«Θέλω πίσω τα μάρμαρά μου!», έλεγε το 1983 η τότε υπουργός Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη, στον σερ Ντέιβιντ Ουίλσον, διευθυντή του Βρετανικού Μουσείου. Αρκετά χρόνια αργότερα με το σλόγκαν “Bring them back”, μια παγκόσμια διαδικτυακή καμπάνια ενώνει τις φωνές αμέτρητων Ελλήνων και όχι μόνο για ένα και μόνο ιερό σκοπό. Παγκόσμιοι οργανισμοί, επιτροπές, δημοσκοπήσεις και πολλές ακόμα εκστρατείες μικρής αλλά και μεγάλης κλίμακας έχουν πλαισιώσει με μεγάλο σθένος τον πολυετή αγώνα για τον επαναπατρισμό των γλυπτών του Παρθενώνα. Ας δούμε όμως αναλυτικότερα το χρονικό αυτής της διαδρομής…

To ιστορικό πλαίσιο

Το 1801, ο Τόμας Μπρους, έβδομος κόμης του Έλγινπρέσβης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αφαίρεσε από το μνημείο του Παρθενώνα τα αρχιτεκτονικά γλυπτά, όπου αργότερα ονομάστηκαν Μάρμαρα του Παρθενώνα ή Γλυπτά του Παρθενώνα, τα οποία μετέφερε στη Βρετανία το 1806. Εκμεταλλευόμενος την οθωμανική ηγεμονία στην ελληνική επικράτεια (κατάφερε και με εντολή του Οθωμανού Σουλτάνου) τα απέσπασε από τον Παρθενώνα με σκοπό τη μέτρηση και την αποτύπωσή τους σε σχέδια και στη συνέχεια προχώρησε στην αφαίρεση και φυγάδευσή τους. Τα γλυπτά αυτά αποθηκεύτηκαν στο Βρετανικό Μουσείο το 1816 και στη συνέχεια εκτέθηκαν ως μέρος της Ελληνικής συλλογής του μουσείου.

Από το 1983 με πρωτοστάτη την τότε Υπουργό Πολιτισμού, Μελίνα Μερκούρη, γίνεται μια  προσπάθεια – αγώνας της Ελλάδος για την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα στον τόπο καταγωγής και δημιουργίας τους η οποία υποστηρίζεται ενεργά από μια διεθνή ομότιτλη επιτροπή. Η αναγκαιότητα της επιστροφής τους στην Ελλάδα επιβεβαιώνεται και από την επίσημη θέση της εκπροσώπου της UNESCO, με βάση την αρχή της διατήρησης της ακεραιότητας των μνημείων παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομίας. 

Σε ανακοίνωση που εξέδωσε το Βρετανικό Μουσείο τον Απρίλιο του 2007 αναφέρει ότι δεν προτίθεται να παραχωρήσει την κυριότητα των Γλυπτών του Παρθενώνα σε ελληνικό μουσείο. Νεότερη ανακοίνωση του Βρετανικού Μουσείου το 2009 ανέφερε πως με την ευκαιρία των εγκαινίων του Νέου Μουσείου της Ακρόπολης θα ήταν διατεθειμένο να δανείσει τα Γλυπτά, αρκεί η ελληνική κυβέρνηση να αναγνωρίσει το δικαίωμα ιδιοκτησίας τους στο Μουσείο. Η ελληνική κυβέρνηση απέρριψε την πρόταση.

Το 2014, η UNESCO πρότεινε να διαμεσολαβήσει για την επίλυση του θέματος, αλλά η πρόταση αυτή απορρίφθηκε αργότερα από το Ηνωμένο Βασίλειο.

Το ζήτημα επανήλθε λοιπόν στην 22η Σύνοδο της διακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO, που πραγματοποιήθηκε πριν από λίγες ημέρες, όπου τέθηκε σύσταση και απόφαση που αφορούσε στον επαναπατρισμό των Γλυπτών του Παρθενώνα.

