Γεννημένη στην Αθήνα αλλά με σπουδές στη Σχολή Καλών Τεχνών του ΑΠΘ και στο Διεθνές Κέντρο Φωτογραφίας της Νέας Υόρκης, η Μυρτώ Παπαδοπούλου αποτελεί το νέο αίμα της ελληνικής φωτογραφίας. Η επιστροφή της στην Ελλάδα το 2009 και η παρατήρηση της ραγδαίας αύξησης της πορνείας και των σεξουαλικών μεταδιδόμενων νοσημάτων στη χώρα, αποτέλεσε αφορμή και έμπνευσή της για το εν εξελίξει transmedia project με τίτλο «The Attendants»· μιας πρωτοβουλίας που αποσκοπεί τόσο στην παραγωγή οπτικοακουστικού ντοκουμέντου, φωτογραφικού βιβλίου, έκθεσης και ντοκιμαντέρ, όσο και στη δημιουργία workshops για γυναίκες σε ξενώνα προστασίας. Παράλληλα, με την Ελλάδα ως καλλιτεχνική και ερευνητική της βάση, συνεργάζεται με έντυπα και διαδικτυακά μέσα όλου του κόσμου και αναδεικνύει μέσα από το έργο της κοινωνικά θέματα από διαφορετικά μέρη του πλανήτη. Στις 10 Μαΐου είναι καλεσμένη στο TEDx Thessaloniki για να μιλήσει για το δικό της τέλος και άρχη.

ελculture: «Κάθε τέλος, μια αρχή» είναι το θέμα του φετινού TEDx Thessaloniki, στο οποίο και θα μιλήσεις στις 10 Μαΐου. Μπορείς να μας δώσεις μια γεύση για το τι θα ακούσουμε από εσένα εκείνη την ημέρα;
Μυρτώ Παπαδοπούλου:
Στο TEDx Thessaloniki θα μιλήσω για το The Attendants,  ένα cross project  το οποίο ξεκίνησε το 2009 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Το The Attendants project αποσκοπεί στην ευαισθητοποίηση του κοινού μέσω της τέχνης, πάνω στο θέμα της πορνείας και του αγοραίου έρωτα στην Ελλάδα της κρίσης. Ο λόγος που έχει διαρκέσει τόσα χρόνια αυτή η δουλειά και η έρευνα, οφείλεται κυρίως στην πολυπλοκότητα και τη δυσκολία αυτού του θέματος. Ο κόσμος της πορνείας αλλά και γενικότερα της σεξουαλικής βιομηχανίας είναι ένας πολύ σκοτεινός, κρυφός αλλά αντίστοιχα και πολύ προσιτά εμπορικός κόσμος. Αυτή η αντίθεση που επικρατεί μέσα στον κόσμο αυτό είναι και το βασικό ερώτημα το οποίο θέλω να θέσω: Ποιες είναι στη ουσία οι επιπτώσεις που βιώνουν οι άνθρωποι που δουλεύουν μέσα στην βιομηχανία αυτή και πως αντίστοιχα την αντιλαμβανόμαστε και την χειριζόμαστε εμείς μέσα στην κοινωνία. Τη δράση αυτή την παρουσίασα επίσης, σαν παράδειγμα κοινωνικής ευαισθητοποίησης μέσω της τέχνης, ως προσκεκλημένη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Ιανουάριο του 2014.

ελc: Τι ήταν αυτό που έστρεψε τη δουλειά σου σε αυτό το μονοπάτι; Τα κοινωνικού χαρακτήρα θέματα ήταν κάτι που είχες εξαρχής στο μυαλό σου;
Μ.Π: Πάντα με ενδιέφερε σαν θέμα είναι η αλήθεια και απλά εξελίχτηκε όταν η ζωή μου με έφερε πίσω στην Ελλάδα στο τέλος του 2009, στο ξεκίνημα της οικονομικής κρίσης. Με το που επέστρεψα άρχισα αμέσως να εργάζομαι για τους κύριους δημοσιογραφικούς οργανισμούς και στόχος μου ήταν να καταγράψω την κατάσταση που βίωνε η χώρα μου. Κατά κάποιο τρόπο ένιωθα υποχρεωμένη να καταγράψω τα γεγονότα, να καταλάβω τι συμβαίνει γιατί πίστευα και πιστεύω ότι βιώνουμε ιστορικές στιγμές. Μέσα σε αυτή την προσωπική μου εξερεύνηση λοιπόν, του πώς η χώρα μου εξελισσόταν, παρατήρησα ότι ενώ οι άνθρωποι έχαναν τις δουλειές τους και υπήρχε μια φοβερή ένταση μέσα στην κοινωνία γενικότερα, υπήρχε παράλληλα μια ξαφνική άνοδος στη βιομηχανία του σεξ μέσα από την παραγωγή ταινιών πορνό. Τις ταινίες αυτές εκείνη την περίοδο μπορούσες να τις βρεις και να τις δεις παντού. Μαζί με τα γεγονότα της κρίσης στις ειδήσεις και οι ταινίες αυτές, ήταν από τα πρώτα θέματα. Αυτό το γεγονός με έκανε να αναρωτηθώ για άλλη μια φορά. Γιατί η βιομηχανία αυτή είναι τόσο ισχυρή; Γιατί δεν εργαζόμαστε όλοι στη βιομηχανία του σεξ, αν είναι πια τόσο κερδοφόρα; Γιατί συμβαίνει αυτό τώρα; Εκείνη την στιγμή γεννήθηκε και το The Attendants.

ελc: Παράλληλα με την παραγωγή του project δημιούργησες καλλιτεχνικά εργαστήρια με στόχο τη βελτίωση των συνθηκών ζωής των ίδιων των θυμάτων. Πέρασες δηλαδή από την απλή καταγραφή στην πράξη. Πες μας λίγα πράγματα για τη δυσκολία αυτού του εγχειρήματος, αλλά και για το αποτέλεσμα.
Μ.Π: Ξεκίνησα να κυκλοφορώ στους δρόμους πιο ενεργά όταν γνώρισα την Μαρία και τον Πόλυ από το Στρατό Σωτηρίας στην Ελλάδα – κατά κάποιο τρόπο βρήκαμε ο ένας τον άλλο πριν από ενάμιση περίπου χρόνο. Αυτοί ήθελαν να ξεκινήσουν ένα πρόγραμμα που αφορούσε την πορνεία στην Αθήνα το Green light project κι εγώ με τη δουλειά μου ήμουν ήδη μέσα στις πιάτσες, αλλά είχα αρχίσει να χτίζω παράλληλα κι ένα προγραμμα επανένταξης του The Attendants το Re-Flower project.

Σήμερα μετά από όλο αυτό το διάστημα, μαζί με την Μαρία και τον Πόλυ, έχουμε αναπτύξει μια αμοιβαία σχέση εμπιστοσύνης και πρόσφατα καταφέραμε να υλοποιήσουμε κι ένα κοινό μας όνειρο. Να ανοίξει ενα κέντρο για αυτές τις γυναίκες αλλά και για τα παιδιά τους (καθώς πολλές από αυτές τις γυναίκες έχουν μείνει έγκυες μέσα από τη δουλειά) σε μια από τις πιο σκληρές περιοχές της Αθήνας πίσω από την Ομόνοια. Για την ακρίβεια το κτήριο βρίσκεται μέσα στην καρδιά του προβλήματος· σε ένα από τα πιο μεγάλα κέντρα πορνείας, σωματεμπορίας και ναρκωτικών στο κέντρο της Αθήνας. Έτσι λοιπόν μαζί με την Μαρία και με μια ακόμα ομάδα ανθρώπων, προσπαθούμε να εντάξουμε μέσα στο κέντρο αυτό, το Re-Flower project, αλλά και τα άλλα προγράμματα του Στρατού.

Σκοπός μας, μέσα από τα προγράμματα αυτά είναι να αναβαθμιστεί μια από τις χειρότερες περιοχές της Αθήνας. Είναι σίγουρα μια τεράστια πρόκληση για μας με πάρα πολλές δυσκολίες και ακόμη με μηδαμινούς πόρους. Η αλήθεια είναι ότι έχουμε να κάνουμε με γίγαντες εκεί που βρισκόμαστε αλλά αυτό δεν μας εμποδίζει με την Μαρία να γελάμε με τις σουρεαλιστικές στιγμές που βιώνουμε. Το κτήριο αυτό είναι το σύνορο δύο κόσμων το οποίο θέλουμε να σπάσουμε.

ελc: Αν μπορούσες να εξασφαλίσεις ολόκληρη τη χρηματοδότηση κάποιου project, ποιο θα ήταν αυτό;
Μ.Π:
Από το 2009 -όταν και ξεκίνησε το The Attendants project– μέχρι σήμερα, όλη η προσπάθεια και η απαιτούμενη έρευνα γίνεται χωρίς καμία υποδομή πόρων, οπότε αν μπορούσα να εξασφαλίσω χρηματοδότηση για ένα πρότζεκτ θα ήταν γι’ αυτό. Ο λόγος είναι το γεγονός ότι δεν πρόκειται απλά για ένα φωτογραφικό έργο, αλλά για κάτι πολύ μεγαλύτερο. Το The Attendants θέλει να ανατρέψει τα στερεότυπα. Θέλει να προκαλέσει τον κόσμο να αναρωτηθεί, να ξανασκεφτεί πως βλέπει τον κόσμο της σεξουαλικής βιομηχανίας και τους ανθρώπους του. Τους συμπολίτες μας στην ουσία.

