Kείμενο: Νίκος Γρυλλάκης

Αν μου ζητούσε κάποιος να περιγράψω τη χρονιά που φεύγει με ένα μόνο τραγούδι, τότε αυτό δίχως δεύτερη σκέψη θα ήταν το «Κοίτα Γύρω». Ένα τραγούδι που κατ’ έναν τρόπο συγκεντρώνει μέσα του όλα όσα συνέβησαν σε μια χρονιά που άφησε πίσω της καμένη γη, η οποία αναμένει να ανθίσει, να ξαναγεννηθεί για να φιλοξενήσει όλα όσα μας στερήθηκαν. Λίγο πριν αυτή η χρονιά των μεγάλων αλλαγών δώσει τη θέση της σε μια νέα χρονιά, με περισσότερη ελπίδα και μεγαλύτερη αισιοδοξία, σκέφτηκα ότι θα ήταν ωραία να συνομιλήσω με τους καλλιτέχνες που εμπλέκονται δημιουργικά στο «Κοίτα Γύρω», ένα τραγούδι απολογισμών αλλά και ένα τραγούδι ένωσης. Ο Γιάννης Κότσιρας, η Ανδριάνα Μπάμπαλη, ο Θοδωρής Μαυρογιώργης, ο Απόστολος Ρίζος και ο Κόμης Χ κοιτάζουν γύρω τις στάχτες και αναλογίζονται πώς μπορεί η στάχτη να δώσει τη θέση της στο φως.

…αυτά που μας κρύβουν τον ήλιο

«Μέσα στο σκοτεινό τοπίο, βρίσκω χαραμάδες φωτός στα μικρά πράγματα. Στις σύντομες βόλτες,  στα καθημερινά γεύματα με την οικογένεια που μοιάζουν κυριακάτικα, στον χρόνο που αφήνει περιθώριο για σκέψη και δημιουργία», λέει ο Απόστολος Ρίζος και νιώθω ότι το μυστικό ίσως να κρύβεται σε αυτά τα μικρά, που ίσως να μην είναι τόσο μικρά όσο νομίζουμε.

«Νομίζω ότι μετά από πάρα πολλά χρόνια, όταν κοιτάς γύρω, δύσκολα μπορείς να δεις φωτεινό τοπίο». Αυτές είναι οι σκέψεις του Γιάννη Κότσιρα που προβληματίζεται με όσα μας κρύβουν τον ήλιο. «Έχει σκοτεινιάσει αρκετά ο τόπος σε πολλά επίπεδα. Δεν είναι μόνο το ζήτημα των καινούριων ασθενειών που εμφανίζονται, είναι γενικότερο. Υπάρχει πρόβλημα πολιτικό, σε όλα τα επίπεδα και σε όλες τις χώρες, υπάρχει πρόβλημα αισθητικής και ήθους των ανθρώπων – και αυτό παγκόσμιο θέμα – και επίσης έχουμε θέμα παιδείας. Το άλλο που με προβληματίζει είναι το μίσος που απλώνεται γενικά. Αυτά τα πράγματα είναι όσα βλέπω αυτή τη στιγμή και δυστυχώς μου σκοτεινιάζουν το τοπίο».

Συζητάμε ότι είναι απορίας άξιο το πώς γίνεται σε μια εποχή μίσους και μεγάλων προκλήσεων να μην έχει έρθει η μεγάλη αλλαγή που επιζητούμε. Θα είναι άραγε το 2021 μια χρονιά αλλαγών; Ο Γιάννης Κότσιρας πιστεύει ότι έχουμε αφήσει τις ζωές μας στα χέρια των άλλων.

«Λόγω των πολιτικών καταστάσεων των τελευταίων πενήντα ετών περίπου, ο κόσμος έχει αρχίσει και έχει τη λάθος, κατά την άποψή μου, πεποίθηση ότι ό,τι και να γίνει, δεν μπορεί να αλλάξει τίποτα. Δηλαδή, έχουμε αφήσει τη ζωή μας στα χέρια άλλων. Αυτό είναι μια πολύ λάθος απόφαση, μια λάθος αίσθηση και ο μόνος τρόπος για να μπορέσουμε να δούμε φως είναι να διώξουμε ό,τι μας σκοτεινιάζει. Αυτό ακριβώς είναι που λέει και το τραγούδι. Δεν πρέπει να καθόμαστε, πρέπει να πιάσουμε ο ένας το χέρι του άλλου, να διώξουμε αυτά τα χέρια που μας κρύβουν τον ήλιο, που καθορίζουν τη μαύρη μοίρα, έτσι όπως την καθορίζουν και να βγούμε μπροστά. Αυτή ήταν πάντα η δική μου άποψη και όσο περνάνε τα χρόνια και χειροτερεύει η κατάσταση, τόσο περισσότερη ανάγκη θα το έχουμε».

Ρωτώ πόσο αναγκαίο είναι το όνειρο για να φύγουμε από όσα άσχημα μας κυνηγούν και παίρνω την απάντηση από τον Κόμη Χ ότι το όνειρο έχει μέσα και ένα κάποιο θράσος: «Σε ένα μου τραγούδι λέω πως “είμαι το θράσος κάποιου που ονειρεύεται”. Και είμαι βέβαιος πως δεν είμαι ο μόνος. Το όνειρο είναι δύσκολο. Πάντα ήταν και ναι, θέλει θράσος να ονειρεύεσαι κάτι όμορφο και αληθινό. Πόσο μάλλον τώρα, στην εποχή που, ενώ έχουμε πανδημία, χρέη παντού και φτώχεια, αστυνομική βία, κρίση στο Αιγαίο κ.α. , έχει γίνει μόδα το εύκολο, έχουν επιστρέψει τα reality shows και η παραπληροφόρηση καλά κρατεί. Γι’ αυτό λέω “ανθρώπων παρωδίες”. Ευτυχώς όμως υπάρχουν ακόμα οι ρομαντικοί που δεν ξέρουν τι σχήμα ακριβώς θα πάρει το όνειρό τους αλλά επιμένουν και επιμένουν και το σχήμα με τον καιρό εμφανίζεται από μόνο του. Το κλειδί είναι αυτό ακριβώς: η επιμονή».

Γιάννης Κότσιρας

…οι οθόνες που μας πήραν τη μιλιά

Η Ανδριάνα Μπάμπαλη μιλάει για τον δικό της στίχο στο τραγούδι που εκφράζει αυτό που σκέφτεται σε σχέση με την απαγόρευση κυκλοφορίας και την καραντίνα, λέξεις που χαρακτήρισαν τη χρονιά που φεύγει. 

«Υπήρχε από πριν μια απομόνωση, τώρα πια με την απαγόρευση γίναμε εικόνες σε οθόνες. Η αλήθεια είναι ότι τα τελευταία χρόνια πολλές φορές βγαίνοντας έξω παρατηρούσες ζευγάρια ή παρέες να κάθονται σε μπαράκια και να μιλάνε ελάχιστα μεταξύ τους, να κοιτάνε τα κινητά τους. Πάντα το παρατηρούσα αυτό και μου φαινότανε μια σκηνή από Black Mirror. Δεν μου φαίνεται φυσιολογικό αλλά πολύ θλιβερό. Έχω πιάσει τον εαυτό μου να σκέφτεται τι ωραία που ήταν η ζωή χωρίς κινητά. Παλαιότερα δεν υπήρχε η σκέψη τού πώς θα συναντηθούμε, συναντιόμασταν με έναν τρόπο. Δεν είχε σκεφτεί κανείς ποτέ «αχ να είχα ένα τηλέφωνο».

Σε αυτές τις οθόνες φαίνεται να ξεσπά και αυτό το μίσος το οποίο περιγράφεται στο τραγούδι, μίσος που εκδηλώνεται από τη «γενιά του κτήνους» και φαίνεται να κυριαρχεί στο θυμικό πολλών ανθρώπων που δυσχεραίνουν το τοπίο.