Στιγμιότυπο από το πρόγραμμα «Ένα μουσείο ανοιχτό σε όλους» © Μουσείο Ακρόπολης. Φωτογραφία Γιώργος Βιτσαρόπουλος

Τα γλυπτά

Στο Μουσείο Ακρόπολης

«Ο εκθεσιακός χώρος έχει τη μορφή γυάλινης αίθουσας που αναπτύσσεται γύρω από τον ορθογώνιο κτιστό πυρήνα, που έχει τον προσανατολισμό και τις διαστάσεις του σηκού του Παρθενώνα.

Στους εξωτερικούς τοίχους του πυρήνα έχουν ενσωματωθεί οι ανάγλυφοι λίθοι της ζωφόρου, στην ίδια θέση με αυτή που είχαν στο μνημείο αλλά σε χαμηλότερο ύψος. Ανάμεσα στους χαλύβδινους κίονες της αίθουσας, που έχουν τον αριθμό των κιόνων του Παρθενώνα, είναι αναρτημένες ανά ζεύγη οι μετόπες, ενώ οι υπερφυσικές μορφές των δύο αετωμάτων, τοποθετημένες σε βάθρα σε αντίστοιχες πλευρές με εκείνες του ναού, είναι ορατές από όλες τις πλευρές.

Η έκθεση συνδυάζει τα αυθεντικά μαρμάρινα γλυπτά με τα γύψινα αντίγραφα αυτών που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο ή σε άλλα μουσεία του εξωτερικού. Το υαλοστάσιο που περιβάλλει την αίθουσα εξασφαλίζει φυσικό φωτισμό και άμεση οπτική επαφή των γλυπτών με το μνημείο από το οποίο προέρχονται.

Ο Παρθενώνας έχει τον πλουσιότερο γλυπτό διάκοσμο από όλους τους αρχαίους ελληνικούς ναούς. Μέσα από αυτόν οι Αθηναίοι, χρησιμοποιώντας το λεξιλόγιο του μύθου, παρουσιάζουν τον ηγετικό ρόλο της πόλης τους στον κόσμο των Ελλήνων. Τρεις είναι οι βασικές γλυπτικές ενότητες του μεγάλου ναού, οι μετόπες, η ζωφόρος και τα αετώματα.

Τα γλυπτά είναι λαξευμένα σε μάρμαρο Πεντέλης και συμπληρωμένα, με χρώματα και μεταλλικά εξαρτήματα. Για τη δημιουργία τους ο μεγάλος γλύπτης Φειδίας συνεργάστηκε με τους μαθητές του Αγοράκριτο, Αλκαμένη, Κολώτη, Κρησίλα και άλλους σπουδαίους τεχνίτες». [Από τη σχετική αναφορά στο Μουσείο Ακρόπολης]

Ανατολικό αέτωμα. Συνδυασμός των αυθεντικών γλυπτών με τα γύψινα αντίγραφα αυτών που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο © Μουσείο Ακρόπολης.Φωτογραφία: Νίκος Δανιηλίδης

Στο Βρετανικό Μουσείο

Τα Γλυπτά του Παρθενώνα που εκτίθενται στο Βρετανικό Μουσείο αποτελούνται από:

μια ζωφόρο που δείχνει την πομπή του εορτασμού των γενεθλίων της θεάς Αθηνάς, μια σειρά από μετόπες που απεικονίζουν τη μάχη μεταξύ Κενταύρων και Λαπίθων στο γάμο-γιορτή του Πιερίθου και φιγούρες θεών και θρυλικών ηρώων από το εξωτερικό τμήμα του ναού.

Αντιπροσωπεύουν λοιπόν περισσότερο από το 1/2 από ό,τι απομένει από τον γλυπτό διάκοσμο του Παρθενώνα που διασώθηκε.

