Η σύνθεση της Ιλιάδας, αν και προηγείται της Οδύσσειας, στην εκδοχή του Μιχάλη Γκανά μάς παραδίνεται σε δεύτερη φάση, έπεται δηλαδή της δικής του Οδύσσειας που ολοκληρώθηκε το 2016 και ακολουθεί τη δική της ξεχωριστή διαδρομή, προσφέροντας μια εξαιρετική ευκαιρία στον μικρό και όχι μόνο αναγνώστη να συνεχίσει το ταξίδι του στον ομηρικό κόσμο, ολοκληρώνοντας τη γνωριμία του με τους ομηρικούς ήρωες.

Όπως και στο αρχικό, πρωτότυπο κείμενο, έτσι και εδώ, το θέμα του έπους μάς αποκαλύπτεται από τους πρώτους κιόλας στίχους:

«Πιάσε το χέρι μου, Θεά· ψυχή μου δώσε ρεύμα,
να γράψω μ’ έναν κεραυνό πάνω σε μαύρη πλάκα
του Αχιλλέα τον θυμό και τ’ Αρχηγού το πείσμα
μήπως και ταρακουνηθούν οι δύο πολεμάρχοι»,

που δεν είναι άλλο από την οργή του Αχιλλέα μετά τη λογομαχία του με τον Αρχηγό, τον Ατρείδη Αγαμέμνονα.

«Τόσες ψυχές αθάνατες γκρεμίστηκαν στον Άδη για έναν γυναικοκαβγά που ‘κaναν οι μεγάλοι: ο Αγαμέμνονων ο Αρχηγός κι ο Μέγας Αχιλλέας».

Βρισκόμαστε ήδη κατά τη διάρκεια του χρονοβόρου και αιματοβαμμένου Τρωικού πολέμου. Ο ιερέας του Απόλλωνα, Χρύσης, ζητάει πίσω την κόρη του Χρυσηίδα που ο Αγαμέμνονας είχε πάρει ως γέρας, ως πολεμικό λάφυρο. Έπειτα από παράκληση του Χρύση, ο Απόλλωνας έστειλε λοιμό στο στρατόπεδο των Αχαιών, για να τους τιμωρήσει για την αρπαγή της Χρυσηίδας. Έτσι ο Αγαμέμνονας υποχρεώθηκε να επιστρέψει τη Χρυσηίδα στον πατέρα της απαιτώντας ωστόσο να επιστρέψει και ο Αχιλλέας το δικό του γέρας, τη Βρισηίδα. Το γεγονός αυτό προσβάλλει τον Αχιλλέα που, σε μια έκρηξη θυμού, αποφασίζει να αποχωρήσει από τον πόλεμο μαζί με τους Μυρμιδόνες.

Αν και το θέμα αυτό της έντονης οργής του Αχιλλέα διατρέχει ολόκληρο το έργο, τελικά δεν είναι το πρωταγωνιστικό. Γίνεται απλώς ένα εξαιρετικό αφηγηματικό τέχνασμα για να μας παρουσιάσει τελικά ο μεγάλος ποιητής τον ιστορικό αυτό πόλεμο.

Η Ιλιάδα διά χειρός Μιχάλη Γκανά είναι ένα βιβλίο που βασίζεται στο ιστορικό υπόβαθρο του Ομήρου. Το αφηγηματικό κείμενο διεγείρει έντεχνα τη γνωστική εμπειρία παρεμβάλλοντας πληροφορίες για τους ρόλους της εποχής ενώ ταυτόχρονα καταφέρνει να το μετατρέψει και σε ένα σύγχρονο παραμύθι αποτυπώνοντας τη σχέση των θεών με τους ανθρώπους.

Στην έμμετρη αφήγηση παρεμβάλλονται ζωντανοί διάλογοι, ενώ στοιχεία ποιητικά διανθίζουν το κείμενο δείχνοντας την πρόθεση του ποιητή να προσδώσει συγκινησιακό βάρος, όπως άλλωστε και το αρχικό ομηρικό έπος, φωτίζοντας ωστόσο διαφορετικά και το δραματικό στοιχείο.

Οι παρομοιώσεις εμφανίζονται συχνά στο κείμενο του Μιχάλη Γκανά ενεργοποιώντας την οπτικοποίηση του έργου στο μυαλό του αναγνώστη. Οι λέξεις καταφέρνουν να αποκτήσουν εικόνα και ήχο που σε μεταφέρουν στα χαρακώματα του Ίλιον (άλλη ονομασία της Τροίας από όπου και το όνομα του έπους):

«Σαν μέλισσες υπάκουες έμοιαζαν και οι οπλίτες, που τρέχαν στις μονάδες τους, πυκνώνοντας τις τάξεις,

με βουητό και θόρυβο από φτερά κι αρβύλες»

και

«Καθώς κατέβαινε, άφηνε μια χρυσή ουρά πίσω της, όπως τα πεφταστέρια που ρίχνει ο Δίας στο στερέωμα.
Σαν να τινάζει το μαστίγιό του. Έτσι έπεσε  ανάμεσα στους δύο στρατούς η Αθηνά,
σαν φωταγωγημένο αλεξίπτωτο».