Μέσα από το The Attendants, εκτός από το εικαστικό έργο που υλοποιείται γίνεται και κοινωνική δουλειά όπως προ-αναφέραμε, όπου πλέον είναι μπλέγμενοι και άλλοι άνθρωποι μέσα σε όλο αυτό το πλαίσιο. Υπάρχει ομάδα ψυχολόγων, θεραπευτών κλπ. Το ονειρό μου γίνεται σιγά σιγά πραγματικότητα αλλά για να πετύχει και να γίνει σωστά είναι απαραίτητη πια η χρηματοδότηση. Έχουμε να κάνουμε και με ανθρώπους όχι μόνο με εικόνες.

ελc: Αλήθεια, φωτογραφίζεις ακόμα με φιλμ ή είσαι οπαδός της ψηφιακής εικόνας;
Μυρτώ Παπαδοπούλου:
Η ψηφιακή εικόνα είναι μια φοβερή εξέλιξη στον κόσμο της φωτογραφίας αλλά προσωπικά για εμένα, είναι και λίγο κατάρα. Δεν μπορώ να σας περιγράψω πόσο απολαμβάνω τις στιγμές όταν φωτογραφίζω με φιλμ, που παίρνω τον χρόνο μου, που περιμένω το φως μου, που κοιτάω προσεκτικά το κάδρο μου, που σκέφτομαι, που νιώθω! Η ταχύτητα των ψηφιακών μηχανών, δεν σου δίνει αυτή την μαγεία μέσα από την φωτογραφία. Το αντίθετο, οι μηχανές αυτές είναι λίγο «όπλα» που καταγράφουν γεγονότα. Πολλές φορές νιώθω έτσι οταν κουβαλάω την ψηφιακή μου μηχανή και δεν μου αρέσει καθόλου. Έγινα φωτογράφος για να απολαμβάνω αυτές τις στιγμές. Και όταν αυτό συμβαίνει, είναι ναρκωτικό.

ελc: Ποιος είναι κατά τη γνώμη σου ο ρόλος του φωτογράφου στην κοινωνία του σήμερα;
Μ.Π:
Θεωρώ πολύ σημαντικό τον ρόλο του φωτογράφου/κινηματογραφιστή. Έχουμε ευθύνη απέναντι σε αυτά που φωτογραφίζουμε, έχουμε ευθύνη απέναντι στην ιστορία που θέλουμε να διηγηθούμε. Με λίγα λόγια με την δουλειά μας μπορούμε να επηρεάσουμε το ευρύτερο κοινό, γι’ αυτό και πρέπει να είμαστε όσο αληθινοί και ειλικρινείς γίνεται. Η δύναμη της εικόνας μπορεί να είναι πολύ μεγάλη.

ελc: Υπάρχει ουδέτερη στάση στη φωτογραφία; Όταν επιλέγεις ένα θέμα κοινωνικού χαρακτήρα, δηλώνεις ταυτόχρονα και τη θέση σου; Γίνεσαι εν μέρη ακτιβίστρια;
Μ.Π:
Δεν νομίζω ότι υπάρχει ουδέτερη στάση στην φωτογραφία. Εκτός κι αν αυτό λέγεται ειδησεογραφία. Αλλά και πάλι εκεί, ο φωτογράφος έχει μια επιλογή, έναν ρόλο. Όταν όμως ένας φωτογράφος έχει αποφασίσει να διηγηθεί μια ιστορία, σαφώς και θα πάρει θέση απέναντι στο θέμα του, όποια και αν είναι αυτή. Είναι απαραίτητο. Πρέπει πλέον να έχουμε έναν ρόλο μέσα στον χώρο αυτό που λέγεται ΜΜΕ και να αναλαμβάνουμε και την ευθύνη των επιλογών μας μέσα από τα θέματα τα οποία φωτογραφίζουμε. Πλέον αυτό είναι πολύ σημαντικό για μένα.

Η Μυρτώ Παπαδοπούλου είναι καλεσμένη ομιλήτρια του TEDx Thessaloniki στις 10 Μαΐου