Ξένος: αυτός που προέρχεται από άλλο τόπο, που δεν είμαι εξοικειωμένος μαζί του ή που ανήκει σε άλλον, αλλά και, αρχαιοελληνικά, φίλος από ξένο τόπο.

Οι εκδόσεις Μεταίχμιο σε συνεργασία με τον Αθήνα 9,84 έδωσαν μια ευρύτατη ερμηνεία στον όρο και διοργάνωσαν  το 2013-2014 διαγωνισμό αστυνομικού διηγήματος με θέμα «Ο φόβος του ξένου». Ο τόμος με τα 10 διηγήματα που διακρίθηκαν κυκλοφόρησε πριν λίγες μέρες. Μέρος των εσόδων από τις πωλήσεις του θα διατεθούν στην πλατφόρμα ΣυνΑθηνά του Δήμου Αθηναίων.

Οι εκδόσεις πρότειναν ως πιθανές ερμηνείες του «Φόβου του ξένου» από την ξενοφοβία και τον ρατσισμό ως τις υπαρξιακές αναζητήσεις (όπου ο ξένος, πια, είναι ο ίδιος ο εαυτός). Αξιολογήθηκαν 441 έγκυρες συμμετοχές με έναν τρόπο ιδιαίτερα συμμετοχικό και πρωτότυπο για την Ελλάδα: Οι συμμετέχοντες στον διαγωνισμό χωρίστηκαν σε ομάδες των 10 περίπου ατόμων, αναλαμβάνοντας την αξιολόγηση 50 περίπου διηγημάτων. Ο κάθε συμμετέχων αποκλειόταν φυσικά από την αξιολόγηση του δικού του διηγήματος ενώ λάμβανε μόνο τον τίτλο και κωδικό αριθμό κάθε διηγήματος που διάβαζε. Η Μαρία Ξυλούρη, μέλος της οργανωτικής επιτροπής, μας λέει: «Η βασική ιδέα ήταν να αποδεσμευτούμε από επιτροπές “Ειδημόνων”. Να βγάλουμε την υπόθεση από τη σφαίρα αποφάσεων μιας κριτικής επιτροπής συγγραφέων ή επιμελητών και να τη δώσουμε στους ίδιους τους διαγωνιζόμενους. Δεν ξέρω αν στην αντίθετη περίπτωση θα ήταν διαφορετικά τα αποτελέσματα. Εμείς τα διαβάσαμε χωρίς να παρέμβουμε, όλα έγιναν δεκτά. Με την αξιολόγηση πάντως διαπιστώσαμε, ότι αυτά που αναμέναμε ότι θα ήταν εκτός, έμειναν όντως εκτός». Ενδιαφέρον επίσης ήταν ότι στον διαγωνισμό συμμετείχαν εξίσου άντρες και γυναίκες, κυρίως γεννημένοι μετά το 1970, άνεργοι, φοιτητές, τελειόφοιτοι σχολείου, συνταξιούχοι αλλά και δόκιμοι συγγραφείς – που δεν πέρασαν στη δεκάδα.

Μπορεί να εμπνεύσει ο φόβος του ξένου; «Η επιλογή του θέματος έγινε λόγω της επικαιρότητας», σχολιάζει η κ. Ξυλούρη. «Το βλέπουμε παντού γύρω μας και μας απασχολεί η ερμηνεία του. Επίσης τα τελευταία χρόνια το αστυνομικό μυθιστόρημα έχει την τάση να παίρνει το ρόλο του κοινωνικού μυθιστορήματος. Το Μεταίχμιο έχει στενή σχέση με την αστυνομική λογοτεχνία, όπου διαπιστώνουμε ελλείψεις και θέλαμε να δούμε εάν υπάρχει κόσμος που ενδιαφέρεται στην Ελλάδα. Επιδιώξαμε αυτό να συνδυαστεί με ένα φλέγον επίκαιρο θέμα, όχι όμως με την κρίση. Είμαστε ανοικτοί σε πολλές ερμηνείες για το “ξένο”, κι έτσι αφήσαμε ευρύ περιθώριο».

Ο κλωνοποιημένος αδερφός, η σχιζοφρενής αδερφή, ο μάτσο φίλος της αλβανίδας φοιτήτριας, ο μπαμπάς-λύκος, η πληγωμένη γειτόνισσα: Τόσο ο ξένος τελικά, όσο και ο φόβος του, είναι πολύ κοντά μας, μπορεί και μέσα στο σπίτι μας. Ωστόσο εντύπωση μου έκανε ότι μερικά από τα πιο σκληρά διηγήματα τοποθετούνται στο εξωτερικό. Είναι η επιρροή από την ξένη λογοτεχνία και κινηματογράφο που έχουν μεγαλύτερη παράδοση στο αστυνομικό; Ή θέλουμε ο φόβος αυτός να μένει μακριά από το σπίτι μας;

Η Χριστίνα Μπουγιούκου εργάζεται στο χώρο της διαφήμισης και το διήγημά της «Φεγγαράκι μου λαμπρό», που έλαβε την πρώτη διάκριση στον διαγωνισμό, επιβεβαιώνει και τις δύο εκδοχές: «Μου αρέσει πολύ το αστυνομικό διήγημα και όταν έμαθα για τον διαγωνισμό, έφτιαξα την ιστορία μια μέρα στο μυαλό μου καθοδόν για τη δουλειά. Δεν ήθελα να ασχοληθώ με την ξενοφοβία, τη ρατσιστική αντίληψη του όρου ξένος που είναι εντονότερη πλέον στη χώρα μας. Έχοντας επηρεαστεί από ξένες ταινίες και βιβλία κι επειδή το είδος των εγκλημάτων που περιγράφω είναι λίγο τραβηγμένο για τη χώρα μας, τοποθέτησα την ιστορία σε ένα αμερικανικό προάστιο». Ως προς τη διαδικασία βαθμολόγησης: «Ήταν μια διαδικασία αρκετά αγχωτική, γιατί έχεις στα χέρια σου διηγήματα ανθρώπων με την ίδια αγωνία με σένα, που πιθανό να αξιολογούν παράλληλα το δικό σου διήγημα. Νομίζω ότι μας δόθηκε η δυνατότητα να μπούμε στη θέση του αξιολογητή ή του εκδότη, να δούμε ότι παίζουν πολλά ρόλο στη βαθμολόγηση μιας ιστορίας. Εγώ προσπάθησα να κρίνω αντικειμενικά, όπως θα ήθελα να συμβεί και με το δικό μου έργο: Για κάθε διήγημα έδινα μέχρι 3 βαθμούς για τον τρόπο γραφής, για το αν είναι στο θέμα ή όχι, για το αν είναι αστυνομική ιστορία ή όχι και έναν βαθμό για το αν αρέσει σε μένα, το υποκειμενικό μου δηλαδή κριτήριο».

Η Μαρία Τσιμά που απέσπασε την τρίτη θέση για το διήγημά της «Κριστέλα» εργάζεται στο θέατρο και τον κινηματογράφο. «Ήταν όλο μια ωραία περιπέτεια χωρίς την προσδοκία της βράβευσης, αλλά με κριτήριο την ικανότητά μου να φτιάξω μια ιστορία κι αυτή να διαβαστεί όχι από ειδήμονες αλλά από τους συμμετέχοντες. Αναλογεί στον καθένα μας να δοκιμαστεί σε κάτι και να κριθεί. Μου άρεσε και η εμπλοκή μας, να βλέπω τι γράφουν οι υπόλοιποι και τι τους αφορά. Η διαδικασία έτσι έγινε πιο αδιάβλητη, πιο συμμετοχική  και πιο ουσιαστική. Τα κριτήρια με τα οποία εγώ βαθμολόγησα ήταν το σασπένς, η ροή και η δομή. Το πώς ενεργοποιείσαι για να βρεις τον δολοφόνο ή το ψυχογράφημα του ήρωα, ό,τι δηλαδή ζητάω από ένα μυθιστόρημα».

Η ιστορία του πρώτου νικητή θα διασκευαστεί θεατρικά για το ραδιόφωνο από τον σταθμό Αθήνα 9.84. Ο δεύτερος και ο τρίτος νικητής κερδίζουν βιβλία αστυνομικής λογοτεχνίας από τις εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ, δικής τους επιλογής και ονομαστικής αξίας 200 και 100 ευρώ αντιστοίχως. Τυχόν υπό έκδοση έργα των δέκα διακριθέντων εξετάζονται κατά προτεραιότητα από τον εκδοτικό οίκο.

Λάβετε κι εσείς μέρος στο διαγωνισμό του ελculture.gr σε συνεργασία με τις εκδόσεις Μεταίχμιο και κερδίστε ένα αντίτυπο του βιβλίου «Ο φόβος του ξένου»