, c.1767 – 1768 © Trustees of The Wallace Collection, London

Χάρη σε μια γενναιόδωρη επιχορήγηση, ο πίνακας υποβλήθηκε σε μια περίπλοκη, και ευαίσθητη υψηλής λεπτομέρειας συντήρηση και τεχνική ανάλυση για πρώτη φορά. Ο συντηρητής του Μάρτιν Γουάιλντ, πρώην επικεφαλής της Συντήρησης στην Εθνική Πινακοθήκη, όπου εργάστηκε για περισσότερα από 40 χρόνια αναστηλώνοντας έργα καλλιτεχνών όπως του Λεονάρντο ντα Βίντσι και του Βελάσκεθ, ολοκληρώνει τώρα τις τελευταίες πινελιές, έχοντας αφαιρέσει το κιτρινισμένο βερνίκι και τα παλαιότερα ρετουσαρίσματα που είχαν γίνει κι έτσι οι λεπτομέρειες στον πίνακα που είχαν συγκαλυφθεί είναι πλέον ευδιάκριτες, δίνοντας την ευκαιρία να επανεκτιμηθεί αυτό το εξαίσιο έργο και η νεαρή γυναίκα πάνω στην κούνια μοιάζει ακόμα περισσότερο αισθησιακή και υπέροχη.

Το ροζ χρώμα στα ρούχα της γυναίκας αλλά και το χρώμα του προσώπου της αναδεικνύεται τώρα ακόμα πιο έντονα, πιο καθαρά όπως και η απεικόνιση των δύο αντρών που βρίσκονται σχεδόν κρυμμένοι στους θάμνους.

Τώρα που ο πίνακας έχει συντηρηθεί, είναι δυνατό να ερμηνεύσουμε και να κατανοήσουμε κάποια από τα στοιχεία που απεικονίζονται πιο καθαρά. Η αφαίρεση του κιτρινισμένου βερνικιού έχει μεταμορφώσει τον πίνακα. Η σύνθεση έχει αποκτήσει μια νέα αίσθηση βάθους, οι λεπτομέρειες είναι πλέον εμφανείς και η συνολική φρεσκάδα και η υφή της ζωγραφικής επιφάνειας του καλλιτέχνη έχει αποκατασταθεί.

Το μπούστο της νεαρής γυναίκας είναι πλούσιο, διακοσμημένο με δαντέλα ενώ η κομψή κούνια, στην οποία κάθεται μοιάζει να είναι κατασκευασμένη από επιχρυσωμένο ξύλο και επενδεδυμένη με πλούσιο κόκκινο ύφασμα — κάτι απροσδόκητο για μια κούνια μέσα σε ένα δάσος. Η έκφραση του προσώπου της είναι πιο έντονη, «πιο αισθησιακή».

Jean-Honoré Fragonard (1732 – 1806) The Swing, c.1767 – 1768 The yellow varnish on The Swing before the conservation © Trustees of The Wallace Collection, London

Καθώς η κούνια συνεχίζει να ανεβαίνει, ένα παπούτσι φεύγει από το πόδι της και εδώ γίνονται εικασίες πως δεν πρόκειται για μια τυχαία κίνηση αλλά ηθελημένη. Ποιοι είναι οι δύο άντρες και ποια η σχέση τους; Ο καθαρισμός του πίνακα επιβεβαίωσε ότι η ανδρική φιγούρα στα δεξιά δεν είναι ντυμένη στα μαύρα, αλλά στα μπλε κάτι που υποδεικνύει πως πρόκειται όχι για έναν ιερωμένο αλλά για έναν λαϊκό άντρα. Εικασίες γίνονται για ένα «ερωτικό τρίγωνο», με έναν ηλικιωμένο σύζυγο και έναν νεαρό εραστή. Εναλλακτικά, μπορεί να είναι πατέρας και γιος, συνένοχοι στον έρωτά τους.

Ο τίτλος του πίνακα καταγράφηκε για πρώτη φορά σε ένα χαρακτικό του 1782: “Les hasards heureux de l’escarpolette” (Τα ευτυχισμένα ατυχήματα της κούνιας), αλλά η λέξη hasards μπορεί επίσης να υπαινίσσεται το ρίσκο και τους κινδύνους της αγάπης.

Ο πίνακας προσελκύει χιλιάδες επισκέπτες τον χρόνο και αναφορές του μπορούν να βρεθούν στη λογοτεχνία, τη σύγχρονη τέχνη, το σχέδιο και τον κινηματογράφο. Ωστόσο, παρά τη φήμη του, σχετικά λίγα είναι γνωστά για τον πίνακα. Μέχρι στιγμής οι μόνες πληροφορίες για τον πίνακα προέρχονται από τα απομνημονεύματα του δραματουργού Τσαρλς Κολέ, ο οποίος σημείωσε διακριτικά τον Οκτώβριο του 1767 ότι ο αρχικός προστάτης ήταν «ένας κύριος της αυλής».

Ο Φραγκονάρ επέλεξε να αναλάβει έναν πίνακα που άλλοι «ακαδημαϊκοί» ζωγράφοι είχαν αρνηθεί λόγω του σκανδαλώδους θέματος. Οι μέθοδοι του Φραγκονάρ για την κατασκευή της σύνθεσης είναι επίσης ασαφείς.

Ο πίνακας θα επανεγκατασταθεί στην γκαλερί τον Νοέμβριο του 2021, μαζί με τους άλλα επτά έργα του που φιλοξενούνται στη συλλογή Wallace, επιτρέποντας στους επισκέπτες μια ολοκληρωμένη εικόνα της εξέλιξης του καλλιτέχνη.

Jean-Honore-Fragonard, The-Souvenir, c.1776-1778, © Trustees of The Wallace Collection, London

Jean Honore Fragonard, The Musical Contest c.1749-1752 © Trustees of The Wallace Collection, London

Jean Honore Fragonard, Girl Reading a book c.1770-1780 © Trustees of The Wallace Collection, London

Jean Honore Fragonard, ‘Say Please’ (Dites donc s’il vous plait), c.1780 © Trustees of The Wallace Collection, London

Jean Honore Fragonard, A Boy as a Pierrot, c.1780 © Trustees of The Wallace Collection, London

Η επιστροφή του έργου θα συνοδευτεί από μια σειρά εκδηλώσεων που περιλαμβάνουν δημόσιες συνομιλίες με ειδικούς καλεσμένους, ενώ παράλληλα έχει γίνει ανάθεση για τη δημιουργία μιας ταινίας που θα διερευνήσει την επιρροή του Φραγκονάρ και του έργου του.

«Ο Φραγκονάρ είναι ένας σπάνιος καλλιτέχνης που με έχει γοητεύσει σε όλη μου την καριέρα. Απρόβλεπτος και ολοκληρωμένος. Μας άφησε ελάχιστα τεκμηριωμένα στοιχεία για τη ζωή και τις μεθόδους εργασίας του, για αυτό και αναζητάμε τις απαντήσεις στο ίδιο το έργο του. Αν και παραμένει μεγάλος ακόμα ο δρόμος της έρευνας, είμαι ενθουσιασμένη για τον αντίκτυπο που θα έχει το φως που ρίξαμε πάνω στο έργο του “The swing”», δήλωσε η επιμελήτρια του τμήματος των Γάλλων ζωγράφων της Συλλογής Wallace, Γιουρίκο Τζακαλ.

Λίγα λόγια για τον Ζαν Ονορέ Φραγκονάρ

Ο Ζαν Ονορέ Φραγκονάρ (γαλλ. Jean-Honoré Fragonard, 5 Απριλίου 1732, Γκρας – 22 Αυγούστου 1806, Παρίσι) ήταν Γάλλος ζωγράφος της εποχής του ροκοκό. Το 1752 κερδίζει το Βραβείο της Ρώμης και έτσι λαμβάνει μια βασιλική υποτροφία για να σπουδάσει στη Γαλλική Ακαδημία στη Ρώμη.

Τα αισθησιακά και ερωτικά θέματα του θα μαγέψουν τους μεγαλοαστούς και τους αριστοκράτες και γρήγορα θα αποκτήσει φήμη στη Γαλλία. Κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης  χρίστηκε από την Εθνική Συνέλευση συντηρητής στο Μουσείο του Λούβρου, αλλά το 1805 όμως με διαταγή του αυτοκράτορα εκδιώκεται από το Λούβρο.

Έναν χρόνο αργότερα πεθαίνει φτωχός. Οι πίνακες του κατακρίθηκαν πολύ κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης ανάμεσά τους και η σειρά The progress of Love (1771) παραγγελία τότε της ερωμένης του Λουδοβίκου XV. Μόλις στα τέλη του 19ου αιώνα ανακαλύφθηκε το ταλέντο του.