Γνωρίσαμε πρόσφατα πολλές από τις Λέσχες Ανάγνωσης που δραστηριοποιούνται στην Αθήνα, όταν το ελculture σε συνεργασία με τα Public διοργάνωσαν συναντήσεις και συνομιλίες με αυτό το ιδιαίτερο φιλαναγνωστικό κοινό, με αφορμή τα Βραβεία Βιβλίου Public. Και διαπιστώσαμε την ενέργεια, το πάθος και τη ζωντάνια που υπάρχει σε αυτή τη σχέση, εκείνη του αποδέκτη και του δημιουργού ενός συγγραφικού έργου.

Συνεχίζοντας έτσι το αφιέρωμά μας στις Λέσχες Ανάγνωσης, συνομιλήσαμε με τρεις συντονιστές, τη Χρύσα Κουράκη, συντονίστρια της Λέσχη Ανάγνωσης Εκπαιδευτικών με βιβλία Παιδικής και Εφηβικής Λογοτεχνίας Αν. Αττικής, την Άλκηστη Χρονάκη, συντονίστρια της Παιδικής Λέσχης Ανάγνωσης του Μεταιχμίου και τη Νάσια Αλεξανδρίδη που μαζί με την Χριστίνα Κωνσταντουδάκη είναι και οι μόνες εκπρόσωποι μιας σύγχρονης και διαφορετικής Ομάδας που λειτουργεί διαδικτυακά, την ομάδα στο Facebook με τον τίτλο Παιδικό Βιβλίο – Προτάσεις.

Λέσχη Ανάγνωσης Εκπαιδευτικών με βιβλία Παιδικής και Εφηβικής Λογοτεχνίας A. Αττικής

Τα πρώτα της βήματα έγιναν στο πλαίσιο των δράσεων των Πολιτιστικών Θεμάτων της Δ/νσης Α’βάθμιας Εκπαίδευσης Ανατολικής Αττικής το σχολικό έτος 2012-13. Αφορμή και έμπνευση για την έναρξη της Λέσχης αποτέλεσε η Λέσχη Ανάγνωσης για εκπαιδευτικούς που λειτουργούσε τότε στη Θεσσαλονίκη η εκπαιδευτικός και συγγραφέας Έλενα Αρτζανίδου. Αρχικός στόχος της Λέσχης ήταν η γνωριμία των εκπαιδευτικών με το παιδικό και εφηβικό βιβλίο, τα είδη του και την προώθηση της Φιλαναγνωσίας στην τάξη. Η λειτουργία της ήταν θεματική και είχε σεμιναριακό-επιμορφωτικό χαρακτήρα, ενώ οι συναντήσεις γίνονταν κάθε 15 ημέρες. Για την υποστήριξή της δημιουργήθηκε και ένα blog με τον τίτλο «Λέσχη Ανάγνωσης και Φιλαναγνωσίας», στο οποίο παρουσιάζονται θεματικά βιβλία και υπάρχουν φιλαναγνωστικές προτάσεις για αυτά και το οποίο το 2015 βραβεύτηκε με το βραβείο «Κυριάκος Παπαδόπουλος» του Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου όπως και μας ανέφερε η Χρύσα Κουράκη.

Μετά από δυο χρόνια λειτουργίας της Λέσχης ο στόχος της παρέμεινε ίδιος, αλλά η μορφή και ο τρόπος λειτουργίας της διαφοροποιήθηκε. Ο σεμιναριακός χαρακτήρας δεν υφίσταται πλέον, οι συναντήσεις γίνονται χωρίς ειδικό θέμα και είναι μηνιαίες. Η συντονίστρια προτείνει βιβλία και οι συμμετέχοντες επιλέγουν με ποιο από αυτά θέλουν να ασχοληθούν. Στη συνέχεια το διαβάζουν στο σπίτι και επανέρχονται για να το συζητήσουν. Τα βιβλία μικρής φόρμας διαβάζονται και συζητιούνται κατά τη διάρκεια της Λέσχης. Πολλές φορές στις συναντήσεις αυτές έρχονται και οι συγγραφείς των βιβλίων, οπότε η συζήτηση εμπλουτίζεται και αποκτά άλλο ενδιαφέρον. Αναφορικά με τα μέλη και τα χαρακτηριστικά τους η Χρύσα Κουράκη αναφέρει ότι:

«ο βασικός πυρήνας της Λέσχης όλα αυτά τα χρόνια έχει παραμείνει ίδιος, αλλά υπάρχουν και μέλη τα οποία διαφοροποιούνται κάθε χρόνο, διατηρώντας πάντα τον αριθμό των 15-20 ατόμων, νηπιαγωγών και δασκάλων. Παρόλο που μέχρι το σχολικό έτος 2017-18 η Λέσχη λειτουργούσε στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κορωπίου και τον τελευταίο χρόνο στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Ραφήνας, μέρη αρκετά απομακρυσμένα, οι συμμετέχοντες προέρχονταν από πολλά και διαφορετικά σημεία της Ανατολικής Αττικής (Μαραθώνα, Αυλώνα, Βάρη, Μενίδι, Λαύριο κ.α.). Το συγκεκριμένο γεγονός υπογραμμίζει τη σημασία και την αναγκαιότητα ύπαρξής της σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που η λογοτεχνία είναι αρκετά υποβαθμισμένη και οι Σχολικές Βιβλιοθήκες σχεδόν ανύπαρκτες. Ταυτόχρονα, όπως έχει φανεί, η Λέσχη αποτελεί και ένα σημείο συνάντησης και επικοινωνίας νηπιαγωγών και δασκάλων, οι οποίοι ανταλλάσσουν απόψεις, εμπειρίες και αναπτύσσουν φιλίες με βασικό συνδετικό κρίκο το βιβλίο».

«Οι προτιμήσεις των μελών δεν μπορώ να πω πως είναι καθορισμένες, αλλά χαρακτηρίζονται από ποικιλία. Σίγουρα προτιμούν να διαβάζουν μυθιστορήματα στο σπίτι, αλλά τους αρέσει και η ανάγνωση βιβλίων μικρής φόρμας στη Λέσχη. Γενικότερα θα έλεγα πως δείχνουν μεγάλο ενδιαφέρον για να γνωρίσουν τα νέα βιβλία που κυκλοφορούν, τις σύγχρονες θεματικές και τους νέους τρόπους γραφής. Στη συνέχεια, πολλά από τα βιβλία που διαβάζονται στη Λέσχη εισάγονται  και προτείνονται και στις σχολικές τους τάξεις, χωρίς ωστόσο αυτό να αποτελεί αυτοσκοπό. Θεωρώ πως τα μέλη της Λέσχης διαβάζουν πρωτίστως για τον εαυτό τους, τη δική τους αισθητική απόλαυση, η οποία βέβαια συχνά μεταλαμπαδεύεται αβίαστα και στους μαθητές τους».

Για φέτος η Λέσχη, αν και δεν έχει ξεκινήσει ακόμη, καθώς δεν έχει καθοριστεί το πού θα λειτουργήσει, θα δώσει έμφαση στη δημιουργία, οργάνωση και λειτουργία των Σχολικών Βιβλιοθηκών, γεγονός που σημαίνει πως θα υπάρξει σχετική ενημέρωση από ειδικούς. Θα γίνει προσπάθεια προσέγγισης μιας ποικιλίας λογοτεχνικών ειδών, ενώ ταυτόχρονα, σχεδιάζονται κάποιοι λογοτεχνικοί περίπατοι με βιβλία που θα έχουν διαβάσει καθώς και συναντήσεις με συγγραφείς.

Συνάντηση της Λέσχης Ανάγνωσης εκπαιδευτικών Αν. Αττικής

Παιδική Λέσχη Ανάγνωσης των εκδόσεων Μεταίχμιο

Αφορμή για τη δημιουργία της, στάθηκε από τη μία το επιστημονικό ενδιαφέρον σε σχέση με την ανάγνωση μυθιστορημάτων και τη συμβολή τους στη διαμόρφωση στάσεων, απόψεων και αξιών, κυρίως στα παιδιά, της Άλκηστης Χρονάκη αλλά και η προσωπική της επιθυμία να είναι μέλος μιας λέσχης ανάγνωσης.

«Όταν μετακόμισα στην Αθήνα από τη Θεσσαλονίκη, ένα από τα πρώτα πράγματα ήταν να βρω αν υπάρχουν λέσχες ανάγνωσης για να συμμετάσχω, καθώς δεν μπορούσα πλέον να είμαι μέλος της λέσχης στη Θεσσαλονίκη. Έτσι βρέθηκα στο Μεταίχμιο το οποίο από το 2008, τουλάχιστον, οργανώνει στον χώρο του λέσχες ανάγνωσης. Ολοκληρώνοντας τη διδακτορική μου διατριβή, σκέφτηκα ότι θα ήθελα να συνεχίσω την ενασχόλησή μου με το θέμα, ανάγνωση και παιδιά, και ότι μια και στο Μεταίχμιο, δεν λειτουργούσε μια τέτοια λέσχη, ενώ υπήρχαν αρκετές άλλες, το πρότεινα, το δέχθηκαν και ξεκινήσαμε», μας δηλώνει η ίδια.

Οι συναντήσεις γίνονται μια φορά το μήνα με στόχο τη συζήτηση πάνω στο περιεχόμενο ενός βιβλίου που όλα τα μέλη έχουν προσυμφωνήσει να διαβάσουν. Έμφαση δίνεται σε βιβλία λογοτεχνικά πεζού λόγου, και τα παιδιά είναι εκείνα που τις περισσότερες φορές αποφασίζουν για το βιβλίο που θα διαβαστεί εντός της Λέσχης. Τα μέλη της ομάδας είναι παιδιά ηλικίας 7-9 ετών, και 10-12 ετών. Η σύνθεση της λέσχης αλλάζει κατά τη διάρκεια των χρόνων καθώς κάποια παιδιά φεύγουν, νέα έρχονται αλλά μέχρι τώρα είναι μια λέσχη που έχει πολλά αγόρια αναγνώστες, γεγονός που την κάνει να ξεχωρίζει. Η οργάνωση και η επικοινωνία για τη λέσχη γίνεται μέσω του πολυχώρου του Μεταιχμίου, το οποίο και φιλοξενεί και στηρίζει τη Λέσχη.

«Στόχος της λέσχης είναι τα παιδιά να μάθουν να μιλούν για τα βιβλία εστιάζοντας στο κείμενο και να μπορούν να δικαιολογήσουν τις απόψεις τους γυρνώντας πάντα στο ίδιο το κείμενο. Έτσι εξοικειώνονται με λογοτεχνικές έννοιες και όρους, τις οποίες δεν μαθαίνουμε και επεξηγούμε αλλά γίνονται κατανοητές μέσα από τη συζήτηση και μετά τις κατονομάζουμε. Βασικός στόχος είναι επίσης να τους δοθεί η δυνατότητα να καταλάβουν ότι η ανάγνωση είναι κυρίως απόλαυση και ότι δεν θα πρέπει να την απορρίπτουν ή να απορρίπτουν βιβλία χωρίς να δώσουν μια ευκαιρία. Για αυτό το λόγο η ανάγνωση ενός βιβλίου μέχρι το τέλος δεν είναι υποχρεωτική, καθώς πέρα από τις υποχρεώσεις που έχουν, μπορεί ένα βιβλίο να μην τους αρέσει καθόλου. Ωστόσο με την επαφή τους με άλλα παιδιά συνδέουν τη διαδικασία της ανάγνωσης με κάτι θετικό, αλλά βλέπουν συνομηλίκους να απολαμβάνουν τα βιβλία και αυτό δημιουργεί ένα κίνητρο για να δοκιμάσουν και τα ίδια», μας αναφέρει η Άλκηστη Χρονάκη.

Διαδικτυακή Ομάδα Παιδικό Βιβλίο – Προτάσεις

Λίγο διαφορετική σε ύφος και περιεχόμενο η ομάδα αυτή, πριν δύο χρόνια περίπου. «Τότε ήταν που γνωριστήκαμε οι δυο μας και είδαμε πως έχουμε μια κοινή τρέλα: τα παιδικά βιβλία. Θέλαμε να μοιραζόμαστε τις ιδέες μας, τις νέες και παλιές κυκλοφορίες και να λέμε τη γνώμη μας χωρίς φίλτρα! Έτσι σιγά σιγά αρχίσαμε να έχουμε όλο και πιο πολλά μέλη που μοιράζονταν την ίδια τρέλα με μας», περιγράφει η Νάσια Αλεξανδρίδη για τη διαδικτυακή ομάδα Παιδικό Βιβλίο – Προτάσεις.

«Στην ομάδα μπορεί κανείς να ανεβάσει κάποιο βιβλίο –παλιό ή νέο- να πει τη γνώμη του, να προτείνει δραστηριότητες φιλαναγνωσίας. Ακόμα, ανεβάζουμε εκδηλώσεις που αφορούν το παιδικό βιβλίο αλλά και διαδικτυακές κληρώσεις βιβλίων. Υπάρχουν άλμπουμ με βιβλία ανάλογα την ηλικία αλλά και το θέμα που ενδιαφέρει κάθε μέλος. Ακόμη, συγκεντρώνουμε πληροφορίες για τα μικρά ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία καθώς και τις λέσχες ανάγνωσης που υπάρχουν στην Ελλάδα! Στόχος μας να ανταλλάσσουμε απόψεις και να ενημερωνόμαστε όλοι για αυτό το μαγικό χώρο του παιδικού βιβλίου», συνεχίζει η Νάσια Αλεξανδρίδη.

Τα μέλη της διαδικτυακής αυτής ομάδας συνεχώς αυξάνονται. «Μαμάδες, φοιτήτριες παιδαγωγικών, γιαγιάδες, νονές θείες, ακόμα και συγγραφείς, εκδοτικοί και εικονογράφοι. Άλλα μέλη είναι ενεργά και ρωτούν συνεχώς, ανεβάζουν ποστ με ιδέες και άλλα μέλη παρακολουθούν σιωπηλά. Είμαστε  μια ομάδα που μπορεί να είμαστε εμείς οι δυο διαχειρίστριες αλλά η δουλειά είναι ομαδική από όλα τα μέλη! Είναι συγκινητικό ώρες ώρες πόση ανταπόκριση έχει όλο αυτό το εγχείρημα που ξεκίνησε σχεδόν για δικό μας χόμπι κι όμως η ανταπόκριση ήταν τεράστια και πλέον δεν μπορούμε χωρίς να περνάμε ατελείωτες ώρες σε αυτήν. Με τα περισσότερα μέλη έχουμε γνωριστεί και από κοντά! Είναι μαγική αυτή η διάδραση και όλα ξεκίνησαν από το facebook», δηλωνει ενθουσιασμένη.

Για τη φετινή χρονιά, η ενθουσιώδης, με τη συνεχώς αυξανόμενη δυναμική της στοχεύει κυρίως στη φυσική γνωριμία των μελών. «Μέσα στα πλάνα μας είναι μια συγκέντρωση όλων των μελών μας κοντά στα Χριστούγεννα, ώστε να ξαναδούμε όσα μέλη έχουμε ήδη γνωρίσει, αλλά να γνωρίσουμε ακόμη περισσότερα! Ετοιμάζουμε και μία έκπληξη για τα μέλη μας, στην οποία συμμετέχουν γνωστοί συγγραφείς, εικονογράφοι αλλά και παιδιά. Αλλά ακόμα αυτό θα παραμείνει μυστικό», αναφέρει η Νάσια Αλεξανδρίδη.

Η γνωριμία μας με τις Λέσχες Aνάγνωσης πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο 2019 με αφορμή τα Βραβεία Βιβλίου Public και την πρωτοβουλία του ελculture για συναντήσεις και συνομιλίες με αυτό το ιδιαίτερο φιλαναγνωστικό κοινό.