Η «Γλυκιά Πενικιλίνη» είναι ένας περίεργος τίτλος για βιβλίο. Πόσω μάλλον για το πρώτο βιβλίο ενός συγγραφέα. Αυτόν τον τίτλο επέλεξε όμως η Μαρίνα Παπαγεωργίου για το ντεμπούτο της στον κόσμο του βιβλίου, και τον διάλεξε ανάμεσα σε δεκατέσσερις τίτλους, όσες είναι και οι ιστορίες που περιέχονται σε αυτό. Διηγήματα γλυκά και όχι «πικρά» και οδυνηρά σαν πενικιλίνη, που υπόσχονται ένα ταξίδι στην Αθήνα του τότε και του τώρα, αλλά και στην επαρχία.

Στη συνάντησή μας, η Μαρίνα Παπαγεωργίου θέλησε με πολλή αγάπη να μου μιλήσει για το πρώτο της βιβλίο, και ιδιαίτερα για τους χαρακτήρες που το απαρτίζουν. Στο τέλος, αυτό που έμεινε ήταν μία συζήτηση αβίαστη, ευχάριστη, με αναμφίβολα γλυκιά επίγευση.

Κάνεις ντεμπούτο ως συγγραφέας και διαλέγεις να γράψεις για άτομα της διπλανής πόρτας, αλλά και διαφορετικών δεκαετιών, χωρίς αυτή η χρονική διαφορά να είναι διακριτή μέσα στο κείμενο.

Μέσα στο βιβλίο μου υπάρχει ένας ετερόκλητος πληθυσμός που κατοικεί σε διαφορετικούς τόπους και ζει σε διαφορετικές εποχές, άνθρωποι διαφορετικοί μεταξύ τους. Όλα αυτά αποτελούν μια σύνθεση η οποία εμφανίζεται ανάκατα στον χρόνο, διότι όσο ανομοιογενής κι αν είναι αυτός ο κόσμος, φανερώνει τις ομοιότητες και τις συγγένειες στους τόπους και στους ανθρώπους. Σε όλα αυτά που αλλάζουν, ίσως όμως όχι τόσο όσο νομίζουμε. Είναι συνειδητά τοποθετημένες στο βιβλίο οι ιστορίες, όχι σε χρονική αλληλουχία, όπως και συνειδητά κάποιοι τόποι υποδηλώνονται και δεν δηλώνονται. Το σκηνικό είναι κυρίως αστικό, με γνώριμες αθηναϊκές διαδρομές, αλλά περιέχει και ιστορίες στην ελληνική επαρχία, μαζί με γεγονότα ή στιγμές που είτε έχουν σημαδέψει είτε έχουν αφήσει στατικά τα πρόσωπα των αφηγήσεων της Γλυκιάς Πενικιλίνης.

Ψυχολογία των ανθρώπων της πόλης ή ιστορία της πόλης; Τι πιστεύεις ότι αποτυπώνεις καλύτερα με το βιβλίο σου;

Δεν υπάρχει η πρόθεση να αποτυπωθεί η ιστορία της Αθήνας. Πρόκειται περισσότερο για θραύσματα από τις ζωές ανθρώπων της πόλης σε διαφορετικές εποχές και δεκαετίες. Νομίζω ότι είναι φυσικό να εκφράζει κανείς στο πρώτο βιβλίο του ορισμένες «εμμονές» που έχει, και λέγοντας «εμμονές», για να απενοχοποιήσω τη λέξη, εννοώ τα πράγματα που μας ενδιαφέρουν και αγαπάμε με πάθος και, γι’ αυτό και στις ιστορίες της Γλυκιάς Πενικιλίνης θα βρει κανείς με κάποιο ειδικό βάρος τη μνήμη -την παιδική μνήμη-, την επιμονή της και τους συνειρμούς, τη συμμετοχή και το αποτύπωμα των αισθήσεων στην ψυχή του ανθρώπου. Θα βρει κανείς επίσης μυρωδιές από τόπους, χώρους, ανθρώπους, την αίσθηση που συνδέεται πιο δυνατά από όλες με τη μνήμη.

Γεμάτη παιδική ηλικία η Γλυκιά Πενικιλίνη.

Τι πιο καθοριστικό; Η επιμονή της παιδικής μνήμης και η παιδική ευφυΐα έχουν νομίζω μεγάλη αξία, είναι μια φρεσκάδα που πραγματικά πιστεύω ότι πρέπει να διατηρεί κανείς στη ζωή του, όχι έχοντας έναν αόριστο στόχο στο μυαλό του, αλλά ως στάση ζωής. Να τους αφήνει δηλαδή και χώρο στην καθημερινότητά του. Χαίρομαι που υπάρχουν γύρω μας -ευτυχώς- άνθρωποι που ονειρεύονται και μεταγγίζουν στην καθημερινότητά τους φαντασία, συνειδητά ή ασυνείδητα και, κυρίως, επιδραστικά.

Ο Τάσος ο σινεματζής από το Μενίδι με το μυστικό του από τη «Σελινόιντ στο σεληνόφως» και η Τασία του «Νεροχύτη» μου έρχονται στο μυαλό. Είναι τυχαία η συνωνυμία;

Τυχαία είναι, βρήκες μία συγγένεια που ούτε εγώ είχα αντιληφθεί!

Κι όμως, και των δύο οι αποδράσεις στη φαντασία είναι αθόρυβες.

Αυτό είναι το στοιχείο του βιβλίου: Το αθόρυβο, που τελικά κάνει μεγάλο κρότο μέσα μας. Μπορεί να μην το καταλαβαίνουμε όταν συμβαίνει, αλλά αυτό που μένει -το αποτύπωμα- μπορεί να είναι ένας μικρός σεισμός που μας καθορίζει. Όπως εδώ, για τους δύο χαρακτήρες που αναφέρεις, πρόκειται για μία τυχαία συνωνυμία, όμως οι άνθρωποι με τις αναμνήσεις και τις εμπειρίες τους «συγγενεύουν» μεταξύ τους. Να σου πω επίσης ότι χαίρομαι που συνδέεις τους χαρακτήρες μεταξύ τους γιατί πρόκειται για ιστορίες-γειτονιές. Οι ιστορίες είναι διαφορετικές μεταξύ τους, όμως στα μάτια μου, ως βιβλίο στο σύνολό του, είναι μια γειτονιά. Δηλαδή, όλα τα πρόσωπα του βιβλίου θα μπορούσαν να συνομιλούν μεταξύ τους.

Έχουμε μια άχρονη γειτονιά λοιπόν.

«Άχρονη γειτονιά», τι ωραίο! Συνειδητά σε κάποιες ιστορίες μένει άχρονο το περιβάλλον, αλλά κάπου -κάποιες φορές στη μέση της ιστορίας- υπάρχει ένας υπαινιγμός, ένα στοιχείο που αποκαλύπτει αθόρυβα τον χρόνο της αφήγησης, αλλά το «άχρονο» νομίζω είναι η λέξη κλειδί εδώ.

Μέσα σε αυτήν την άχρονη γειτονιά λοιπόν, αναγνωρίζουμε κάτι από σένα; Είσαι κάτοικος αυτής της γειτονιάς;

Γενικά, βιώματα ή μικροβιώματα πάντα υπάρχουν είτε ως αφετηρία, είτε «σφηνωμένα» στην αφήγηση. Μπορεί να είναι θραύσματα εικόνων, λέξεις, φράσεις ή πρόσωπα. Όλα αυτά στη μυθοπλασία παίρνουν τον δρόμο τους πλέον και γίνονται μύθος στα χέρια σου ή ξεφεύγουν κι από εσένα και ζυμώνονται με την ιστορία, μεταλλάσσονται.

Έχουμε ήδη χαρακτηρίσει τη «Γλυκιά Πενικιλίνη», όμως ακόμα δεν είναι ξεκάθαρη η έννοια ως τίτλος. Τι σημαίνει;

Η «Γλυκιά Πενικιλίνη» είναι και ο τίτλος ενός από τα διηγήματα. Ωστόσο η ουσία του συγκεκριμένου τίτλου είναι μία κατάσταση την οποία βρίσκει ο αναγνώστης σε όλο το βιβλίο. Είναι δηλαδή η αντίφαση της «γλυκιάς πενικιλίνης», οι αντιθέσεις της ζωής, το γλυκόπικρο, οι κύκλοι. Με ρώτησε πρόσφατα ένα κοριτσάκι 11 ετών -είχε διαβάσει η μαμά του το βιβλίο- «Τι σημαίνει η πενικιλίνη;» και πριν της εξηγήσω -επειδή αγαπώ τη γεύση και τη μουσική των λέξεων- τη ρωτάω «Εσένα πως σου φαίνεται η λέξη;». Μου απάντησε «Μου φαίνεται πολύ όμορφη!», και είναι αυτό το γράμμα λάμδα που κάνει ηχητικά τις λέξεις πολύ γλυκιές. Η πενικιλίνη είναι ένα αντιβιοτικό που θεραπεύει, αλλά πονάει πολύ. Και δεν ξεχνιέται. Αλλά αν δεν είχαμε γνωρίσει την πικρή γεύση, τότε πώς θα ξεχωρίζαμε με διπλή χαρά τη γλυκιά;

Κλείνοντας τη συζήτησή μας, συνέχιζε να μου εκπέμπει την αγάπη για το πρώτο συγγραφικό δημιούργημά της και της το ανέφερα. Η ίδια μου απάντησε το εξής: «Οι ιστορίες αυτές γράφτηκαν όντως με πολλή αγάπη. Ιδιαιτέρως όμως με μεγάλη χαρά. Και η λέξη “χαρά” είναι πολύ μεγάλη. Ως συγγραφέας, τη χαρά τη νιώθεις ήδη από τη λευκή σελίδα, ακόμα και από το στάδιο της αρχικής αμηχανίας πριν το ξεκίνημα της περιπέτειας». 

Info:

Η «Γλυκιά Πενικιλίνη» της Μαρίνας Παπαγεωργίου κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ιωλκός.