Η Ζωή Ζενιώδη κατέχει διδακτορικό στις Μusical Arts, Artist Diploma στη Διεύθυνση Ορχήστρας, πτυχίο και μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών στο Πιάνο. Έχει συμμετάσχει σε μερικά από τα σπουδαιότερα φεστιβάλ και συναυλίες ανά τον κόσμο ως σολίστ, ενώ ως μαέστρος έχει εμφανιστεί με σπουδαίες ορχήστρες όπως η Συμφωνική του Κλίβλαντ, η Φιλαρμονική του Μπρνο, η Sinfonietta της Στοκχόλμης κ.ά. Από την Άνοιξη του 2015 είναι η Αρχιμουσικός της νεοσύστατης Ορχήστρας Νέων του Οργανισμού Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης. Λίγες ημέρες πριν τη συναυλία τους «MOYSA και Μουσική του Κόσμου», που θα παρουσιαστεί στις 17 Νοεμβρίου στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης, μας μιλάει για την σημασία του να είσαι μουσικός στην Ελλάδα και να μην παραδίνεσαι.

ελculture: Πώς ξεκινήσατε να ασχολείστε με τη μουσική;
Ζωή Ζενιώδη:
Η γιαγιά μου ήταν πρόσφυγας από τη Σμύρνη το 1922. Ο πολιτισμός που είχε αναπτυχθεί στη Σμύρνη πριν από την καταστροφή ήταν τεράστιος και η γιαγιά μου μαζί με άλλα κουβάλησε και αυτό το κομμάτι της Σμύρνης μαζί της. Μπορεί να μην είχαν να φάνε, αλλά πιάνο είχαν στο σπίτι. Και ήταν δεδομένο για εκείνην ότι η εγγονή της θα ακολουθήσει το κλασσικό πρότυπο “πιάνο, γαλλικά, μπαλέτο”. Στα 6 μου χρόνια λοιπόν ξεκίνησα μαθήματα πιάνου χωρίς ουσιαστικά να ερωτηθώ. Και ευτυχώς ήταν μία πολύ σωστή επιλογή!

ελc: Ποιο είναι το πιο συναρπαστικό στοιχείο στη μελέτη και τελικά την διεύθυνση μιας παρτιτούρας;
Ζ.Ζ:
Οι ατελείωτες ώρες μελέτης περίπλοκων δομών, ήχων, χρωμάτων, ρυθμών, σχέσεων μεταξύ οργάνων και πολλών άλλων στοιχείων, είναι ίσως τα πιο συναρπαστικά πράγματα σε όλη τη μουσική εμπειρία. Η ανάλυση, το ψάξιμο, οι αστείρευτες δυνατότητες που σου δίνει η παρτιτούρα είναι πραγματικά το πιο όμορφο κομμάτι της μελέτης. Αυτό το μεγάλο “γιατί” που πρέπει να απαντηθεί κάθε φορά, προτού να έχει το δικαίωμα ο οποιοσδήποτε μουσικός να εκτελέσει ένα έργο είναι μία μοναδική ευκαιρία εξέλιξης. Η παρτιτούρα είναι ένα τεράστιο παζλ στο οποίο δεν καλούμαστε να απαντήσουμε το “πώς”, αυτό είναι το πιο εύκολο, αλλά το “γιατί”. Σαφώς, όλες αυτές οι ώρες μελέτης πρέπει να περαστούν μετά σε πρόβα. Το αυτί του μαέστρου, ο τρόπος που ακούει και κάνει πρόβα και πολύ λιγότερο η κίνηση του, είναι εκτός από το πιο συναρπαστικό κομμάτι της διεύθυνσης ενός έργου και το πιο σημαντικό. Στο τέλος αυτής της διαδρομής, όλα τα παραπάνω γίνονται ερμηνεία, καταλήγοντας στη συναυλία, εκεί που οι ώρες της μελέτης και της πρόβας μεταμορφώνονται σε μία στιγμή μοναδική, σχεδόν άχρονη. Εκεί που ζωντανεύει όλη η διαδρομή και που τελικά μένει ο ήχος, η αίσθηση και η ίδια η δύναμη της παρτιτούρας.

Good1

ελc: Ξεχωρίζετε κάποιους συνθέτες από το ευρύτερο μουσικό φάσμα της κλασικής και σύγχρονης μουσικής;
Ζ.Ζ: Είναι πραγματικά πάρα πολύ δύσκολο να απαντήσω σε αυτή την ερώτηση γιατί έχω εργαστεί πάρα πολλά χρόνια ως πιανίστα σόλο ρεπερτορίου, ως μουσικός δωματίου, ως συνοδός τραγουδιστών και όπερας και τέλος ως μαέστρος σε ρεπερτόριο κλασικό και σύγχρονο. Κάθε φορά που ασχολούμαι με έναν συνθέτη, ζω με αυτόν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Πολύ συχνά το κρεβάτι μου έχει πάνω παρτιτούρες με τις οποίες κοιμάμαι. Θα ήταν άδικο να αναφέρω οποιοδήποτε όνομα από τη στιγμή που “ερωτεύομαι” και συνδέομαι κάθε φόρα με κάθε συνθέτη που καλούμαι να ερμηνεύσω. Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι όλοι οι συνθέτες που έχουν μείνει στην ιστορία, καλώς έμειναν. Το ίδιο το έργο τους αντέχει (σ)το χρόνο και αυτό είναι σημάδι βάθους και δύναμης.

ελc: Έχετε μεγάλη εμπειρία από την καλλιτεχνική σας δραστηριότητα στο εξωτερικό. Ποιες διάφορες εντοπίζετε στον τρόπο που λειτουργεί το καλλιτεχνικό σύστημα εκεί σε σχέση με την Ελλάδα;
Ζ.Ζ:
Οι δομές του εξωτερικού, λόγω της ιστορίας του δυτικού πολιτισμού, είναι πολύ πιο δυνατές από τις δομές της χώρας μας. Η οργάνωση καλλιτεχνικών οργανισμών και χώρων, η επιθυμία συνεργασίας μεταξύ ομάδων και ανθρώπων, η αίσθηση υγιούς συναγωνισμού και συναδελφικότητας, η έλλειψη ανταγωνιστικότητας, η ευκολία και η άνεση με την οποία μπορεί ένας άνθρωπος που ασχολείται με την κλασική μουσική, να βάλει και να επιτύχει στόχους, είναι όλα στοιχεία που δυστυχώς, μετά από 20 χρόνια διαμονής στο εξωτερικό, παρατηρώ ότι δεν υπάρχουν παντού στη χώρα μας. Έζησα στην Αγγλία και την Αυστρία για 10 χρόνια και στην Αμερική για άλλα 10 και πρέπει να πω ότι αυτές οι χώρες με στήριξαν απίστευτα. Ειδικά στην Αμερική, η οποία φυσικά είναι μία χώρα με τεράστια προβλήματα και η οποία συχνά δεν με βρίσκει σύμφωνη με τους τρόπους που λειτουργεί, μπορώ να πω ότι, χωρίς να έχουν κανέναν λόγο, βασισμένοι απλά και μόνο στο γεγονός ότι ήθελα να εργαστώ σκληρά και να πετύχω τους στόχους μου, μου έδωσαν όλα τα απαραίτητα εφόδια για να το κάνω. Και γνωρίζω ότι αυτό έχει συμβεί και σε πάρα πολλούς συναδέλφους.

Είναι γεγονός ότι η χώρα μας έχει περάσει πάρα πολύ δύσκολες στιγμές και φυσικά δεν μιλάω μόνο για την κρίση και τα τελευταία χρόνια. Αυτά δεν έχουν επιτρέψει σε καλλιτεχνικές δομές να αναπτυχθούν επαρκώς, να εξελιχθούν για να προάγουν περισσότερο την κλασσική μουσική. Εύχομαι να μπορέσουμε να βελτιωθούμε και να αναπτύξουμε στοιχεία τα οποία θα δώσουν τις απαραίτητες δυνατότητες εξέλιξης σε νέους ανθρώπους, κρατώντας φυσικά πάντα την ταυτότητα μας.

