Κείμενο: Κώστας Κουτσουρέλης

«Προς τι ποιητής σε μικρόψυχους καιρούς;» Ποιος δεν γνωρίζει τον περίφημο στίχο του Χαίλντερλιν; Ή εκείνο τον άλλο του Μπωντλαίρ, για τον αιθεροδρόμο ποιητή που όταν πατάει στη γη, τα γιγάντια φτερά του «τον δυσκολεύουν να βαδίζει»; Μεταξύ ποιητών δεν πρέπει να υπάρχει στις μέρες μας πιο δημοφιλής δοξασία απ’ το ότι η τέχνη τους δεν είχε ποτέ απήχηση σημαντική, ότι οι ποιητές ήταν πάντοτε περιθωριακοί και παραγνωρισμένοι.

Πόση σχέση έχουν όλα αυτά με την πραγματικότητα; Καμία απολύτως! Είναι ειρωνικό αλλά ο 19ος αιώνας που γέννησε αυτόν τον μύθο του poéte maudit, του «καταραμένου», του απόβλητου ποιητή, είναι ο ίδιος αιώνας όπου η ακτινοβολία της ποίησης βρέθηκε στο αποκορύφωμά της. Είναι η εποχή των «εθνικών ποιητών», απ’ άκρη σ’ άκρη της Ευρώπης η ποίηση εμπνέει κινήματα, επηρεάζει συνειδήσεις, διαπλάθει κάποτε την ίδια τη λαϊκή γλώσσα.

Στο βιβλίο «Η τέχνη που αυτοκτονεί» (Μικρή Άρκτος 2019) επιχειρώ να δείξω ότι η σημερινή περιθωριοποίηση των ποιητών, η αδιαφορία του κοινού απέναντί τους είναι φαινόμενο σχετικά πρόσφατο, των τελευταίων δεκαετιών. Και ότι δεν οφείλεται σε εξωτερικούς παράγοντες, αλλά στη στάση των ίδιων των ποιητών. Στη σκοτεινή, ακαταλαβίστικη γλώσσα τους λ.χ., στην επιτηδευμένα εκφραστικά τους μέσα, στη σπουδαιοφανή πόζα που συνηθίζουν να υιοθετούν, στην άρνηση ή την αδυναμία τους να καταπιαστούν στα έργα τους με θέματα πρόσφορα ώστε να συγκινήσουν το ευρύ ακροατήριο όπως το κατόρθωναν οι μεγάλοι τους πρόδρομοι.

Στο βιβλίο ο αναγνώστης θα βρει δύο πράγματα. Μια αντικειμενική περιγραφή της κατάστασης της σημερινής ποίησης βασισμένη σε δείκτες άλλους μετρήσιμους (τη ζήτηση και διάδοση του ποιητικού βιβλίου, ας πούμε) και άλλους μη (λ.χ. την έκλειψη κάθε ουσιαστικής αξιολόγησης και κριτικής). Και μια εκτενή σκιαγράφηση των αιτίων (κοινωνικών, ψυχολογικών, ιδεολογικών κ.ά.) που κάνουν τους σημερινούς ποιητές να μην αντιδρούν στην απαξίωση της τέχνης τους ή να την δέχονται ως φυσική και επόμενη.

Προφανώς, η διάγνωση μιας παθολογίας από μόνη της λίγο ωφελεί αν δεν υπηρετεί την αποκατάσταση του πάσχοντος. Ο συγγραφέας τη θεωρεί υπόθεση πολύ δύσκολη, όχι όμως και όλως διόλου αδύνατη. Οι αναλογισμοί του πάνω στο ζήτημα αναπτύσσονται στα τελευταία κεφάλαια του βιβλίου, ιδίως σ’ εκείνο που φέρει τον τίτλο «Προσανατολισμοί. Ένα αντιμανιφέστο».

Λίγα λόγια για το βιβλίο

Στην αφετηρία του βιβλίου του Κώστα Κουτσουρέλη βρίσκονται μια διαπίστωση και μια απορία.

Η διαπίστωση: Η ποίηση στον καιρό μας έχει ξεπέσει εντυπωσιακά. Από κορυφαίο λογοτεχνικό είδος έχει γίνει ενασχόληση του περιθωρίου που ενδιαφέρει μόνο ελάχιστους, στην ουσία: τους ποιητές που τη γράφουν. Όλα τα διαθέσιμα δεδομένα, ποιοτικά και ποσοτικά, στην Ελλάδα και το εξωτερικό, επ’ αυτού ομοφωνούν.

Η απορία: Το οφθαλμοφανές αυτό γεγονός οι ίδιοι οι ποιητές το αρνούνται, το υποβαθμίζουν ή, πολλές φορές, το απωθούν. Αντί να το θέσουν δημοσίως και να αναρωτηθούν για τους λόγους του, το αντιπαρέρχονται ή το εξωραΐζουν κατασκευάζοντας μύθους. Μύθους όπως λ.χ. ότι η ποίηση ήταν πάντα στο περιθώριο. Ή ότι, μάλιστα, οφείλει να είναι.

Κατ’ αντιστοιχία, στην Τέχνη που αυτοκτονεί ο αναγνώστης θα βρει δύο πράγματα. Αφενός μεν, την τεκμηρίωση της διαπίστωσης: μια αντικειμενική περιγραφή της κοινωνικής ασημαντότητας της σημερινής ποίησης βασισμένη σε δείκτες άλλους μετρήσιμους (μερίδια αγοράς, ποσοστά πωλήσεων, κύκλος εργασιών του ποιητικού βιβλίου κ.ά.) και άλλους μη (λ.χ. την έκλειψη της κριτικής). Αφετέρου δε την απόπειρα να απαντηθεί η απορία: μια εκτενή σκιαγράφηση των αιτίων (κοινωνικών, ψυχολογικών, ιδεολογικών κ.ά.) που κάνουν τους σημερινούς ποιητές να μην αντιδρούν στην απαξίωση της τέχνης τους ή να την δέχονται ως φυσική και επόμενη.

Λίγα λόγια για τον Κώστα Κουτσουρέλη

Ο Κώστας Κουτσουρέλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1967. Σπούδασε νομικά και μεταφραστική στην Ελλάδα και τη Γερμανία. Κυκλοφορούν δέκα βιβλία του με ποίηση, δοκίμια και έργα για τη σκηνή. Έργα του παρουσιάστηκαν σε αθηναϊκά και περιφερειακά θέατρα και μελοποιήθηκαν από γνωστούς συνθέτες. Μετέφρασε  μεταξύ άλλων Νοβάλις, Οκτάβιο Πας, Μιχαήλ Άγγελο, Ρ. Μ. Ρίλκε, Φραντς Κάφκα και Γκόττφρηντ Μπεν. Για την ποίησή του τιμήθηκε με το Βραβείο Πορφύρα της Ακαδημίας Αθηνών. Διευθύνει την επιθεώρηση λόγου και ιδεών Νέο Πλανόδιον (neoplanodion.gr).

Από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος