starΤο έργο του Igor Grubić για το Κροατικό Περίπτερο με τίτλο Traces of Disappearing (In Three Acts), 2006-2019, είναι εν εξελίξει εδώ και δεκατρία χρόνια. Παρουσιάζεται για πρώτη φορά εξ’ ολοκλήρου στην 58η Μπιενάλε της Βενετίας, σε επιμέλεια Κατερίνας Γρέγου. Είναι η τρίτη φορά που η Κ.Γρέγου επιμελείται εθνικό περίπτερο στην Μπιενάλε της Βενετίας, μετά τη Δανία (2011) και το Βέλγιο (2015). Αποτελείται από τρία σχετικά μεταξύ τους φωτογραφικά δοκίμια (σε τρεις «πράξεις») και μια ταινία μικρού μήκους σε ένα mise-en-scène ειδικά διαμορφωμένο από τον σχεδιαστή Rihards Funts.

Το έργο ξεκίνησε το 2006, όταν ο καλλιτέχνης άρχισε να καταγράφει τη μεταπολεμική, μεταβατική πραγματικότητα στην Κροατία και κυρίως τη θεμελιακή στροφή από τον σοσιαλισμό στον καπιταλισμό. Εξετάζει τις αλλαγές που επέφερε η μετάβαση αυτή στην στέγαση, την εργασία, τον αστικό ιστό, τον δημόσιο χώρο και τις κοινωνικές σχέσεις. Χρησιμοποιεί βίντεο και φωτογραφία —εδώ σε μορφή ‘photo essay’ — για να συνδέσει την καλλιτεχνική πρακτική με την κοινωνική ευαισθησία και την πολιτική αλλαγή.

Ο Igor Grubić δραστηριοποιείται ως καλλιτέχνης στο Ζάγκρεμπ από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, κάνοντας δράσεις φωτογραφίας, βίντεο και in-situ παρεμβάσεις. Οι παρεμβάσεις του στον δημόσιο χώρο, μαζί με τα βίντεο, διερευνούν παλαιότερες και παρούσες πολιτικές καταστάσεις, περνώντας μέσα από τον ιστό της πραγματικότητας. Η κριτική, κοινωνικοπολιτικά προσανατολισμένη, πρακτική του Grubić χαρακτηρίζεται από μακροπρόθεσμη συμμετοχή και επένδυση στα θέματα με τα οποία επιλέγει να εργαστεί. Από την εις βάθος διερεύνηση της τύχης των ιστορικών μνημείων και την κατάρρευση της βιομηχανίας, μέχρι τα θέματα των μειονοτικών κοινοτήτων, τα έργα του ξεδιπλώνονται μέσα από πολλά χρόνια έρευνας και στενών, προσωπικών σχέσεων. Αν και βασισμένη στην παράδοση των ντοκιμαντέρ, το έργο της Grubić στη φωτογραφία και την ταινία χαρακτηρίζεται από μια συναισθηματική προσέγγιση, η οποία είναι βαθιά ανθρώπινη και συχνά ποιητική.

Ο Grubić ξεκίνησε φωτογραφίζοντας έναν αυτοσχέδιο οικισμό αστέγων, ειδικότερα τις δραστηριότητες ενός ατόμου — έναν ‘φτωχό Βασιλιά‘, όπως τον αποκαλεί— που του κίνησε το ενδιαφέρον με την πρακτική και και τον εφευρετικό τρόπο διαμόρφωσης του χώρου του. Έτσι προέκυψε η φωτογραφική σειρά Wild House, ένα από τα τρία κεφάλαια, ή πράξεις, έργο το οποίο εξετάζει τις συνθήκες διαβίωσης κοινοτήτων στο περιθώριο της κοινωνίας. Διερευνά επίσης τις αλλαγές στο δημόσιο χώρο με την αυξανόμενη ιδιωτικοποίηση της ιδιοκτησίας.

Η δεύτερη πράξη με τίτλο Filigree Sidewalk εξετάζει τις αλλαγές στα παραδοσιακά επαγγέλματα —όπως χρυσοχόοι, ράφτες, κουρείς, γουναράδες— και την τοπική χειροτεχνία και επισημαίνει ποια απ’ αυτά επιβιώνουν, προσαρμόζονται ή μεταλλάσσονται και ποια αργοσβήνουν ή εξαφανίζονται.