Δυτική ζωφόρος, λίθος VIΙΙ. Ένας ιππέας προσπαθεί να συγκρατήσει το ατίθασο άλογό του τραβώντας τα μεταλλικά, αρχικά, χαλινάρια.

Το debate

Ο επαναπατρισμός των Γλυπτών του Παρθενώνα και το debate που αφορά στο εάν πρέπει ή όχι να επιστρέψουν στη χώρα προέλευσης, είναι μια συνεχόμενη και «άοπλη» μάχη. Με τα χρόνια όμως η πίεση στα λεγόμενα «καθολικά» μουσεία να αντιμετωπίσουν τον επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών που απομακρύνθηκαν ανήθικα από τις χώρες προέλευσής τους κατά την εποχή του ιμπεριαλισμού γίνεται ολοένα και ισχυρότερη.

Στην προσπάθειά του να αντιμετωπίσει τις αυξανόμενες πιέσεις του κοινού για επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα στην Αθήνα, το Βρετανικό Μουσείο έχει χρησιμοποιήσει μια σειρά επιχειρημάτων όλα αυτά τα χρόνια, τα οποία σίγουρα χρίζουν επανεξέτασης. Aς δούμε λοιπόν τα επιχειρήματα αυτά αναλυτικότερα:

1.Ένα βασικό επιχείρημα του Βρετανικού μουσείου, προσπαθώντας σαφώς να παραποιήσει τα γεγονότα ως προς την «πρόθεση», είναι ότι ο Λόρδος Έλγιν «έσωσε» τα Μάρμαρα απομακρύνοντάς τα σε ασφαλές μέρος στη Βρετανία.

Φυσικά και δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι θα είχε συμβεί εάν ο Λόρδος Έλγιν δεν μετέφερε τα γλυπτά στη Βρετανία, μπορούμε όμως να παραδειγματιστούμε από το γεγονός ότι αυτά που παρέμειναν και εκτίθενται αυτή τη στιγμή στο Μουσείο της Ακρόπολης, είναι σε πολύ καλή κατάσταση συντηρημένα από εξαιρετικούς επιστήμονες συντηρητές, χρησιμοποιώντας λέιζερ και κάθε σύγχρονη και πρωτοποριακή μέθοδο.

Αντίθετα, το 1930 τα γλυπτά που βρίσκονται στο Βρετανικό μουσείο καθαρίστηκαν με βούρτσες από σύρμα στην προσπάθεια τους να γίνουν πιο λευκά. Τα συμπεράσματα, δικά σας. Δεν σκοπεύουμε να κρίνουμε τη δουλειά του εκάστοτε συντηρητή και δεν μας αφορά. Όταν πρόκειται όμως για υψίστης σημασίας πολιτιστικά μνημεία είναι τουλάχιστον απαραίτητη μια στοιχειώδης γνώση.

2. Ο Λόρδος Έλγιν απέκτησε νόμιμα τα Μάρμαρα και η Βρετανία στη συνέχεια τα απέκτησε «νόμιμα» από εκείνον με σκοπό να εκτεθούν στο Βρετανικό Μουσείο.

Δυστυχώς, χωρίς να υπάρχουν σαφή στοιχεία για τις πραγματικές συνθήκες απόκτησης, η νομιμότητα πάντοτε θα είναι αμφίβολη. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι η άδεια που δόθηκε για την απομάκρυνσή τους από την Ελλάδα δόθηκε από τις Οθωμανικές αρχές που είχαν καταλάβει την Ελλάδα εκείνη την περίοδο. Άρα η «άδεια» δεν δόθηκε από κάποια Ελληνική αρχή γεγονός που αμφισβητεί τη λεγόμενη «νομιμότητα».

3. Η απομάκρυνση των Μαρμάρων από τον Λόρδο Έλγιν είχε αρχαιολογική πρόθεση.

Δεν είναι δυνατόν να γνωρίζουμε την πρόθεση ενός ανθρώπου που παραμόρφωσε ένα αρχαίο μνημείο, με στόχο να το πουλήσει αργότερα. Για τους αρχαιολόγους το πιο σημαντικό από όλα είναι η ασφάλεια και η συντήρηση ενός αρχαιολογικού ευρήματος ως έχει και όχι η διάσπασή του.

Δυτική ζωφόρος, λίθος ΙΧ. Δύο ιππείς καλπάζουν ήρεμα. Ο δεύτερος φορά πλατύγυρο καπέλο (πέτασο), ενώ στις πτυχές της χλαμύδας του έχουν ανιχνευτεί ίχνη πράσινου χρώματος. © Μουσείο Ακρόπολης. Φωτογραφία: Σωκράτης Μαυρομμάτης

4. Οι Έλληνες δεν μπορούν να φροντίσουν σωστά τα Μάρμαρα του Παρθενώνα.

Το Νέο Μουσείο της Ακρόπολης στην Αθήνα είναι ένα μουσείο παγκόσμιας κλάσης με μια πρώτης τάξεως ομάδα από επαγγελματίες του χώρου. Η αριστοτεχνική θέση των εκτιθέμενων γλυπτών του Παρθενώνα, τοποθετημένα στον ίδιο αρχιτεκτονικό άξονα με τον ίδιο τον Παρθενώνα, επαναφέρει την αρχιτεκτονική σημασία τους.

Παραμένοντας στο Βρετανικό μουσείο βάλλεται η πολιτιστική μνήμη. Θα συμπληρώσω πως ο τρόπος που τα γλυπτά έχουν εκτεθεί στο Μουσείο της Ακρόπολης είναι πιο σωστός από μουσειολογικής οπτικής, μιας και Α) Η τοποθέτησή τους σε ύψος είναι ορθότερη, διότι σε σχέση με το φως της μέρας αλλά και με τον τεχνητό φωτισμό το βράδυ επιτρέπουν την καλύτερη «ανάγνωσή» τους, ώστε να φανούν όλες οι πτυχές του μαρμάρινου αναγλύφου. Σε αντίθεση έρχεται η επιμέλεια του Βρετανικού μουσείου όπου τα γλυπτά βρίσκονται στο ίδιο ύψος σχεδόν με το μάτι σε ένα σκοτεινό χώρο, με αποτέλεσμα να χάνονται αρκετές πτυχές του μαρμάρινου αναγλύφου.

Β) Το φυσικό φως που διαχέεται από τα ειδικά διαμορφωμένα με φίλτρα τζάμια του Μουσείου Ακρόπολης προσδίδει αυτό που λέμε «ενίσχυση της μνήμης ενός μνημείου». Βρίσκεται δηλαδή στον φυσικό του χώρο, τόπο αλλά και φυσικό περιβάλλον.

6. Τα Μάρμαρα βρίσκονται σε καλύτερη θέση στο Λονδίνο, όπου μπορούν να προβληθούν υπό το πλαίσιο άλλων παγκόσμιων πολιτισμών.

Αυτό είναι ένα από τα βασικότερα επιχειρήματα του Βρετανικού μουσείου και των εγκυκλοπαιδικών μουσείων γενικότερα. Παρόλα αυτά, έρευνα για τους επισκέπτες των μουσείων κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο μέσος επισκέπτης δεν κάνει ουσιαστικές συνδέσεις με τα αντικείμενα που διατηρούνται και εκτίθενται σε εγκυκλοπαιδικά μουσεία. Αυτό θίγει το γεγονός της μνήμης του τόπου ενός μνημείου.

Πράγματι, όταν δίνεται η δυνατότητα επιλογής μεταξύ της προβολής γλυπτών μέσα σε ένα τεχνητό περιβάλλον και της εμπειρίας τους στον τόπο από τον οποίο προέρχονται, οι δημοσκοπήσεις αποδεικνύουν σταθερά ότι η πλειοψηφία του κοινού θα προτιμούσε να τα δει στον τόπο προέλευσης. Η δυνατότητα περιοδικών εκθέσεων από τα παγκόσμια μουσεία όπως το Βρετανικό θα ήταν η καλύτερη λύση για τη μεγαλύτερη προβολή των πολιτισμών. Μόνο όμως ως περιοδικές εκθέσεις με τη συμφωνία η βάση τους να βρίσκεται στον τόπο προέλευσης και σίγουρα να μην αφορά σε «μισά» αρχαιολογικά μνημεία, αλλά σε μεμονωμένα γλυπτά και έργα τέχνης, τα οποία δεν ξεγυμνώνουν ένα μνημείο στο σύνολό του.

Τα Μάρμαρα του Παρθενώνα ή ακριβέστερα τα Γλυπτά του Παρθενώνα – δεν είναι ανεξάρτητα έργα τέχνης, αλλά αναπόσπαστα αρχιτεκτονικά μέλη ενός από τα πιο μεγαλοπρεπή και γνωστά μνημεία στον κόσμο: του Παρθενώνα.

Παρακάτω σας παραθέτω την ακριβή δήλωση που μπορεί κανείς να τη βρει στο site του Βρετανικού μουσείου και είναι αρκετά ενδιαφέρουσα δεδομένης της παραπάνω ανάλυσης.

Το ένα από τα δύο αετώματα του Εκατομπέδου, πιθανώς το δυτικό. Γύρω στο 570 π. Χ. © Μουσείο Ακρόπολης. Φωτογραφία: Νίκος Δανιηλίδης

Η θέση του Βρετανικού Μουσείου

«Το Μουσείο παίρνει στα σοβαρά τη δέσμευσή του να γίνει παγκόσμιο μουσείο. Η συλλογή είναι ένας μοναδικός πόρος για να εξερευνήσετε τον πλούτο, την ποικιλομορφία και την πολυπλοκότητα όλης της ανθρώπινης ιστορίας και ανθρωπότητας. Η δύναμη της συλλογής είναι το εύρος και το βάθος της που επιτρέπει σε εκατομμύρια επισκέπτες να κατανοήσουν τους πολιτισμούς του κόσμου και πώς διασυνδέονται – είτε μέσω του εμπορίου, της μετανάστευσης, της κατάκτησης, των συγκρούσεων ή της ειρηνικής ανταλλαγής.

Τα Γλυπτά του Παρθενώνα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτής της ιστορίας και ζωτικό στοιχείο αυτής της διασυνδεδεμένης παγκόσμιας συλλογής, ιδιαίτερα στον τρόπο με τον οποίο μεταφέρουν τις επιρροές μεταξύ αιγυπτιακών, περσικών, ελληνικών και ρωμαϊκών πολιτισμών. Μοιραζόμαστε αυτή τη συλλογή με το ευρύτερο δυνατό κοινό, δανείζοντας αντικείμενα σε όλο τον κόσμο και καθιστώντας διαθέσιμες εικόνες και πληροφορίες για πάνω από τέσσερα εκατομμύρια αντικείμενα από τη συλλογή στο διαδίκτυο.

Η προσέγγιση του Μουσείου Ακρόπολης και του Βρετανικού Μουσείου είναι συμπληρωματική: το Μουσείο Ακρόπολης παρέχει μια εις βάθος εικόνα της αρχαίας ιστορίας της πόλης του, το Βρετανικό Μουσείο προσφέρει μια αίσθηση του ευρύτερου πολιτιστικού πλαισίου και της συνεχούς αλληλεπίδρασης με τους γειτονικούς πολιτισμούς της Αιγύπτου και της Εγγύς Ανατολής που συνέβαλαν στα μοναδικά επιτεύγματα της αρχαίας Ελλάδας.»

