Κείμενο: Κωστής Καλογρούλης

Η Αγγλίδα Σάρα Πέρρυ είναι μία μυθιστοριογράφος που έλκεται από τη γοτθική παράδοση, προσπαθώντας όμως να την προσαρμόσει σε σύγχρονους προβληματισμούς. Βεβαίως είναι μια πρόκληση για οποιονδήποτε να μπορέσει να αφαιρέσει το γοτθικό στοιχείο από τη σφαίρα του καθαρά φαντασιακού και να το εντάξει σε ένα κοινωνικό πλαίσιο. Η Πέρρυ για παράδειγμα, στο πιο πρόσφατο μυθιστόρημά της Μέλμοθ, δανείζεται το μοτίβο του γοτθικού μυθιστορήματος Μέλμοθ ο Περιπλανώμενος του Ιρλανδού συγγραφέα Τσαρλς Μάτουριν, τοποθετώντας το όμως, μεταξύ άλλων, στο φόντο του Ολοκαυτώματος.

Το μυθιστόρημα χάρη στο οποίο έφτιαξε το όνομά της βεβαίως είναι Ο Θρύλος του Έσσεξ. Ένα πυκνό, περίπλοκο ιστορικό μυθιστόρημα που εκτυλίσσεται στο Λονδίνο και την κομητεία του Έσσεξ την ύστερη βικτωριανή περίοδο. Όντας πιστή στα βασικά χαρακτηριστικά του βικτωριανού μυθιστορήματος, η Πέρρυ τσεκάρει όλα τα κουτάκια που οριοθετούν την πληθωρικότητα που φέρνει στο μυαλό η βικτωριανή πεζογραφία: πολλοί και ποικίλοι χαρακτήρες; τσεκ. Σύνθετη πλοκή με δευτερεύουσες παραφυάδες; τσεκ. Έκφραση κοινωνικών προβληματισμών και φιλοσοφικών θεωριών; τσεκ. Μια υποβόσκουσα ατμόσφαιρα μυστηρίου με νύξεις από ψυχολογικό και μεταφυσικό θρίλερ; τσεκ. Ανομολόγητα πάθη; Τσεκ.

Η Πέρρυ είναι εμφανές ότι προσπαθεί να ταιριάξει δύο διαφορετικά είδη βικτωριανού μυθιστορήματος. Αφενός το Middlemarch της Τζορτζ Έλιοτ (οι απόηχοι είναι εμφανείς), δηλαδή το σκεπτόμενο ρεαλιστικό μυθιστόρημα κοινωνικής κριτικής με προσεγμένη ψυχολογική εξέλιξη των χαρακτήρων, ένα έργο που για πολλούς θεωρείται το κορυφαίο βρετανικό μυθιστόρημα του δεκάτου ενάτου αιώνα. Αφετέρου λοξοκοιτάζει και προς τον Γουίλκι Κόλινς, τον πατέρα του αποκαλούμενου και sensation novel, ενός εξαιρετικά δημοφιλούς μυθιστορηματικού είδους της δεκαετίας του 1860 και 1870 που περιλάμβανε μυστήριο, μεταφυσικές αναφορές και μπόλικο μελόδραμα. Η φιλοδοξία της είναι αξιέπαινη και αν το υβρίδιο αυτό στεφθεί με επιτυχία, τότε το αποτέλεσμα θα είναι σταθμός για το ιστορικό μυθιστόρημα. Όμως η επιτυχής σύντηξη αυτών των δύο κόσμων δεν είναι εύκολη υπόθεση και από την Πέρρυ λείπουν οι αφηγηματικές αρετές του Κόλινς που να μπορούν να κρατήσουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη όσο εκείνη αναπτύσσει διαφορετικά και περίπλοκα ζητήματα.

Η πλοκή μας πηγαίνει στο 1893, όταν η Κόρα Σίμπορν, η οποία μόλις έχει χάσει τον κατά πολύ μεγαλύτερο άντρα της, αποφασίζει να πάρει τον αυτιστικό γιο της και να πάει στο Έσσεξ για αλλαγή περιβάλλοντος. Εκεί θα μάθει για μια τοπική δεισιδαιμονία, τον θρύλο του όφη του Έσσεξ, ενός τέρατος σαν δράκο που παραμονεύει στις εκβολές του ποταμού Μπλακγουότερ. Μεταξύ άλλων γνωρίζει και τον εφημέριο Γουίλιαμ Ράνσομ, μια ευγενική φυσιογνωμία που εκφράζει μια νέα γενιά κληρικών. Η Πέρρυ χρησιμοποιεί αυτό το πλαίσιο ώστε να θίξει μια σειρά από ζητήματα σε ζεύγη: ο δαρβινισμός και οι φυσικές επιστήμες, δηλαδή η λογική από τη μία, και η πίστη και η δεισιδαιμονία από την άλλη. Οι άθλιες συνθήκες διαβίωσης λόγω του υπερπληθυσμού των πόλεων στις χαμηλές τάξεις και ο πλούτος των μεγαλοαστών και αριστοκρατών σε μία περίοδο όπου είχαν αρχίσει να διαμορφώνονται οι βάσεις για μια ταξική διαμάχη.

Δεν υπάρχει πρόβλημα με το να προσπαθήσεις να εντάξεις πολλά θέματα σε ένα τέτοιου είδους έργο. Άλλωστε τα βικτωριανά μυθιστορήματα χαρακτηρίζονταν από ένα είδος μαξιμαλισμού. Όταν σύγχρονοι συγγραφείς καταπιάνονται με το βικτωριανό μυθιστόρημα και όχι απλά το ιστορικό μυθιστόρημα, νιώθουν την πίεση της σύγκρισης με ένα ύφος και πολιτισμικό πλαίσιο που είναι ήδη προβεβλημένα και αναλυμένα εξαντλητικά. Κάποιοι έχουν προσπαθήσει να το προσεγγίσουν από μία διαφορετική οπτική γωνία, (για παράδειγμα στη σεξουαλικότητα, όπως ο Μισέλ Φέιμπερ στο Άλικο και το Λευκό). Και η Πέρρυ είναι ευφυής συγγραφέας με εμφανείς ικανότητες και φιλοδοξίες. Όμως το μυθοπλαστικό της σύμπαν είναι αρκετά ιδιόμορφο και χωρίς να διατηρεί μια δυναμική στην πλοκή αλλά ούτε και να επιτρέπει ιδιαίτερη συναισθηματική ταύτιση του αναγνώστη με τους κεντρικούς χαρακτήρες, το αποτέλεσμα είναι ότι εκτεταμένα τμήματα του βιβλίου μοιάζουν περισσότερο κλινικά και λιγότερο αυθεντικά, λιγότερο φυσικά. Η προσπάθεια που έχει κάνει είναι αξιέπαινη και η έρευνά της εκτεταμένη, αλλά θεωρώ πως η Πέρρυ δεν περνάει τον πήχη που η ίδια έχει θέσει τόσο ψηλά. Τα στοιχεία είναι όλα εκεί και είναι εμφανές ότι η Πέρρυ ξέρει να γράφει, αλλά από το μυθιστόρημα απουσιάζει μια φυσική ζωντάνια. Σε αρκετά του αποσπάσματα φαίνεται λες και η ταλαντούχα συγγραφέας του προσπαθεί να μας δείξει ότι τα καταφέρνει καλά σε μια δύσκολη άσκηση. Όντως και τα καταφέρνει, αλλά εις βάρος της αβίαστης φυσικότητας που απαιτείται από ένα πυκνογραμμένο ιστορικό μυθιστόρημα ώστε να διατηρεί το ενδιαφέρον του αναγνώστη.

«Ο Θρύλος του Έσσεξ» της Σάρα Πέρρυ κυκλοφορεί από τις Eκδόσεις Πατάκη