«Μπορεί να κρεμαστεί η ζωή του οποιουδήποτε στα μανταλάκια σε ένα δευτερόλεπτο. Είναι πολύ τρομακτικό. Πρέπει να προσέχεις τι λες και τι κάνεις ανά πάσα στιγμή και αυτό είναι τρομερά καταπιεστικό. Άνθρωποι είμαστε. Και από την άλλη βλέπεις ότι όλοι έχουν μια τρομερή ευκολία να ξεσκίζουν τους άλλους. Βγήκε από μέσα από τους ανθρώπους όλο το μίσος και η κακία που είναι κρυμμένη και ξεχύθηκε σαν ποτάμι. Κοίτα να δεις που μπλέξαμε».

Μεταξύ των γεγονότων τα οποία αποτέλεσαν έμπνευση για τον Γιάννη Κότσιρα ώστε να απευθύνει αυτό το τραγούδι ως «γράμμα» στον γιο του ήταν και οι δολοφονίες της Ελένης Τοπαλούδη και του Βαγγέλη Γιακουμάκη, αλλά και αυτή του Ζακ Κωστόπουλου, συμβάντα για τα οποία μιλάω με την Ανδριάνα Μπάμπαλη.

«Ήταν φοβερά περιστατικά. Είχα σοκαριστεί και είχα θυμώσει πολύ. Ήταν ακραίο να συμβεί ειδικά στη χώρα μας. Νομίζω ότι πάντα κυνηγούσαμε το διαφορετικό. Και ίσως σε αυτόν τον τομέα να είμαστε λίγο καλύτερα. Εννοώ ότι για πάρα πολλές ομάδες ανθρώπων, από ΑΜΕΑ μέχρι ομοφυλόφιλους, παλαιότερα τα πράγματα ήταν τρισχειρότερα. Έχουν γίνει βήματα αλλά βέβαια τα στερεότυπα εξακολουθούν να υπάρχουν. Και υπάρχει κόσμος που υποφέρει. Και σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογείται το να τα βάζεις με έναν αδύναμο άνθρωπο. Πάντα θα υπάρχει χώρος για μεγαλύτερα βήματα. Πιστεύω ότι η βία και το κακό είναι μέσα στην ανθρώπινη φύση. Καμιά φορά που το λέω μου την πέφτουνε… Δεν μπορεί να εξαλειφθεί το κακό παντού και για πάντα. Είναι το άσπρο και το μαύρο. Ό,τι και να κάνουμε, θα υπάρχει πάντα βία και αδικία. Δεν θα ισορροπήσουν. Το θέμα είναι να τα πολεμάμε.

Πρέπει να αλλάξουν τα μυαλά και αυτό είναι κάτι που παίρνει πολύ χρόνο. Εγώ πιστεύω ότι αυτό είναι θέμα παιδείας. Δηλαδή, τελικά, το να κάνεις παιδιά είναι μια τεράστια ευθύνη, η οποία δεν είναι για όλους. Έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία το πώς μεγαλώνει ένα παιδί, σε τι περιβάλλον. Αυτό διαμορφώνει και προκαλεί αυτές τις συμπεριφορές. Να μεγαλώνεις τα παιδιά σου όσο καλύτερα γίνεται».

Ανδριάνα Μπάμπαλη

…υπερασπίσου το παιδί, γιατί αν γλιτώσει το παιδί υπάρχει ελπίδα

Ο Γιάννης Κότσιρας θεωρεί ότι το μοναδικό πράγμα που μας κρατάει ζωντανούς είναι το να υπερασπιστούμε τους νέους:

«Αυτό είναι το μοναδικό πράγμα που μας κρατάει ζωντανούς. Τα νεότερα παιδιά, οι νεότερες γενιές που γεννιούνται σε αυτές τις συνθήκες έχουν να αντιπαλέψουν εκατό χειρότερα πράγματα από εμάς. Εμείς, λοιπόν, θα πρέπει να τους δίνουμε δύναμη, να παίρνουμε δύναμη από το βλέμμα τους το αθώο, να προσπαθούμε να μην τρομάζουμε και να τους δίνουμε δύναμη γιατί σε λίγα χρόνια αυτά θα παλεύουν για εμάς και για τους εαυτούς τους».