Η τρίτη πράξη, Deconstruction of the Factory παρουσιάζει μια σειρά από εγκαταλελειμμένα εργοστάσια — μια σημαίνουσα αρχιτεκτονική κληρονομιά στην Κροατία. Πρόκειται για μνημειακά δείγματα της μετάβασης από τη βιομηχανική στη μεταβιομηχανική οικονομία, των αλλαγών στις συνθήκες εργασίας, της απαξίωσης των εργατών και της σταδιακής τους αποδυνάμωσης έναντι του καπιταλισμού. Ταυτόχρονα, τα εργοστάσια σηματοδοτούν έντονα το πέρασμα από μια περίοδο συγκεκριμένων ιδεολογιών, πολιτικών πεποιθήσεων και αξιών (του σοσιαλισμού) σε μια εποχή της μετα-ιδεολογίας, της μετα-πολιτικής και της γενικευμένης πολιτικής απάθειας (του ύστερου καπιταλισμού).

Τα εγκαταλελειμμένα εργοστάσια της τρίτης αυτής πράξης αποτελούν το σκηνικό για το μικρού μήκους animation φιλμ του Grubić με τίτλο How Steel was Tempered. Μέσα από τη σχέση ενός πατέρα με το γιo του ο καλλιτέχνης σ’ αυτό το ποιητικό, φιλμ συνδέει την ιστορία των εργατών, των οικογενειακών δεσμών και των αλλαγών που παρατηρούνται από γενιά σε γενιά, υποδεικνύοντας τη σημασία των σχέσεων που χτίζονται στην αλληλεγγύη, τον κοινό κοινωνικό χώρο και τη δημιουργική, συνεργατική εργασία. Η ταινία έχει ήδη λάβει τέσσερα βραβεία. Μια νέα εκδοχή της θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά στη Βενετία.

«Το έργο του Grubić για την 58η Μπιενάλε της Βενετίας προστίθεται στην ήδη σημαντική του συμβολή στη διατήρηση της μνήμης της κροατικής ιστορίας της αρχιτεκτονικής, της εργασίας και του πολιτισμού», σημειώνει η Κατερίνα Γρέγου στο επιμελητικό της κείμενο.

«Το Traces of Disappearing (In Three Acts) εντάσσεται καθαρά στην παράδοση του κοινωνικά ευαισθητοποιημένου ντοκιμαντέρ και της ανθρωπιστικής διάστασης της καταγραφικής φωτογραφίας, όπως τη γνωρίσαμε από φωτογράφους όπως οι August Sander, Walker Evans, Lewis Hines, Dorothea Lange, των οποίων η δουλειά έστρεψε την προσοχή του κοινού στους κοινωνικά αθέατους και αποκομμένους. Εδώ, ωστόσο, η ανθρώπινη κατάσταση ποτέ δεν εικονίζεται απευθείας αλλά υπονοείται από την απουσία της: είναι χαρακτηριστικό ότι δεν εμφανίζεται ούτε ένας άνθρωπος σε όλες τις φωτογραφίες. Αντίστοιχα, ενώ συμβαίνουν τόσα πολλά γύρω και πίσω από την εικόνα, ελάχιστη δράση υπάρχει στην ίδια τη φωτογραφία. Με τον τρόπο αυτό λειτουργεί σχεδόν σαν ένα είδος επιτάφιου θρήνου, όχι μόνο για τη φωτογραφική στιγμή κατά την προσέγγιση του Roland Barthes (ότι, δηλαδή, κάθε φωτογραφία περιέχει το στοιχείο του θανάτου και καταδεικνύει πάντοτε αυτό που “υπήρξε”), αλλά για ολόκληρους τρόπους ζωής που χάνονται λίγο-λίγο».

To Κροατικό Περίπτερο επιλέχθηκε από το Frieze στην επιλογή των καλύτερων περιπτέρων που μπορεί να δει κανείς στη Βενετία κατά τη διάρκεια της Μπιενάλε – από εθνικά περίπτερα έως τις παράλληλες εκδηλώσεις και εκθέσεις μουσείων.

Δείτε περισσότερα για την 58η Μπιενάλε Βενετίας 2019, μέσα από το αφιέρωμα του ελc για Tα ωραία της Βενετίας