Λυρισμός και ποίηση οι μικροί θησαυροί και οι δεξιότητες που κρατάει στα χέρια του ο Μιχάλης Γκανάς, τα παραθέτει απλόχερα για μια απόλυτα ξεχωριστή αναγνωστική εμπειρία. Με νεανικό, φρέσκο βλέμμα, και ανάλαφρη διάθεση παρά τη σκοτεινή απόχρωση του έργου, τιμά την ποίηση παραθέτοντας, όχι τόσο συχνά όσο στην Οδύσσεια, στίχους τραγουδιών του Λέοναρντ ΚοένΠοιος από φωτιά, ποιος από νερό, ποιος στη λιακάδα, ποιος τα μεσάνυχτα, και ποιος να πω πως τον ζητάει;”), του θεατρικoύ έργου του Μπέρτολτ Μπρεχτ από το Ο κύκλος με την κιμωλία στον Καύκασομπροστά πολύ μην προχωρείς, πίσω μην απομένεις, μπροστά φωτιά, πίσω φωτιά, καταμεσής να μένεις») ή ποιημάτων του Οδυσσέα Ελύτητούτη την έρμη την ποριά με το κορμί να φράξω») και του Κώστα Κρυστάλλληστην άκρη του γιαλού ξανθή κάθεται κόρη, κι ωριόπλουμο λευκό χρυσοκεντάει μαντίλι…») αλλά και από τη δική του ξεχωριστή πένα που συγκινεί:

«Στη θάλασσα που μας φιλεί, στο χώμα που μας τρώει,
και στη φωτιά που αχόρταγη χορεύει με τη σάρκα
Μένουνε λίγα κόκαλα στο τέλος σκορπισμένα.
Άσπρα, λευκά και ξέξασπρα, σαν κάποιος να μας λέει
πως ό’τι μένει απ’ το κορμί είναι μια άσπρη σκόνη
μα ότι μένει από την ψυχή το φως που σε τυφλώνει,
να δεις όλα τ’ ανίδωτα που κρύβονται από πίσω
πριν γίνει ασχήμια η ομορφιά κι αφύσικη η φύση,
κι ο κόσμος ξένο όνειρο που κάποιος άλλος βλέπει».

Όπως ο ίδιος ο Μιχάλης Γκανάς αναφέρει στη σημείωση του βιβλίου, «τον πολεμικό τόνο του κειμένου έχει καταφέρει να γλυκάνει με τα σχέδιά της η εικονογράφος Σοφία Παρασκευοπούλου». Με αφαιρετική και κομψή θα λέγαμε πινελιά η εικονογράφηση, αν και δεν έχει συμμετοχικό ρόλο στην αφήγηση, ωστόσο προσθέτει στο έργο μια φρεσκάδα και μια νεότητα: εκείνη της σύγχρονης ματιάς του σήμερα.

Η Ομήρου Ιλιάδα του Μιχάλη Γκανά είναι ένα μαγευτικό, περιπετειώδες και σκληροτράχηλο ταξίδι στο ομηρικό έπος και μια άριστη αναγνωστική επιλογή που απευθύνεται σε μικρούς και μεγάλους. Με τη ζωντανή προφορικότητά του, καταφέρνει να μας προσκαλέσει μπροστά σε μια μικρή χαραμάδα που έχει ανοίξει στον χρόνο ώστε να ρίξουμε μια αποκαλυπτική ματιά στο περίτρανο, αν και δύσκολο, έργο του Ομήρου. Στα χέρια μας με υπερηφάνεια μπορούμε να πούμε ότι κρατάμε ένα έργο που έχει πετάξει από πάνω του το βαρετό, πολυφορεμένο, ξύλινο παλτό ενός σχολικού αναγνώσματος. Ποιος άραγε άλλος θα μπορούσε να το κάνει αυτό, εκτός από τον Μιχάλη Γκανά; Μη χάσετε την ευκαιρία να το διαβάσετε αλλά και να το χαρίσετε.

«Μόνο η Ελένη έµεινε Ωραία και µοιραία
του Μενελάου φυσικά και του ωραίου Πάρη.
Της Σπάρτης η βασίλισσα και όλεθρος της Τροίας
ή αδειανό πουκάµισο, στην Αίγυπτο χαµένη
ανάµεσα σε φοινικιές, και µύγες, και χουρµάδες
σαν έπαθλο για βασιλείς που γίναν κερατάδες».

Λίγα λόγια για τον Μιχάλη Γκανά

Ο Μιχάλης Γκανάς γεννήθηκε στον Τσαμαντά Θεσπρωτίας το 1944. Από το 1962 ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Παρακολούθησε Νομικά χωρίς να ολοκληρώσει τις σπουδές του. Βιβλιοπώλης για μια δεκαπενταετία, συνεργάστηκε αργότερα με την κρατική τηλεόραση ως επιμελητής λογοτεχνικών εκπομπών και σεναριογράφος. Από το 1989 μέχρι το 2005 εργάστηκε ως κειμενογράφος σε διαφημιστική εταιρεία. Έχει εκδώσει εφτά ποιητικές συλλογές, ένα πεζογράφημα, και ένα βιβλίο με μικρές και πολύ μικρές ιστορίες Γυναικών, ενώ έχει μεταφράσει το Άσμα Ασμάτων, τις Νεφέλες και τους Επτά επί Θήβας. Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί σε αρκετές ευρωπαϊκές γλώσσες, ενώ στίχοι του έχουν μελοποιηθεί από γνωστούς Έλληνες συνθέτες.

Διακρίσεις:

1994, Κρατικό Βραβείο Ποίησης για την ποιητική συλλογή Παραλογή
2009, Βραβείο Καβάφη
2011, Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών (Ίδρυμα Πέτρου Χάρη) για το σύνολο του ποιητικού του έργου

Infο:

Ομήρου Ιλιάδα του Μιχάλη Γκανά | Συγγραφέας: Μιχάλης Γκανάς | Εικονογράφος: Σοφία Παρασκευοπούλου | Σελ. 288 | Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο