«Το εφηβικό θέατρο είναι ένα κίνημα» έχει πει η Σοφία Βγενοπούλου, Υπεύθυνη του Μικρού Εθνικού και απολύτως συνδεδεμένη με την υπόθεση «εφηβικό θέατρο» στην Ελλάδα. Τι ορίζει όμως αυτό το …κίνημα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά που χαράσσουν την ταυτότητά του; Και γιατί το έχουμε ανάγκη; Δεν υπάρχουν πλείστες παραστάσεις ενηλίκων που απευθύνονται και σε εφήβους;

Η άλλη θέαση του κόσμου είναι πολύ συνοπτικά η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα. Σαφέστατα και μια καλή παράσταση ενηλίκων μπορεί να έχει ευεργετική επίδραση σε έναν έφηβο. Όπως, όμως, αντίστοιχα και μια καλή εφηβική παράσταση μπορεί να έχει ευεργετική επίδραση σε έναν ενήλικα. Η διαφοροποίηση είναι θέμα οπτικής γωνίας: από ποιο σημείο βλέπω τον κόσμο; Το εφηβικό θέατρο τοποθετεί στη σκηνή ήρωες έφηβους, αφηγείται τις ιστορίες τους, μεταφέρει την εκρηκτική δύναμη της νιότης και της μεταμόρφωσης, στοιχεία ιδιοσυστασίας της μεταβατικής αυτής περιόδου. Με άλλα λόγια, το θέατρο γίνεται ο χώρος όπου δίνεται βήμα στο εφηβικό βλέμμα. Και, στις δυνατές του στιγμές, το βλέμμα αυτό αποκαλύπτει έναν άλλο κόσμο, φανερώνει και σε εμάς τους ενήλικες τις αντιφάσεις, τις ανεπάρκειες, τους συμβιβασμούς μας, θυμίζοντάς μας ότι κάποια στιγμή υπήρξαμε κι εμείς έφηβοι. Ή, πού ξέρεις, ίσως ακόμη και τώρα είμαστε –αν και κάπως καμουφλαρισμένα.

 

Τη λειτουργία αυτή του εφηβικού θεάτρου υπηρετούν στο ακέραιο δύο ξεχωριστές παραστάσεις για …εφήβους κάθε ηλικίας: οι Μικρές ιστορίες για αγρίους του Μπερνάρ Φριό στο Μικρό Εθνικό σε σκηνοθεσία Μαρίας Σαββίδου και το Μια μέρα χωρίς στο Θέατρο Τέχνης σε κείμενο-σκηνοθεσία Εύας Οικονόμου-Βαμβακά. Και έχεις την αίσθηση ότι σε δύο σκηνές πολύ κοντινές, εκεί μεταξύ Πεσματζόγλου και Πανεπιστημίου, στο ύψος του Ρεξ, ξετυλίγεται ένα αόρατο νήμα ενός άλλου κόσμου, σημερινού, σπαρταριστού, ενός κόσμου που μας αφορά.

Οι Μικρές ιστορίες για αγρίους βασίζονται σε ιστορίες του σύγχρονου Γάλλου συγγραφέα και παιδαγωγού και Μπερνάρ Φριό. Ο Φριό ως παιδαγωγός μελετούσε επί χρόνια τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά αφηγούνται ιστορίες. Η εμπειρία του αυτή σε συνδυασμό με το γεγονός ότι χρησιμοποιεί ως πρωτογενές υλικό του αυθεντικές αφηγήσεις εφήβων κάνει τα κείμενά του άκρως νεανικά, άκρως αποκαλυπτικά για την οπτική των νέων, τις τακτικές, τις ανησυχίες τους.

Η παράσταση συντίθεται από αποσπασματικές ιστορίες, έχει σπονδυλωτή δομή με δραματουργικό κέντρο την ερώτηση: «ποιος είμαι εγώ;». Οκτώ ηθοποιοί –Πάρις Αλεξανδρόπουλος, Νίκος Γιαλελής, Αντώνης Γιαννακός, Νάντια Κατσούρα, Στάθης Κόικας, Νεφέλη Μαϊστράλη, Αθηνά Μουστάκα, Τζίνη Παπαδοπούλου– εναλλάσσονται με εκπληκτική ενέργεια στους ρόλους εφήβων-γονέων-δασκάλων, ο ρυθμός είναι γρήγορος, το χιούμορ αφθονεί, οι σκηνικές λύσεις ευφάνταστες. Η σύγκρουση γονέων-εφήβων έχει την τιμητική της, θίγοντας πολυπρισματικά θέματα που σχετίζονται με τα πρότυπα, τις στερεοτυπικές συμπεριφορές, την αδυναμία της εκπαίδευσης να συντονιστεί με τη συναισθηματική ζωή των εφήβων, την επίδραση του καταναλωτισμού στις σύγχρονες σχέσεις, το ξόδεμα των γονέων σε μια καθημερινή τρέλα που δεν τους επιτρέπει να ακούσουν τα παιδιά τους, αλλά και το «χάσιμο» γονέων που δεν ενηλικιώθηκαν ποτέ.

Οι πιο ποιητικές όμως στιγμές της παράστασης είναι αυτές που οι έφηβοι ερωτεύονται, βιώνουν τη ματαίωση, επιμένουν μοναχικά, η υπέροχη σκηνή όπου, σαν χορός, αρθρώνουν τις αγωνίες τους: «είμαι εγώ ή ένας άλλος;», «είμαι ερωτευμένος αλλά με ποια;», «πώς καταλαβαίνεις ότι μεγάλωσες;», «εάν δεν έχεις Instagram, υπάρχεις;», «είμαστε αυτό που έχουμε;», «πώς λέμε σ’ αγαπώ;», «στ’ αλήθεια, πώς λέμε σ’ αγαπώ;». Η δύναμη αυτής της σκηνής αποκαλύπτει, ωστόσο, μια δραματουργική (Διασκευή: Έλσα Ανδριανού) αδυναμία του εγχειρήματος, που μοιάζει να θέλει να πει πάρα πολλά μέσα από πολλές αποσπασματικές σκηνές. Μια ελαφρώς μικρότερη διάρκεια και μεγαλύτερη εστίαση στον …χορό των εφηβικών φωνών –αυτή είναι η αληθινή κορύφωση της παράστασης– θα μπορούσε να απογειώσει μια ερεθιστική, απολαυστική, ξεχωριστή δουλειά.

Στον αντίποδα των πολλών ιστοριών διαφορετικών εφήβων στο Μικρές ιστορίες για αγρίους, βρίσκεται το Μια μέρα χωρίς, που επικεντρώνει την αφήγηση στην ιστορία του 16χρονου Άλεξ. Μετά το διαζύγιο των γονιών του, ο Άλεξ ζει με τη μητέρα του. Εκείνη, workaholic, λείπει διαρκώς. Επικοινωνεί με μηνύματα στο τηλέφωνο με τον γιο της. Η οικονομική άνεση που του παρέχει, κουκουλώνει το κενό της απουσίας. Ο πατέρας, εμφανώς ανώριμος και εξαρτημένος από τον τζόγο, έχει χάσει κι αυτός την ουσιαστική επαφή με το παιδί του –μέχρι και χρήματα καταλήγει να του ζητάει. Ο Άλεξ, καλός μαθητής, δεν έχει πολλούς φίλους, αν και αναζητά την ανθρώπινη επαφή. Ακόμη κι ο πιο κοντινός του φίλος, ο Πέτρος, είναι κολλημένος με το Fortnite. Κλεισμένος στο σπίτι και με τη μοναξιά να χτυπάει κόκκινο, ο Άλεξ φτιάχνει αρχικά ένα ψεύτικο προφίλ στο Instagram: Alex94. Φλερτάρει με ένα διάσημο, μεγαλύτερό του, κορίτσι, τη Λου. Λέει ψέματα για να της αρέσει. Λέει ψέματα γιατί δεν πιστεύει ότι, έτσι όπως είναι, θα της αρέσει. Πλασάρει έναν άλλο εαυτό, σέξι, κουλ, άνετο. Και αδιαφορεί για τη Ντόμι, το μόνο κορίτσι που αληθινά φαίνεται να ενδιαφέρεται γι’ αυτόν. Σε μια στιγμή ανελέητης βαρεμάρας και με στόχο να κάνει εντύπωση και στη Λου, δοκιμάζει να παίξει Fortnite. Και εθίζεται. Γίνεται (και αυτός) ένας leader που θα σώσει τον κόσμο… Ένας leader που ο πραγματικός κόσμος του είναι ένα δωμάτιο με πολλά …ηλεκτρονικά παράθυρα.