ελc: Πώς προέκυψε η συνεργασία σας ως αρχιμουσικός της συμφωνικής Ορχήστρας Νέων MOYSA;
Ζ.Ζ: Γύρω στον Μάρτιο του ’15 αναρτήθηκε η προκήρυξη για τη θέση του Αρχιμουσικού της νεοσύστατης  ορχήστρας νέων του Οργανισμού Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης στο website του Μεγάρου Μουσικής. Διάβασα για την ορχήστρα, τον προγραμματισμό και τα σχέδια που είχε ήδη παρουσιάσει το Μέγαρο με τη δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος και αποφάσισα ότι η συγκεκριμένη θέση με ενδιαφέρει. Είχα δουλέψει για αρκετά χρόνια με ορχήστρες νέων στην Αμερική και με ενθουσίασε η πιθανότητα, λόγω και του γεγονότος ότι σκεφτόμουν ήδη να μετακομίσω με κάποιο τρόπο πίσω στη χώρα μας. Έστειλα τα απαραίτητα έγγραφα και πέρασα από συνέντευξη γύρω στο Πάσχα. Και μετά έμαθα τα ευχάριστα νέα και ξεκίνησα σχεδόν αμέσως δουλειά με την πρώτη παραγωγή της MOYSA στο πλαίσιο της συνεργασίας της με την Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης στις 21 Ιουνίου, Ημέρα Μουσικής.

zoi-zeniodi

ελc: Πείτε μας λίγα λόγια για την μέχρι τώρα δουλειά που έχετε κάνει με τη MOYSA, αλλά και τι ετοιμάζετε αυτήν την εποχή.
Ζ.Ζ: Η ορχήστρα αυτή είναι απλά υπέροχη. Η συνεργασία με τα παιδιά έχει υπάρξει άψογη και, ειλικρινά, όλα τα παιδιά είναι εξαιρετικά και ως μουσικοί και ως άνθρωποι. Η αγάπη με την οποία προσφέρουν, μελετούν, μαθαίνουν, αφοσιώνονται, είναι κάτι μαγευτικό. Μέχρι το τέλος του 2015 θα έχουμε ουσιαστικά κάνει γύρω στις 10 συναυλίες, εκ των οποίων οι 2 στην Αθήνα και αρκετές και σε χώρους εκτός του Μεγάρου Μουσικής, αριθμός αρκετά μεγάλος για μία νεοσύστατη ορχήστρα νέων μέσα σε κάποιους μόλις μήνες εργασίας. Έχουμε πολύ συχνές πολύωρες πρόβες και έχουμε καλύψει διάφορες πτυχές του βασικού ρεπερτορίου. Φυσικά στόχος είναι να το συνεχίσουμε αυτό, δημιουργώντας ουσιαστικά μία ορχηστρική ακαδημία η οποία θα μπορεί να προετοιμάζει τα παιδιά για επαγγελματικές ευκαιρίες και για περαιτέρω σπουδές.

Αυτή την περίοδο ετοιμάζουμε μία μεγάλη συναυλία στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης στις 17 Νοεμβρίου στην οποία θα συμπράξει μαζί μας και ο εξαιρετικός πιανίστας και καλλιτεχνικός διευθυντής του Μεγάρου κ. Λαζαρίδης στο Κονσέρτο σε Ρε ελάσσονα, Κ.466 του Μότσαρτ. Η συναυλία ονομάζεται «MOYSA και Μουσική του Κόσμου», γιατί στη συγκεκριμένη συναυλία έχουμε έργα από διάφορες χώρες όπως Ιταλία, Αυστρία, Ελλάδα, Αγγλία, Αργεντινή και Ρωσία.

Η επόμενη μεγάλη μας συναυλία είναι στις 23 Δεκεμβρίου και φυσικά είναι εορταστική με ένα πολύ δυνατό και διασκεδαστικό πρόγραμμα χορών, περιλαμβάνοντας ρεπερτόριο μπαλέτου, βαλς και πόλκες, καθώς και χορευτική μουσική από τη Λατινική Αμερική!

ελc: Πιστεύετε ότι ευνοούν οι συνθήκες στην Ελλάδα τους νέους Έλληνες καλλιτέχνες, ειδικά όσους ασχολούνται με τη συμφωνική μουσική, να συνεχίζουν να δημιουργούν; Σε επίπεδο εκπαίδευσης για όσους θα ήθελαν να ασχοληθούν με τη μουσική υπάρχουν οι κατάλληλες δομές στην Ελλάδα;
Ζ.Ζ:
Όπως ανέφερα παραπάνω, δυστυχώς όχι. Υπάρχουν πολλά θετικά στοιχεία στον πολιτισμό μας, υπάρχουν σοβαροί άνθρωποι και οργανισμοί που προσπαθούν για το καλύτερο, υπάρχει επιθυμία, αλλά όλα αυτά δυσκολεύονται από την έλλειψη οργάνωσης και δομών. Ας μιλήσουμε για την εκπαίδευση: υπάρχουν πάρα πολλά ωδεία στην Ελλάδα τα οποία φυσικά κάνουν πολύ σωστή προετοιμασία των παιδιών, τα οποία όμως μετά από ένα δίπλωμα δεν μπορούν να προσφέρουν κάτι περαιτέρω, ούτε να απορροφήσουν όλους τους μουσικούς. Υπάρχουν κάποιες πανεπιστημιακές δομές, όπως το Τμήμα της Μουσικολογίας στα Πανεπιστήμια Αθηνών, Θεσσαλονίκης και Κέρκυρας και το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας το οποίο προσφέρει σπουδές και στη Μουσική Ερμηνεία, τα οποία και πάλι, πολύ δύσκολα μπορούν να προσφέρουν εργασία σε νέους μουσικούς. Υπάρχουν κάποιες ορχήστρες, οι οποίες όμως συχνά έχουν κινδυνέψει πολύ και, όπως γνωρίζουμε, κάποιες έχουν πάψει. Όλα τα παραπάνω δεν είναι καταστάσεις ελπιδοφόρες για τους νέους που θέλουν να ασχοληθούν σοβαρά με την κλασσική μουσική. Σαφώς και είναι εξαιρετικά σημαντικοί όλοι αυτοί οι οργανισμοί αλλά, λόγω διαφόρων ελλείψεων, κάνουν το μέγιστο δυνατό, το οποίο όμως πολύ συχνά δεν είναι αρκετό. Οι νέοι αναγκάζονται να φύγουν για περαιτέρω εκπαίδευση σε χώρες που είναι γεμάτες με μουσικές ακαδημίες, ορχήστρες και οργανισμούς που προσφέρουν ακριβώς αυτό που δεν προσφέρει η χώρα μας. Οι περισσότεροι από αυτούς γυρίζουν πίσω και με μεγάλη αφοσίωση δίνουν ότι μπορούν στην επόμενη γενιά μουσικών. Και έτσι συνεχίζουμε, σαφώς γινόμαστε καλύτεροι, αλλά ουσιαστικά η ιστορία επαναλαμβάνεται. Ειλικρινά εύχομαι να έρθουν μεγάλες αλλαγές στη χώρα μας και να επιτρέψουν σε όλους τους τομείς του πολιτισμού να εξελιχθούν. Οι άνθρωποι υπάρχουν, ας τους δώσουμε τα εργαλεία και τον χώρο.

ελc: Συνεχίζετε να ζείτε μεταξύ Αθήνας και εξωτερικού; Πόσο δύσκολο είναι το μοίρασμα αυτό για έναν καλλιτέχνη;
Ζ.Ζ:
Είναι πολλά τα χρόνια που ζω μεταξύ δύο ή τριών χωρών (Ελλάδα, Αγγλία και Αμερική), ταξιδεύοντας στο ενδιάμεσο και σε άλλα μέρη κυρίως για επαγγελματικούς λόγους. Είναι αρκετά κουραστικό και δύσκολο. Μέχρι και πέρυσι ήμουν κυρίως στην Αμερική (τουλάχιστον 6 μήνες το χρόνο), αλλά για τη φετινή σεζόν αποφάσισα ότι θα βρίσκομαι στην Ελλάδα. Στα πλάνα μου είναι να κρατήσω τις ορχήστρες μου στην Αμερική και κάποιες συναυλίες, αλλά να αρχίσω να εργάζομαι περισσότερο και στον Ευρωπαϊκό χώρο. Πολλά θα εξαρτηθούν από το πώς θα συνεχίσει η δουλειά μου στην Ελλάδα, αφού αυτός είναι ο τόπος μου και εδώ θέλω να ζήσω και να εργαστώ.

ελc: Μοιραστείτε μαζί μας ένα άλμπουμ που ακούσατε τελευταία και θα μας προτείνατε να ακούσουμε.
Ζ.Ζ:
Παρεκκλίνω από το ζητούμενο, αλλά προτιμώ να αναφέρω κάποια αγαπημένα τα οποία ακούω συνέχεια.
-Prelude und Liebestod (Wagner – Tristan und Isolde) από Wilhelm Furtwaengler και Φιλαρμονική Βερολίνου, 1942
-5η Συμφωνία του Mahler (σε παλιές εκτελέσεις κυρίως)
-Τα άπαντα του Tom Waits

Info: Στις 17 Νοεμβρίου το Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης φιλοξενεί την Συμφωνική Ορχήστρα Νέων του, στη συναυλία «MOYSA και Μουσική του Κόσμου»