* αλλά δεν μας τη λένε!

Ο Ανέστης και ο Πρόδρομος έχουν μια παράλληλη διαδρομή, που ξεκινάει αρκετά χρόνια πριν γίνουν το «δίδυμο» που ξέρουμε. Φοιτητές και οι δύο στο τμήμα θεάτρου της Θεσσαλονίκης, συνέπεσαν για έναν χρόνο, αν και δεν συναντήθηκαν εκεί. «Όταν ο Ανέστης τελείωνε, εγώ ήμουν στο πρώτο έτος, αλλά τότε δεν πατούσα στη σχολή», λέει ο Πρόδρομος γελώντας, στη συζήτηση που είχαν την καλοσύνη να μοιραστούν μαζί μου, παρά τους φρενήρεις ρυθμούς της καθημερινότητάς τους. Ο Ανέστης μετά την αποφοίτησή του έφυγε για τη Γερμανία, -εκεί όπου είχε γεννηθεί ο Πρόδρομος- και αυτό έμελλε να τους ενώσει επαγγελματικά λίγο αργότερα. Συναντήθηκαν ξανά στην Αθήνα, στους «Πέρσες» που σκηνοθέτησε ο Γκότσεφ στο Εθνικό Θέατρο, το 2009, ο Ανέστης ως βοηθός σκηνοθέτη και ο Πρόδρομος ως ηθοποιός, αλλά η καθοριστική στιγμή ήρθε αμέσως μετά: «αν και ήδη από τους “Πέρσες” είχαμε καταλάβει λίγο πολύ ότι μας αρέσουν τα ίδια πράγματα στο θέατρο, κυρίως τι δεν μας αρέσει, αυτό που πραγματικά μας έφερε κοντά ήταν η συμμετοχή μας στην παράσταση των Rimini Protokol “Προμηθέας στην Αθήνα”, το 2010, όπου ήμασταν βοηθοί σκηνοθέτη και δραματουργίας», λένε.

_EZN6071
Πρόδρομος Τσινικόρης

«Φέτος το καλοκαίρι συμπληρώσαμε πενήντα μήνες συνεργασίας», σημειώνει ο Πρόδρομος, και αναρωτιέμαι πώς είναι αυτή η συνεργασία, πόσο εύκολο ή όχι είναι να δημιουργείς από κοινού με κάποιον άλλο. «Το γερμανικό θέατρο μας ένωσε», απαντάει· «αυτό που λέω ίσως ακούγεται “κάπως”, αλλά ήταν οι κοινές αναφορές μας, η γερμανική νοοτροπία στον τρόπο δουλειάς». «Βέβαια είναι και θέμα χημείαςόπως σε όλα τα ζευγάρια», παρεμβαίνει ο Ανέστης γελώντας, και σκέφτομαι πως γερμανικός τρόπος δουλειάς και ελληνικό χιούμορ κάνουν εξαιρετικό συνδυασμό. Στη δουλειά τους δεν υπάρχουν διακριτοί ρόλοι, π.χ. ο ένας να ασχολείται με τη δραματουργία κι ο άλλος με τη σκηνοθεσία· οι αποφάσεις παίρνονται από κοινού. Το γεγονός όμως πως έχουν αποκτήσει βαθιά αμοιβαία εμπιστοσύνη είναι σημαντικό ως προς τους χρόνους δουλειάς. «Στην αρχή συζητούσαμε κάθε λεπτομέρεια, τώρα έχουμε φτάσει στο σημείο να ξέρουμε, για παράδειγμα, πως αν απαντήσω μόνο εγώ σε ένα μέιλ, ο Ανέστης θα είναι ΟΚ, και το αντίθετο», λέει ο Πρόδρομος, και ο Ανέστης προσθέτει: «είμαστε ένα μυαλό πια». Και πράγματι λειτουργούν σαν ένα μυαλό· στη συζήτηση συμπληρώνει ο ένας τον άλλο, σε σημείο που πολλές από τις απαντήσεις διαμορφώνονται κι από τους δύο, νιώθω πως μιλάω με ένα άτομο.

_EZN6092
Ανέστης Αζάς

Φέτος ανέλαβαν τη Διεύθυνση της Πειραματικής Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου, που θα στεγαστεί στην εκ βάθρων αναδιαμορφωμένη μικρή σκηνή του Rex. Το πρόγραμμά της ξεκινάει με τις δικές τους παραστάσεις, που σκηνοθέτησαν -χωριστά- το φετινό καλοκαίρι στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών. «Η τελευταία δουλειά μας που παρουσιάστηκε σε μη φεστιβαλικό πλαίσιο, άρα παίχτηκε για κάποιες παραστάσεις, ήταν ο Τηλέμαχος, το 2013· οι επόμενες παίχτηκαν μόνο για μιαδυο φορές. Κάποιοι, δηλαδή, μπορεί να μας ξέρουν, αλλά να μην έχουν δει δουλειές μας. Θεωρήσαμε, λοιπόν, αναλαμβάνοντας την Πειραματική, ότι είναι δίκαιο να συστηθούμε στο κοινό κατά κάποιον τρόπο, να δείξουμε ποιοι είμαστε, να δώσουμε το στίγμα μας», εξηγεί ο Πρόδρομος. Τους ρωτάω ποιο ήταν το σκεπτικό τους πίσω από την κατάρτιση του υπόλοιπου ρεπερτόριου. «Φέτος που είναι η πρώτη χρονιά, είχαμε περιορισμένο χρόνο στη διάθεσή μας, έπρεπε να γίνουν όλα πολύ γρήγορα. Παρ’ όλ’ αυτά, μιλήσαμε με αρκετούς καλλιτέχνες, περισσότερους από όσους τελικά βλέπετε στο πρόγραμμα. Θέλαμε σκηνοθέτες που τώρα ξεκινάνε, όμως που έχουν δείξει ήδη δείγμα της δουλειάς τους. Φυσικά, πάνω απ’ όλα, να έχει ενδιαφέρον η θεατρική τους γραφή, να προτείνουν μια καινοτόμα σκηνοθετική οπτική», απαντάει ο Ανέστης.

_EZN6166

Αναμενόμενα, το πολιτικό θέατρο δεν θα μπορούσε να λείπει· σημαντικότερο είναι πως στρέφεται και σε ανέγγιχτα ως τώρα πεδία, πολύ «ελληνικά». Δεν είναι μόνο η παράσταση που ετοιμάζει η Πηγή Δημητρακοπούλου με αφορμή τη δίκη της 17 Νοέμβρη, αλλά και το φεστιβάλ που προγραμματίζεται για τον Μάρτιο του 2016, με θέμα τον Εμφύλιο. «Καλούμε τις ομάδες της πόλης να καταθέσουν τις προτάσεις τους. Θέλαμε το Φεστιβάλ να έχει έναν άξονα θεματικό και σκεφτήκαμε τον Εμφύλιο· φέτος συμπληρώνονται εβδομήντα χρόνια από την επίσημη έναρξή του, και εκτός αυτού είναι ένα θέμα που έχει επανέλθει από διάφορες πλευρές στη ρητορική της κρίσης», λέει ο Ανέστης. Ο Πρόδρομος συμπληρώνει: «στο εξωτερικό είναι κάτι που συνηθίζεται, πέρυσι έγινε κάτι τέτοιο για τα εκατό χρόνια από την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Εμείς εδώ είχαμε σαράντα χρόνια μεταπολίτευσης. Θα ήθελα να είχα δει κάτι σχετικό. Δεν είδα. Είναι κρίμα να μη γίνεται μια αναμόχλευση του παρελθόντος μέσα από θεατρικές παραστάσεις, μια διαλεκτική αναζήτηση». Γιατί όμως δεν πιάνουμε αυτά τα θέματα, μήπως τα θεωρούμε κατά κάποιον τρόπο απαγορευμένα; «Μα αυτή είναι μια από τις λειτουργίες του θεάτρου, αν όχι η βασικότερη», δηλώνει ο Ανέστης, «το θέατρο είναι ο κατεξοχήν χώρος όπου μπορείς με αισθητικό τρόπο να κάνεις αυτή τη διαπραγμάτευση, να γίνει μια διαλεκτική πάνω στα ζητήματα που απασχολούν την κοινωνία. Να το ψάξεις λίγο όχι μόνο σαν θεωρία, αλλά στην πράξη, στο πλαίσιο ενός κοινωνικού γεγονότος όπως είναι η πρόβα και η αντιπαράθεση του έργου με το κοινό. Και ειδικά όσον αφορά το θέατρο ντοκουμέντο, πρέπει να επισημάνουμε πως δεν πρόκειται για ακτιβισμό ή κάποιο κοινωνικό project, αλλά για θέατρο. Το αποτέλεσμα αφορά ένα θεατρικό έργο, μια παράσταση, που πρέπει να κρίνεται με αισθητικά κριτήρια».

_EZN6115

Ποιοι είναι οι όροι δουλειάς στην πράξη, λοιπόν, όταν το υλικό σου είναι η ζωντανή μαρτυρία και όχι ένα θεατρικό έργο; «Κατ’ αρχήν, γίνεσαι και συγγραφέας, γράφεις το έργο, παράλληλα με τις πρόβες, δεν το σκηνοθετείς μόνο», απαντάει ο Ανέστης. «Εννοείται πως το αφήγημα στο τέλος είναι υποκειμενικόκάτι που συμβαίνει και στα ντοκιμαντέρ· ακόμη και με τη σειρά που βάζεις την πληροφορία κάτι θέλεις να πεις. Αυτό είναι πάντα μια διαπραγμάτευση που κάνεις στις πρόβες με τους πρωταγωνιστές, αφού από τα δικά τους λόγια συνδιαμορφώνεται το κείμενο, το ζητούμενο πάντως είναι το κείμενο να είναι συγκεκριμένο» – «και στο τέλος να μπορείς να το διαβάζεις σαν ένα κανονικό θεατρικό έργο», συμπληρώνει ο Πρόδρομος. Σαν να λέμε, δηλαδή, πως αυτά τα κείμενα μπορούν να ανεβούν και από άλλους, εκτός αυτών που τα δημιούργησαν; Παραμένουν ανοιχτά σε σκηνοθετικές ερμηνείες, δεν είναι απόλυτα δεμένα με το δημιουργό τους; «Και είναι και δεν είναι… Σίγουρα κάποια είναι πολύ δεμένα και με την επικαιρότητα που τα γέννησε, άλλα είναι πολύ προσωπικά, και άρα ίσως δεν ενδιαφέρουν κάποιον άλλον να τα ανεβάσει γεγονός που δεν είναι απαραίτητα κακό», λένε. «Η αισθητική του δημιουργού είναι καθοριστική. Για παράδειγμα, τα έργα που γράφει και σκηνοθετεί η Κιτσοπούλου έχουν τόσο πολύ μέσα τους την προσωπικότητά της, ως συγγραφέα και σκηνοθέτη, που ίσως θα πρέπει να περάσει κάποιος χρόνος για να μπορέσει να τα δει κάποιος ως “ξεχωριστά” έργα», λέει ο Ανέστης – και ο Πρόδρομος συμπληρώνει: «το ίδιο πάνω κάτω ισχύει και με το θέατρο ντοκουμέντο. Από την άλλη, βέβαια, αν το έργο δεν αφορά οικείες σου αναφορές, το κάνεις πιο εύκολα. Στη Μαδρίτη, ας πούμε, ανεβαίνει από το Εθνικό Θέατρο έργο της Κιτσοπούλου. Ή στην Ισπανία δεν ανεβάζει κανείς έργα της Λίντελ, το έκανε όμως εδώ ο Θέμελης [Γλυνάτσης]».

Εκτός από συγγραφέα, το θέατρο ντοκουμέντο σε κάνει και λίγο από ερευνητή, δημοσιογράφο, θεωρώ. Κάνω λάθος; «Αναγκαστικά, μέρος της δουλειάς είναι η έρευνα, άρα έχει και λίγο δημοσιογραφική διάσταση, αλλά δεν είναι αυτό», απαντάει ο Ανέστης. «Εξάλλου, μία πρόκληση στη δουλειά μας», συμπληρώνει ο Πρόδρομος, «είναι να αμφισβητούμε την κυρίαρχη αφήγηση. Εμάς μας ενδιαφέρει να ανακαλύψουμε τις κρυμμένες αφηγήσεις, όχι να παρουσιάσουμε την πραγματικότητα, γιατί τις περισσότερες φορές δεν υπάρχει μία πραγματικότητα· υπάρχει αυτό που (νομίζω ότι) ξέρω εγώ, εσύ, ο άλλος. Είναι αυτό που εμείς ονομάζουμε “μετατόπιση του βλέμματος”, του δικού μας και του θεατή».

_EZN6130

Από το 2011 και εξής, οι δυο τους έχουν συνδημιουργήσει τέσσερις παραστάσεις θεάτρου ντοκουμέντου· αλλά και οι προσωπικές τους δουλειές έχουν κατά κανόνα κοινωνικό-πολιτικό προβληματισμό και χρησιμοποιούν τις τεχνικές του θεάτρου ντοκουμέντου. Είναι γι’ αυτούς μονόδρομος; «Όχι, δεν είναι μονόδρομος, είναι απλώς ένας τρόπος», απαντάει ο Ανέστης. «Όσο για το πολιτικό θέατρο… κατ’ αρχήν το θέατρο είναι μια προσωπική ανάγκη έκφρασης και ύπαρξης στον κόσμο, ο καθένας βρίσκει τους λόγους του για να κάνει θέατρο. Από την άλλη, όμως, ο κόσμος μας ορίζεται από συγκρούσεις, τις οποίες η σύγχρονη τέχνη, είτε μας αρέσει είτε όχι, είναι εκεί για να τις σχολιάσει και να αντιπαρατεθεί μαζί τους. Ακόμη και ο τρόπος που θα ερμηνεύσεις ένα κλασικό κείμενο δείχνει κάτι για τον τρόπο με τον οποίο βλέπεις τον κόσμο και αντιλαμβάνεσαι την πραγματικότητα. Μπορείς να κάνεις ένα έργο μόνο για τον έρωτα, για παράδειγμα, αλλά και πάλι, σε τι context το τοποθετείς, σε τι κόσμο; Κι αυτό δεν είναι κάτι καινούριο, το θέμα είναι διαχρονικό. Το ερώτημα είναι το ίδιο πάντα: κατά πόσο θέλεις να κάνεις μόνο entertainment ή κάτι παραπάνω». «Δες το “Χαίρε νύμφη”, για παράδειγμα, που είχε σκηνοθετήσει η Κιτσοπούλου», συμπληρώνει ο Πρόδρομος. «Ένα έργο για τον έρωτα ήταν κι αυτό, αλλά που ταυτόχρονα εξέφραζε ένα ολόκληρο σύμπαν. Ή τον τρόπο που ανέβασαν Ίψεν τα παιδιά [Χάρης ΠεχλιβανίδηςΚορίνα Βασιλειάδου] που έχουμε καλέσει και στην Πειραματική, με την αναγωγή που έκαναν στα ορυχεία στις Σκουριές. Αυτό είναι που με ενδιαφέρει εμένα, δεν είναι δυνατό να μην επηρεάζομαι ως καλλιτέχνης από την καθημερινότητά μου». «Υπάρχει και η περίφημη ρήση του Γκοντάρ γι’ αυτό το θέμα», λέει ο Ανέστης: «“το θέμα δεν είναι να κάνουμε πολιτικές ταινίες, αλλά να κάνουμε ταινίες πολιτικά”. Και φυσικά, το πολιτικό δεν αναφέρεται ως στράτευση. Το θέμα είναι πώς παρακινείς το θεατή να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα, και όχι το να τον μετακινήσεις προς το ένα ή το άλλο συμπέρασμα».

Πιστεύουν, άραγε, πως αυτό το θέατρο μπορεί να αλλάξει τον κόσμο; «Αν δεν το πιστεύαμε, δεν θα το κάναμε· βέβαια αυτό το “αλλάζει τον κόσμο” ακούγεται “πολύ”. Ο κόσμος δεν αλλάζει τόσο εύκολα. Τόσες ωραίες ταινίες τόσα ωραία έργα και ο κόσμος παραμένει χάλια… Αλλά μπορείς να επιδράσεις σε κάτι. Μπορείς να μετατοπίσεις το βλέμμα ενός θεατή και ο ένας να επηρεάσει τον άλλο, να μεγαλώσει το κοινό… θέλει χρόνο… Το θέατρο δεν έχει και την προσβασιμότητα άλλων μέσων, δεν αφορά τις μάζες, όπως η τηλεόραση, το σινεμά», απαντάνε – «ή όπως ένα tweet του Άδωνι», συμπληρώνει γελώντας ο Πρόδρομος.

_EZN6181

Φέτος, εκτός της παρουσίας τους στην Πειραματική Σκηνή, θα δούμε τη νέα τους δουλειά στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, το Φεβρουάριο. Πριν απ’ όλους, όμως, σειρά έχουν οι Γερμανοί θεατές· στο θέατρο Γκόρκι στο Βερολίνο, θα παρουσιάσουν στα τέλη του μήνα την άτυπη συνέχεια του «Τηλέμαχου». Ο Πρόδρομος εξηγεί: «θα είναι κατά κάποιον τρόπο το sequel, όπου εγώ και ο Κωστής Καλλιβρετάκης θα βρεθούμε επί σκηνής για να δούμε τι έχει γίνει με αυτούς τους δύο χαρακτήρες τρία χρόνια μετά, καθώς και πώς πέρασαν το φετινό καλοκαίρι. Σχολιάζουμε τα γεγονότα του καλοκαιριού, δεν μπορούμε να αποκαλύψουμε ακριβώς τι, αυτό όμως που μπορούμε να πούμε είναι πως προτείνουμε μια λύση για την οικονομική κρίση». «Θα έρθει και στην Ελλάδα για να τη μάθουμε;», είναι η αυθόρμητη ερώτησή μου. Κοιτιούνται, γελάνε και λένε με μια φωνή: «έτσι όπως είναι η παράσταση, μπορεί να παιχτεί οπουδήποτε αλλού εκτός από την Ελλάδα!»

_EZN6187

_EZN6180

_EZN6045

_EZN6121

_EZN6178

_EZN6182

Ραντεβού στο -1!

_EZN6096