starΗ Μόνα Λίζα του Λεονάρντο ντα Βίντσι είναι διάσημη για διάφορους λόγους, όπως το αινιγματικό της χαμόγελο. Αλλά δεν είναι το μόνο έργο του που καλύπτεται από μυστήριο, ο Μυστικός Δείπνος είναι το έργο που κρατά τα σκήπτρα των θεωριών, των αναλύσεων και των μυστηρίων γύρω από τα πρόσωπα και τα κλειδιά του έργου.

Ο Μυστικός Δείπνος είναι τοιχογραφία του 15ου αιώνα, που βρίσκεται στο Μιλάνο, στο μοναστήρι Σάντα Μαρία ντέλλε Γκράτσιε. Ήταν παραγγελία του δούκα Λουδοβίκο Σφόρτσα, που επιθυμούσε αρχικά το κτήριο να αποτελέσει το μαυσωλείο της οικογένειάς του. Αποτελεί, το μεγαλύτερο έργο του Λεονάρντο και τη μοναδική νωπογραφία του που μας έχει σωθεί. Ένα από τα σημαντικότερα και πολυτιμότερα έργα στην ιστορία της τέχνης και ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα έργα ζωγραφικής. Η νωπογραφία αποτελεί ένα αίνιγμα και οι μαρτυρίες της εποχής αναφέρουν ότι ο Λεονάρντο εργαζόταν παρουσία θεατών με τους οποίους συζητούσε καθώς ζωγράφιζε.

Σύμφωνα με την επίσημη Εκκλησιαστική εκδοχή, ο Ιησούς είχε ένα τελευταίο δείπνο με τους μαθητές Του στην Ιερουσαλήμ πριν από τη Σταύρωση. Κατά τη διάρκεια του Δείπνου, ο Ιησούς προέβλεψε την προδοσία από έναν από τους μαθητές Του (τον Ιούδα Ισκαριώτη), αλλά και το ότι ο Απόστολος Πέτρος θα τον απαρνηθεί τρεις φορές. Κατά τη διάρκεια του Δείπνου, ο Ιησούς έπλυνε τα πόδια των μαθητών του και στη συνέχεια τους εξήγησε ότι ο θάνατός του ήταν απαραίτητος επειδή θα καθιέρωνε μια νέα σχέση ανάμεσα στον Θεό και τους ανθρώπους. Όταν οι μαθητές Του τον ρώτησαν πώς θα πεθάνει, ο Ιησούς είπε: «Ένας από εσάς θα με προδώσει». Ο Ιωάννης τότε τον ρώτησε: «Ποιος, είναι, Κύριε, αυτός που θα σε προδώσει;» και ο Ιησούς απάντησε: «Είναι αυτός που θα του δώσω το ψωμί». Μόλις το έδωσε στον Ιούδα, του είπε: «Ο,τι είναι να κάνεις, κάντο γρήγορα». Παράλληλα σύμφωνα με την παράδοση, ο Ιησούς πήρε το ψωμί και το κρασί από το τραπέζι, προσευχήθηκε και σε μια συγκινητική ατμόσφαιρα αποχαιρετισμού το μοίρασε στους Αποστόλους του. Σε ανάμνηση του γεγονότος αυτού έχει καθιερωθεί η θρησκευτική τελετή της Θείας Κοινωνίας.

Όταν κυκλοφόρησε ο Κώδικας Ντα Βίντσι ήρθε ξανά στο προσκήνιο η θεωρία ότι το πρόσωπο που ταυτίζεται από ιστορικούς της τέχνης ως ο απόστολος Ιωάννης, είναι στην πραγματικότητα η Μαρία Μαγδαληνή. Η αρκετά διαδεδομένη θεωρία πως ο Ιησούς διατηρούσε ερωτική σχέση με τη Μαρία Μαγδαληνή έχει προκαλέσει κατά καιρούς θύελλα στους κοσμικούς και εκκλησιαστικούς κύκλους. Στην τοιχογραφία αναπαρίσταται η στιγμή που ο Ιησούς ανακοινώνει στους μαθητές του ότι κάποιος από αυτούς θα τον προδώσει, ενώ σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή η τοιχογραφία αναπαριστά τη στιγμή της Θείας Ευχαριστίας. Στα δεξιά του Ιησού, κάθεται ο Ιωάννης στον οποίο μιλάει ο Πέτρος. Όμως αυτό που πυροδότησε τη θεωρία ότι πρόκειται για τη Μαρία Μαγδαληνή είναι τα γυναικεία χαρακτηριστικά του Ιωάννη.

Το πρόσωπό της φιγούρας  θυμίζει τη «Μαντόνα των βράχων» του Τιτσιάνο ενώ είναι η μόνη, που φορά ένα μενταγιόν στον λαιμό. Άλλη μια αμφιλεγόμενη θεωρία αφορά το θρυλικό Άγιο Δισκοπότηρο του οποίου η ανεύρεση έχει πρωταγωνιστήσει στη λογοτεχνική και κινηματογραφική κουλτούρα με δεκάδες θεωρίες να υποστηρίζουν τα μέρη που θα μπορούσε να είναι κρυμμένο ακόμα και μέχρι σήμερα. Σύμφωνα με τον μύθο, το Άγιο Δισκοπότηρο ήταν το σκεύος που χρησιμοποιήθηκε από τον Ιησού στον Μυστικό Δείπνο και δόθηκε στον Ιωσήφ της Αριμαθαίας. Εκεί συγκεντρώθηκε κατά τον ίδιο μύθο το αίμα και ο ιδρώτας του Ιησού, την ώρα που τον κατέβαζε ο Ιωσήφ από τον Σταυρό. Στην τοιχογραφία του Ντα Βίντσι σύμφωνα με ορισμένες ερμηνείες, εάν κοιτάξει κανείς πάνω από τη φιγούρα του Βαρθολομαίου φαίνεται ένα σκιαγράφημα δισκοπότηρου στον τοίχο. Αυτό το σκιαγράφημα, είχε ως αποτέλεσμα να αναπτυχθεί η θεωρία ότι ο Ντα Βίντσι ήθελε να περάσει έναν κρυφό συμβολισμό για το Άγιο Δισκοπότηρο.

Επόμενη θεωρία αφορά τα φαγητά που διάλεξε ο Ντα Βίντσι να βάλει στο τραπέζι του Μυστικού Δείπνου και δεν ταιριάζουν καθόλου με τις περιγραφές των Ευαγγελιστών. Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου του Μόντρεαλ που δημοσιεύθηκε στο Science Daily, υπάρχουν αρκετά αναπάντητα ερωτήματα στην τοιχογραφία του Ντα Βίντσι: «Γιατί διάλεξε ψωμί, ψάρια, αλάτι κίτρα και κρασί; Γιατί η αλατιέρα είναι πεσμένη μπροστά από τον Ιούδα; Γιατί το ψωμί είναι φουσκωμένο;», διερωτώνται οι ερευνητές Olivier Bauer, Nancy Labonté, Jonas Saint-Martin και Sébastien Fillion, από τη Σχολή Θεολογίας του Πανεπιστημίου του Μόντρεαλ.

Οι τέσσερις ερευνητές δεν αποδέχονται τις παρατραβηγμένες υποθέσεις του Νταν Μπράουν στο βιβλίο του, Κώδικας Ντα Βίντσι, αλλά συμφωνούν ότι ο καλλιτέχνης συμπεριέλαβε σύμβολα και σχόλια στην αναπαράστασή του. Προσπάθησε επίτηδες να μπερδέψει και να εξαπατήσει τον παρατηρητή με τα αντιφατικά του σύμβολα και τις διπλές έννοιες, όπως υποστηρίζουν.

«Για παράδειγμα, η πεσμένη αλατιέρα είναι παραδοσιακά σημάδι κακοτυχίας. Οι ερευνητές αναρωτιούνται εάν αντί να υποδηλώνει την προδοσία του Ιούδα, η αλατιέρα μπορεί να υπαινίσσεται την αποκατάστασή του. Θα μπορούσε να είχε επιλεγεί για να παίξει το ρόλο του προδότη. Και γιατί είναι ο μοναδικός που έχει μπροστά του άδειο πιάτο; Θα μπορούσε να σημαίνει πως είναι κακόβουλος ή πως είναι ο μόνος που δεν εξαπατήθηκε; Και τα ψάρια όμως υπήρξαν θέμα πολλών μελετών.

Αποτελούν ξεκάθαρα μία υπενθύμιση ότι ο Ιησούς πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στη Θάλασσα της Γαλιλαίας και πως επέλεξε τους Αποστόλους μεταξύ των ντόπιων ψαράδων. Εντούτοις, δεν είναι ξεκάθαρο εάν τα ψάρια είναι ρέγκες ή χέλια», αναφέρουν οι τέσσερις ερευνητές.

Επόμενη θεωρία που έχει απασχολήσει συνομωσιολόγους, ερευνητές και περίεργους σε όλο τον κόσμο είναι το αριθμητικό μοτίβο που χρησιμοποιεί ο Ντα Βίντσι στη σύνθεση του πίνακα και μας δίνει το μοτίβο 33133 (3 μαθητές, 3 μαθητές, ο Ιησούς, 3 μαθητές, 3 μαθητές). Η θεωρία αυτή έχει σχέση με τη σεξουαλικότητα του Ντα Βίντσι που είχε κατηγορηθεί για σοδομισμό ενός νεαρού άντρα (Jacopo Saltarelli) στη Φλωρεντία το 1476, όταν ήταν ακόμα στο εργαστήριο του Βερόκιο. Όπως ξέρουμε, ο Ντα Βίντσι ζήτησε τη βοήθεια των Μεδίκων και εκείνοι κατάφεραν με την ισχύ και την εξουσία που κατείχαν να αποσυρθεί η κατηγορία.

Βάζοντας λοιπόν τους μαθητές σε διάταξη 33133, κάποιοι υποστηρίζουν πως ο Λεονάρντο παραπέμπει με την προσωπική του περιπέτεια στους Θρήνους Ιερεμίου της Παλαιάς Διαθήκης, όπου στο 3 κεφάλαιο και στους στίχους 31-33 (3:31-33 δηλαδή) διαβάζουμε: «31. Επειδή, ο Κύριος δεν απορρίπτει για πάντα 32. αλλά, και αν θλίψει, θα δείξει, όμως, και οικτιρμούς, σύμφωνα με το πλήθος τού ελέους του. 33 Επειδή, δεν θλίβει από καρδιάς ούτε καταθλίβει τους γιους των ανθρώπων».

Η νεότερη θεωρία για τα μυστήρια του πίνακα είναι αυτή της Sabrina Sforza Galitzia που το 2010 αποκάλυψε έναν μαθηματικό και αστρολογικό γρίφο που υπάρχει στο έργο και προφητεύει τη συντέλεια του κόσμου την 1η Νοεμβρίου 4006. Η ερευνήτρια παρατήρησε αυτό το παράθυρο σε σχήμα μισοφέγγαρου πίσω από τον Ιησού, το οποίο μας καταμαρτυρά πως ο Ντα Βίντσι διείδε μια «παγκόσμια πλημμύρα» που θα ξεκινήσει στις 21 Μαρτίου 4006 και θα τελειώσει με τον αφανισμό της ανθρωπότητας την 1η Νοεμβρίου του ίδιου έτους.

Από όλα όσα έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί, ο καθένας διαλέγει αυτό που θέλει ή μπορεί να πιστέψει ή να απορρίψει. Ένα όμως είναι βέβαιο: Ότι δεν υπάρχει σπιθαμή του Μυστικού Δείπνου που να μην έχει ερευνηθεί και αναλυθεί από τους ιστορικούς τέχνης και τους μελετητές του απόκρυφου, με τα συμπεράσματα καθενός να καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα ερμηνειών, αναγνώσεων και μεταφράσεων.