Η σειρά «Μικρές ελληνικές ιστορίες» είναι μία πρόσφατη κυκλοφορία από τις εκδόσεις Καστανιώτη που απευθύνεται σε παιδιά προσχολικής ηλικίας με στόχο να τους κάνει μια πρώτη εισαγωγή στα μεγάλα γεγονότα αλλά και στα πρόσωπα που πρωταγωνίστησαν στην Ελληνική Επανάσταση. Τα πιο σημαντικά γεγονότα της εποχής δίνονται με απλό τρόπο και με χαρούμενη εικονογράφηση, για να είναι κατανοητά από τα παιδιά αυτής της ηλικίας. Οι πρώτοι δύο τίτλοι είναι ο Ρήγας Φεραίος και οι Σουλιώτες και Αλή πασάς και υπό έκδοση βρίσκονται δύο ακόμα, Η Φιλική Εταιρεία και το Κλέφτες και Αρματολοί.

Εμείς μιλήσαμε με τον Πέτρο Χριστούλια και τη Γιολάντα Χατζή, τα δύο βασικά πρόσωπα για την εικονογράφηση και τα κείμενα, αντίστοιχα, πίσω από τις όμορφες αυτές ιστορίες:

Βλέπουμε ζώα να παίρνουν ανθρώπινη μορφή. Γιατί το επιλέγετε αυτό;

Πέτρος Χριστούλιας: Ο ανθρωπομορφισμός ζώων δεν είναι μια καινούρια μέθοδος για να πεις μια ιστορία που αφορά ένα ανθρώπινο θέμα. Ειδικά όταν απευθύνεσαι σε παιδιά που έχουν ανάγκη μια απλοποίηση. Το ιδιαίτερο με το σύμπαν αυτής της σειράς είναι ότι περιγράφει ένα μεικτό κόσμο όπου άνθρωποι και ζώα συνυπάρχουν. Ο σκοπός μου ήταν να μοιράσω αυτούς τους ζωόμορφους χαρακτήρες ως χαρούμενες πινελιές μέσα στις εικόνες με σκοπό να τις κάνω πιο ενδιαφέρουσες  εικονογραφικά. Δεν υπάρχει καμία πρόθεση να ξεχωρίσω αντίπαλα στρατόπεδα ή να κάνω κάποιο περίεργο σχόλιο. Μπορεί κανείς να δει μια αρκούδα πρωτοπαλίκαρο του Αλή πασά αλλά και ένα τσοπανόσκυλο βοσκό από την πλευρά των Σουλιωτών.

Στο συνολικό σας έργο, κυρίως μέσα από τα κόμικς, διαφαίνεται η αγάπη σας για την ιστορία. Είναι πράγματι μία θεματική που σας κεντρίζει το ενδιαφέρον; Γιατί;

Π.Χ.: Αυτό είναι αλήθεια. Μεγάλωσα σε ένα σπίτι που η μητέρα μου αντί για παραμύθια μάς έλεγε ιστορίες από τη μυθολογία και την Ιστορία και γενικότερα είχα πολλά ερεθίσματα σχετικά. Το μέρος που ζούμε έχει ένα πολύ δραματικό παρελθόν και ειδικά σε κάποιες περιόδους το τοπικό γίνεται παγκόσμιο. Αυτό δεν μπορεί να σε αφήσει ανεπηρέαστο. Θυμάμαι όταν ανέλαβα να κάνω ένα κόμικ για το Μουσείο της Νικόπολης τη συνειδητοποίηση ότι η ιστορία που φτιάχνω σχετικά με τη ναυμαχία στο Άκτιο είναι η τοπική ιστορία μιας επαρχίας της Ελλάδας και ταυτόχρονα ένα παγκόσμιο ιστορικό ορόσημο. Ένα γεγονός που έκρινε τη μετάβαση της ανθρώπινης Ιστορίας από μία εποχή σε μία άλλη. Γι’ αυτό εκτός από το κόμικ μου έχουν γίνει και ολόκληρες χολιγουντιανές παραγωγές για το θέμα. Νομίζω όμως ότι η προσωπική μου εμμονή με την Ιστορία με βοηθάει σε κάθε τέτοια ευκαιρία η έρευνα και τεκμηρίωση που απαιτείται να είναι για εμένα ένα ευχάριστο παιχνίδι. Το κάνω με την αφέλεια του παιδιού που αγαπάει την Ιστορία σαν τα παιδικά του παραμύθια κάτι που πιστεύω ότι είναι χρήσιμο για να αποφύγεις τη σχολαστικότητα που θα αποστειρώσει το έργο.