Η παράσταση Μια μέρα χωρίς μιλά, χωρίς ίχνος διδακτισμού, για τον εθισμό στα ηλεκτρονικά παιχνίδια, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, για τις εξαρτήσεις γενικώς. Μιλά για παιδιά που μένουν ώρες μόνα τους στο σπίτι, για γονείς που παρκάρουν τα παιδιά τους στο διαδίκτυο, για ενήλικες με τις δικές τους εξαρτήσεις, για μια κοινωνία αποπροσανατολισμένη από τη χρυσόσκονη του καταναλωτισμού, για έναν εικονικό κόσμο που έχει υποκαταστήσει τον αληθινό. Όλοι ξέρουμε τον Άλεξ. Όλοι, με έναν τρόπο, παλεύουμε με το σύνδρομο FOMO (Fear of Missing Out). Όλοι μετράμε likes, shares, μένουμε connected, από φόβο μην μείνουμε …εκτός, μην χάσουμε μια ευκαιρία, μια δυνατότητα, μια πιθανότητα, αυτό το ασήμαντο κάτι που μας φαντάζει σημαντικό.

Το Μια μέρα χωρίς συνδυάζει αριστοτεχνικά την αφήγηση της ιστορίας με εμβόλιμα στοιχεία-ντοκουμέντα που ξαφνιάζουν: για παράδειγμα, πληροφορούμαστε ότι για την επιτυχία του Fortnite επιστρατεύτηκαν ψυχολόγοι που έδωσαν συμβουλές για το πώς να γίνει πιο εθιστικό το παιχνίδι, ότι γονείς στις ΗΠΑ πληρώνουν για την online-εκπαίδευση των παιδιών τους στο συγκεκριμένο παιχνίδι, ότι ο εθισμός σε ηλεκτρονικά παιχνίδια έχει σοβαρές επιπτώσεις στη υγεία (απώλεια αίσθησης χρόνου, ξηροφθαλμία, σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα, σοβαρές διαταραχές ύπνου), ότι το Smartphone, σε επίπεδο εξάρτησης, θεωρείται το νέο τσιγάρο.

Είναι φανερό ότι η έρευνα αποτελεί τη βάση της αφήγησης της παράστασης, που μάλιστα αφομοιώνει απολύτως οργανικά συνεντεύξεις από γονείς, εφήβους και θεραπευτές που συμμετέχουν στα προγράμματα απεξάρτησης του ΚΕΘΕΑ. Η μεστή δραματουργία αναδεικνύεται μέσα από τις ωραίες ερμηνείες των τεσσάρων ηθοποιών: Βαγγέλης Αμπατζής, Δημήτρης Μαγγίνας, Μαριλένα Μόσχου, Ναταλία Πελέκα. Ο Άλεξ του Βαγγέλη Αμπατζή μας μεταφέρει όλη την κρυμμένη πικρία ενός εφήβου μέσα στη μοναξιά, διανύοντας πειστικότατα τη διαδρομή από την άρνηση στην αποδοχή του εαυτού. Καθηλωτικός όταν μιμείται θυμωμένος τους ήρωες του Fortnite, σπαραχτικός όταν εκδηλώνει τα σημάδια της στέρησης, συγκινητικός όταν με ορμή μαδάει το πουφ, που τον βουλιάζει στην εξάρτηση. Το Μια μέρα χωρίς της Εύας Οικονόμου-Βαμβακά είναι συνολικά μια δουλειά-κέντημα σε επίπεδο δραματουργίας, μια παράσταση που εξελίσσεται σε υπόκωφη γροθιά στο στομάχι, θυμίζοντας ότι δεν υπάρχει app που να αντικαθιστά την ανθρώπινη αγκαλιά.

Τόσο το Μια μέρα χωρίς όσο και το Μικρές ιστορίες για αγρίους μιλούν με τη γλώσσα των εφήβων, υιοθετούν την οπτική τους, τοποθετούν έναν καθρέφτη στις σύγχρονες κοινωνίες της καταναλωτικής μανίας, εκθέτουν τους γονείς (όποτε αυτό χρειάζεται), μπολιάζουν την κοινωνία με την αμείλικτη ειλικρίνεια του βλέμματος της νιότης. Δείχνοντας πρωτίστως ότι η αυτογνωσία δεν είναι κάτι συμπαγές -ενηλικιωθήκαμε, τελειώσαμε μαζί της, τη βάλαμε στο κάδρο, την ξεσκονίσαμε και τη μοστράρουμε με κάθε ευκαιρία- αλλά μια συνεχής διαδικασία, ένα διαρκές work-in-progress, ένας δρόμος που δεν τελειώνει ποτέ. Και ότι η φόρα, το πάθος, η εφηβική ορμή για τη ζωή είναι δικαίωμα απαραβίαστο. Ανεξαρτήτως ηλικίας.

Info παραστάσεων:

Μικρές ιστορίες για αγρίους | έως 21 Απριλίου 2019 | Μικρό Εθνικό (Ισόγειο REX)

Μια μέρα χωρίς | έως 26 Ιανουαρίου 2020 | Θέατρο Τέχνης – Υπόγειο