Στο βωμό λοιπόν του λεγόμενου «παγκόσμιου» μουσείου και με την πρόφαση μιας «αναπόσπαστης» θέσης στο Βρετανικό μουσείο, έρχομαι να αναρωτηθώ. Πώς είναι δυνατόν να δανείζεται το επίθετο «αναπόσπαστος» και να αναφέρεται σε μια παγκόσμια συλλογή όταν μιλάμε για ένα κατεξοχήν «αναπόσπαστο» κομμάτι ενός αρχιτεκτονικού θησαυρού – μνημείου, το οποίο βρίσκεται σε μια άλλη χώρα, στη χώρα προέλευσης; Πώς είναι δυνατόν τόσο εγωιστικά να επικρατήσει η σκέψη και η φιλοδοξία ενός παγκόσμιου μουσείου που να επιβιώνει και να θεωρεί highlight της συλλογής του την κατοχή ενός μισού μνημείου που αποτελεί προϊόν αμφίβολων προθέσεων;

Το αίτημα για επιστροφή των μαρμάρων δεν υπαγορεύεται από εθνικιστικά κίνητρα και φυσικά δεν ενέχει εγωιστική πρόθεση. Είναι ένα σαφές αίτημα που αφορά στην ένωση του «Όλου» ενός από τα ιστορικότερα μνημεία στον κόσμο, κάτω από τη σκεπή ενός από τα πιο μεγαλειώδη και καταρτισμένα μουσεία στον κόσμο, αυτό του Μουσείου της Ακρόπολης, μια ανάσα δίπλα από το γνήσιο αρχιτεκτονικό του «σπίτι», στο δικό του τόπο και χώρο, με έναν απώτερο σκοπό την ουσιαστική ολοκλήρωση του και την ενίσχυση της πολιτιστικής, αλλά και της συλλογικής μνήμης.

Η νοτιοδυτική γωνία της ζωφόρου, από την οποία ξεκινούν τα δύο σκέλη της πομπής των Παναθηναίων © Μουσείο Ακρόπολης. Φωτογραφία: Νίκος Δανιηλίδης

Σήμερα

Σύμφωνα με τη σύσταση και απόφαση της 22ης Συνόδου της Διακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO  για τα Γλυπτά του Παρθενώνα, η Επιτροπή για πρώτη φορά, πέραν της Σύστασης, την οποία παγίως υιοθετεί για το θέμα, ψήφισε ομόφωνα ένα επιπλέον κείμενο που είναι Απόφαση, αποκλειστικά στοχευμένη στο ζήτημα της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα.

H Υπουργός Πολιτισμού  και Αθλητισμού κ. Λίνα Μενδώνη μετά την ολοκλήρωση των εργασιών της Διακυβερνητικής Επιτροπής, στις 30 Σεπτεμβρίου 2021, έκανε την ακόλουθη δήλωση:

«Το αίτημα της Ελλάδας για την οριστική επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Αθήνα, τίθεται ανελλιπώς στην ημερήσια διάταξη των Συνόδων της Διακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO, για την Επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών στις χώρες Προέλευσης  (ICPRCP), από το 1984, όταν ετέθη για πρώτη φορά από τη Μελίνα Μερκούρη, ως σήμερα.

Στην 22η Σύνοδο, η οποία ολοκληρώθηκε χθες το βράδυ, η Ελλάδα πέτυχε παράλληλα με την έκδοση της Σύστασης – στην οποία γίνεται αναφορά στις κακές συνθήκες έκθεσης των Γλυπτών στο Βρετανικό Μουσείο- την έκδοση, για πρώτη φορά, Απόφασης της Διακυβερνητικής Επιτροπής που αφορά ειδικά στο θέμα της επιστροφής των Παρθενωνείων Γλυπτών. Η Επιτροπή καλεί επιτακτικά το Ηνωμένο Βασίλειο να αναθεωρήσει την στάση του και να συνομιλήσει με την Ελλάδα, αναγνωρίζοντας ότι το θέμα έχει διακυβερνητικό χαρακτήρα -σε αντίθεση με τα όσα υποστηρίζει η βρετανική πλευρά ότι η υπόθεση αφορά στο Βρετανικό Μουσείο- και κυρίως ότι η Ελλάδα διεκδικεί δικαίως και νομίμως την Επιστροφή των Γλυπτών στη γενέθλια γη. Και τα δύο κείμενα, της Σύστασης και της Απόφασης, αποτελούν μια ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη στην καθ’ όλα νόμιμη διεκδίκηση της χώρας μας…»