Τι σημαίνει για εσάς «ήρωας»; Ξεχωρίζετε κάποιον άνθρωπο σήμερα που τον θεωρείτε ΗΡΩΑ;

Π.Χ.: Ήρωας για εμένα είναι αυτός που θυσιάζει κάτι για το κοινό καλό. Η ηρωική πράξη μπορεί να είναι μικρή ή μεγάλη ανάλογα με το τι θυσιάζεται κάθε φορά. Μπορεί κάποιος να θυσιάσει τον χρόνο του, την ασφάλειά του, την περιουσία του ή ακόμα και τη ζωή του. Υπάρχει μια διαβάθμιση λοιπόν. Ο ήρωας επίσης δεν είναι ούτε Άγιος ούτε τέλειος. Κρίνεται κάθε φορά από τις πράξεις του. Όπως καθόλου άγιοι δεν ήταν και όλοι αυτοί οι αγωνιστές του ’21. Τους χρωστάμε όμως σίγουρα αυτά που θυσίασαν, γιατί ακόμα επωφελούμαστε από το αποτέλεσμα αυτής τους της θυσίας. Αφανείς ήρωες υπάρχουν πάντα σε κάθε εποχή και περπατάνε δίπλα μας. Το ερώτημα λοιπόν είναι αν υπάρχει κάποιος ήρωας που να έχει την απαιτούμενη προβολή ώστε να γίνει σύμβολο για την εποχή μας. Δεν ξέρω, πάντως η εποχή μας χαρακτηρίζεται από τόσο πληθωρική αλλά ταυτόχρονα αποσπασματική και αντιφατική πληροφόρηση που δεν ευνοεί την ανάδειξη συμβόλων και ηρώων. Επίσης συνήθως στα μεγάλα ζητήματα χρειάζεται να περάσει κάποιος χρόνος για να ξεχωρίσεις την ηρωική πράξη. Η Ιστορία θα δείξει.

Διαφέρει η εικονογράφηση ενός παιδικού βιβλίου από ένα κόμικ;

Π.Χ.: Εγώ τα αντιμετωπίζω σαν δύο διαφορετικά μέσα έκφρασης. Δεν θέλω να αναλύσω τεχνικά θέματα αλλά σε ένα πρώτο επίπεδο μπορεί να πει κανείς ότι η εικόνα στο κόμικ και στην εικονογράφηση έχει διαφορετική σχέση με τον αφηγηματικό χρόνο. Στην εικονογράφηση ο χρόνος της ιστορίας είναι πιο συμπυκνωμένος.

Τι απολαύσατε σε αυτή σας τη συνεργασία;

Π.Χ.: Δημιουργικά αυτή η συνεργασία είναι πολύ ευχάριστη. Έχω ένα καθαρό κείμενο και την πρόκληση  να φανταστώ  πώς αυτό θα μετατραπεί σε μια όμορφη εικόνα που θα δημιουργήσει ένα φιλικό για το παιδί υπόβαθρο όπου θα προβληθεί η ιστορική πληροφορία. Δεν μου είχε δοθεί η ευκαιρία στο παρελθόν να κάνω  πολλά βιβλία για αυτές τις ηλικίες  και το απολαμβάνω. Με κάνει να θυμάμαι τις ρίζες της εμμονής μου με την εικονογράφηση, που είναι και για εμένα κάπου στα πρώτα παιδικά μου αναγνώσματα.

Τι να περιμένει κανείς να διαβάσει σε αυτή τη νέα σειρά από τις εκδόσεις Καστανιώτη;

Γιολάντα Χατζή: Θα διαβάσει μικρές αυτοτελείς ιστορίες που αναφέρονται σε ένα πραγματικό ιστορικό γεγονός και στα έργα και στις ημέρες ενός ιστορικού προσώπου. Ξεκινάμε με εμβληματικές μορφές, όπως του Ρήγα Φεραίου και των πρωτεργατών της Φιλικής Εταιρείας. Επίσης με συναρπαστικά ιστορικά γεγονότα, που προηγήθηκαν της επανάστασης του 1821, τα οποία, αργά αλλά σταθερά, συνέβαλαν και οδήγησαν στον ξεσηκωμό του γένους. Συνεχίζουμε με ιστορίες που διαδραματίζονται στη διάρκεια της επανάστασης – ηρωικές μάχες, νικηφόρες ναυμαχίες, τολμηρές πυρπολήσεις – μέσα από τις οποίες ξεπηδούν οι ηρωικές μορφές των αγωνιστών και των ηρώων, ανδρών και γυναικών.