Και η ελπίδα του Κόμη Χ είναι η ίδια. Τα παιδιά.

«Υπάρχει ελπίδα. Και η ελπίδα είναι, και θα είναι πάντα, τα παιδιά. Εμείς πρέπει απλά να είμαστε το παράδειγμα προς μίμηση. Εμείς οι μεγάλοι, οι γονείς, οι παππούδες και οι γιαγιάδες. Ως αρχή η αγάπη, και όλα θα πάρουν τη μορφή που πρέπει».

Κόμης Χ

…πόσο ακρίβυνε η αλήθεια

Ο Γιάννης Κότσιρας υποστηρίζει ότι την αλήθεια δεν μπορεί κανείς να τη βρει εύκολα ακριβώς γιατί δεν ακούγεται:

«Η αλήθεια λοιπόν είναι ότι υπάρχει σοβαρό θέμα του τι ανακοινώνεται ως αλήθεια και του τι βιώνει ο κόσμος. Για αυτό λέω ότι «ακρίβυνε» η αλήθεια, διότι έγινε σπάνια. Έγινε σπάνια να την ακούς, έγινε σπάνια να τη διαβάζεις αλλά η πραγματικότητα υπάρχει και διαψεύδει όλα τα σενάρια που μπορεί να σκέφτονται πολλές φορές η πολιτεία, τα κόμματα ή και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Ζούμε μια περίεργη περίοδο όπου βιώνουμε την αλήθεια την οποία όμως δεν τη βλέπουμε και δεν την ακούμε από πουθενά».

Ο Απόστολος Ρίζος διακρίνει διαφορετικές αλήθειες με κύρια την προσωπική αλήθεια του καθενός:

«Εξαρτάται για ποια αλήθεια μιλάμε. Των δελτίων ειδήσεων και των στατιστικών; Για την αλήθεια του γείτονα που έχει να δουλέψει οχτώ μήνες; Για την αλήθεια όσων ζούμε στον χώρο της Τέχνης; Η αλήθεια ήταν πάντα ακριβή. Η πανδημία – σαν ακτινογραφία – φανέρωσε τις παθογένειές μας και τις αλήθειες ή αναλήθειες μας. Αν όμως μέσα από τις δυσκολίες, όπως λένε, γινόμαστε σοφότεροι, ας κοιτάξουμε ο καθένας την αλήθεια του με σθένος και τρυφερότητα στο βλέμμα».

Συζητάμε για την αξία της αγκαλιάς, για το πόσο μας έλειψε και το πόση ανάγκη την έχουμε. Για τον Θοδωρή Μαυρογιώργη η αγκαλιά είναι καταγεγραμμένη ανάγκη αλλά και τρόπος να καταπραΰνουμε πληγές:

«Αν πριν από όλα αυτά ξέραμε και θέλαμε να δίνουμε και να παίρνουμε αγκαλιές, τότε δε χρειάζεται να θυμηθούμε κάτι. Είναι καταγεγραμμένη η ανάγκη και το συναίσθημα της αγκαλιάς, και θα τα αποζητήσουμε ξανά. Το θέμα είναι μήπως, μέσα από αυτό, μπορέσουμε και τους ανθρώπους που δεν ήταν οικείοι με αυτή την ανάγκη, να τους «επαναπρογραμματίσουμε». Ίσως να είναι μια καλή ευκαιρία να καταπραϋνθούν πληγές που προστέθηκαν στις καινούριες και κάπως αυτή η λογική να μη λογαριάζεται ως «έλα μωρέ κι εσύ τώρα, γίνεσαι συναισθηματικός» αλλά ως βασική παράμετρος επικοινωνίας».

Θοδωρής Μαυρογιώργης

‘Ενα γράμμα σε έναν άνθρωπο | πριν να είναι αργά

Οι στίχοι του «Κοίτα Γύρω» γράφτηκαν ως ένα γράμμα από τον Γιάννη Κότσιρα προς τον γιο του, τον Νικόλα. Λόγια που ειπώθηκαν πριν να είναι πολύ αργά. Ρωτώ, λοιπόν, τον Γιάννη Κότσιρα αν κάνει τη σκέψη ότι μπορεί να μην προλάβουμε να πούμε στους ανθρώπους μας όσα αισθανόμαστε:

«Εγώ μέχρι πριν από λίγα χρόνια δεν το είχα στο μυαλό μου. Η αλήθεια είναι ότι όταν γεννήθηκε ο Νικόλας, τότε αντιλήφθηκα όλο αυτό το πράγμα. Είναι πολύ σημαντικό να εκδηλώνουμε τα συναισθήματά μας, να λέμε τις αλήθειες μας στους ανθρώπους μας, σήμερα. Να μην το αναβάλλουμε. Γιατί δεν ξέρουμε αν θα υπάρχει αύριο. Σε κάθε περίπτωση. Και ιδιαίτερα όσο περνάνε τα χρόνια. Πριν λίγα χρόνια ήταν η γρίπη των χοίρων, οι τρελές αγελάδες, ο H1N1, τώρα είναι ο Covid, αύριο θα είναι κάτι άλλο, σίγουρα θα είναι κάτι άλλο, μπορεί και πολύ χειρότερο. Πρέπει, αυτή τη στιγμή, όταν κοιτάμε τα πρόσωπα των φίλων μας και των αγαπημένων μας, να είμαστε απολύτως ειλικρινείς και να μη χάνουμε λεπτό».

Απόστολος Ρίζος

Το φως στο αύριο | όραμα, όνειρο, ελπίδα

Γιάννης Κότσιρας: «Νομίζω ότι υπάρχουνε άνθρωποι με οράματα και όνειρα. Μπορεί να μη βρίσκονται σε θώκους ή σε κέντρα εξουσίας αλλά βρίσκονται γύρω μας. Ας ψάξουμε στους ποιητές μας, ας ψάξουμε στους καλλιτέχνες μας, ας ψάξουμε στους εργάτες μας. Εκεί μέσα υπάρχουν πολύτιμα τέτοια πρόσωπα τα οποία ζουν στην κοινωνία, δεν ζουν σε έναν παράλληλο κόσμο και μέσα από αυτούς θα γεννηθεί το καινούριο. Είμαι σίγουρος για αυτό».

Ανδριάνα Μπάμπαλη: «Οι άνθρωποι έχουν την ικανότητα να επιζούν μέσα στους αιώνες και να ξεπερνάνε τα πάντα. Βρισκόμαστε σε μια καμπή και πιστεύω ότι θα αρχίσει να αλλάζει η κατάσταση προς το καλύτερο. Περιμένω να ανθίσουμε πάλι».

Θοδωρής Μαυρογιώργης: «Προσδοκώ και ονειρεύομαι ένα μέλλον, για τα παιδιά μας κυρίως, ανεκτικότερο, δεκτικότερο, σίγουρα με περισσότερη αλληλεγγύη, χωρίς προσωπικά αδιέξοδα, με λιγότερες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με περισσότερη γενική παιδεία».

Απόστολος Ρίζος: «Προσπαθώ να ζω την κάθε μέρα όσο πιο ουσιαστικά μπορώ. Και κάθε επόμενη μέρα, είναι μέλλον».

Κόμης Χ: «Θέλω πολλές μουσικές και χορούς. Λιγότερους κακεντρεχείς και μισάνθρωπους. Και να μην λείψει ούτε ένα χρώμα. Μεγάλες οι προσδοκίες. Ας γίνουν τα μισά».