Αντίστοιχα, στο κείμενο της Σύστασης αποτυπώνεται μεταξύ άλλων η ανησυχία της Επιτροπής για το γεγονός ότι η Duveen Gallery, στο Βρετανικό Μουσείο, στην οποία εκτίθενται τα Γλυπτά του Παρθενώνα, είναι κλειστή για το κοινό, εξαιτίας των εργασιών αποκατάστασης των φθορών της.

Το αίτημα της Ελλάδας για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα υποστηρίχτηκε σθεναρά από την πλειοψηφία των μελών της Επιτροπής.

Βλέπουμε λοιπόν, πως πλέον το ζήτημα αυτό έχει λάβει άλλες διαστάσεις που αφορούν στις διπλωματικές σχέσεις των δύο χωρών και των δύο μουσείων.

Είναι σημαντικό να παραθέσουμε τα λόγια του καθηγητή και προέδρου του Μουσείου Ακρόπολης, κ. Δημήτρη Παντερμαλή σε παλαιότερη συνέντευξη του σχετικά με το θέμα του Επαναπατρισμού και του λεγόμενου debate:

«Εγώ πιστεύω ότι το θέμα τίθεται σε μία βάση πολιτιστικής ηθικής, την οποία δεν μπορεί να παραβλέψει κανείς και δεν μπορεί κανένας να ισχυριστεί ότι είναι καλύτερα ένα έργο να βρίσκεται το μισό στην Αθήνα και το μισό κάπου αλλού από το να είναι συνενωμένο. Και μάλιστα από τη στιγμή που μπορούμε να συνενώσουμε έργα, τα οποία τεμαχίστηκαν για ιστορικούς λόγους, για λόγους αλληλουχίας κάποιων δυσάρεστων γεγονότων. Σημασία έχει ο συνεχής αγώνας, η συνεχής επαγρύπνηση και το να κρατάει κανείς το θέμα συνεχώς ζωντανό. Όλα λέγονται, συζητούνται, ερμηνεύονται. Κρατιέται το θέμα ζωντανό, για να είμαι ρεαλιστής. Γιατί αισιόδοξος, είμαι. Αλλά ακόμη είναι θέμα χρόνου».

Δεν θα ήθελα να επικεντρωθώ τόσο στα πολιτικά και διπλωματικά κίνητρα. Το ζήτημα του επαναπατρισμού δεν θα έπρεπε να έχει εγωιστικά πρόσημα και πολιτικές επιδιώξεις, είναι θέμα πολιτιστικής ηθικής αλλά κυρίως πρακτικό ζήτημα επανένωσης ενός από τα σπουδαιότερα αρχαιολογικά  μνημεία του κόσμου. 

Δανείζομαι από τον κύριο Παντερμαλή και κλείνοντας ελπίζω να είναι όντως «θέμα χρόνου». Νομίζω ότι αυτός ο «χρόνος» ίσως να ήρθε την κατάλληλη χρονική περίοδο που πλέον τα αιτήματα έχουν αρχίσει να γίνονται πιο δυνατά, εισακούγονται και οι αλλαγές στον πλανήτη μας γίνονται πιο ηχηρές, ώστε να φέρουν την αλλαγή.

Η Αίθουσα της Αρχαϊκής Ακρόπολης © Μουσείο Ακρόπολης. Φωτογραφία: Σωκράτης Μαυρομμάτης