Υπάρχει κενό πιστεύετε στην παιδική λογοτεχνία από βιβλία με περιεχόμενο την Ελληνική Επανάσταση;

Γ.Χ.: Δεν έχω πλήρη εποπτεία των παιδικών βιβλίων που κυκλοφορούν στην αγορά με θέμα την Ελληνική Επανάσταση. Ξέρω ότι τώρα υπάρχει μεγάλη παραγωγή από τους εκδοτικούς οίκους. Πιστεύω ότι υπάρχει χώρος για όλους, καθώς ο κάθε δημιουργός έχει τις δικές του ιδέες και αντιλήψεις σχετικά με το τι περιεχόμενο πρέπει να έχει ένα βιβλίο με ιστορικό θέμα. Εγώ επιδιώκω, μέσα από τις σελίδες των βιβλίων μου, την ιστορική γνώση, τη μάθηση και όχι την πατριωτική ανάταση και την εθνική έξαρση.

Συνδέεται με τον εορτασμό της επετείου των 200 χρόνων ή ήταν μια προσωπική σας επιθυμία ανεξάρτητη από την επέτειο;

Γ.Χ.: Συμβαίνουν και τα δύο. Είχα την επιθυμία να γράψω βιβλία με ιστορίες που τροφοδοτούν την ιστορική γνώση γενικά, έδωσα όμως προτεραιότητα στη σειρά που αναφέρεται στην επανάσταση του 1821, λόγω της επετείου. Άλλωστε, στο παρελθόν έχω γράψει βιβλία ιστορίας για μεγαλύτερα παιδιά, όπως το «Στα Χρόνια του Τρικούπη», εκδ. Κέδρος, κ.ά.

Πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι να μιλήσει κανείς στα παιδιά για μεγάλα ιστορικά γεγονότα;

Γ.Χ.: Η ιδιαιτερότητα της σειράς «Μικρές ελληνικές ιστορίες» είναι ότι η αφήγηση της μικρής ιστορίας είναι γραμμένη με τέτοιο τρόπο, σαν να διαδραματίζεται την ώρα της ανάγνωσης, σαν να συμβαίνει εκείνη τη στιγμή. Έτσι το παιδί έρχεται πιο κοντά με το θέμα και το διάβασμα γίνεται βιωματικό. Δεν είναι πολύ εύκολο να μιλήσεις στα παιδιά για τα ιστορικά γεγονότα, αλλά δεν είναι και πολύ δύσκολο. Αρκεί να συνδέσεις ένα ιστορικό γεγονός με άλλα που προηγήθηκαν και που είχαν σαν αποτέλεσμα, για παράδειγμα, την έκβαση μιας ηρωικής μάχης ή μιας ναυμαχίας. Φυσικά κομβικό ρόλο έχει ο ήρωας, γιατί μ’ αυτόν ταυτίζεται το παιδί, ερμηνεύει τις σκέψεις του και τα συναισθήματα του.

Πώς μπορεί κανείς να μιλήσει στα παιδιά για έννοιες όπως ηρωισμός, επανάσταση, πατριωτισμός;

Γ.Χ.: Οι έννοιες αυτές δεν προσεγγίζονται με πατριωτικές ιαχές και με φλογερά λόγια. Περνούν έμμεσα μέσα από συγκεκριμένα παραδείγματα. Ο πατριωτισμός του ήρωα / επαναστάτη γίνεται φανερός από τον αγώνα που δίνει για την ελευθερία της πατρίδας του. Η αυτοθυσία του γενναίου ήρωα, που δεν λογαριάζει τη ζωή του και θυσιάζεται για την επίτευξη του στόχου, γίνεται φανερή σταδιακά από τη στάση του, τις επιλογές του και τη συμπεριφορά του απέναντι στις συγκεκριμένες καταστάσεις που αντιμετωπίζει.

Οι Μικρές ελληνικές ιστορίες: «Ρήγας Φεραίος» και οι «Σουλιώτες και Αλή πασάς» κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Καστανιώτη