3 Δεκεμβρίου, ημέρα καρφιτσωμένη στο ημερολόγιο από το 1992 φωτίζοντας τις έννοιες της προσβασιμότητας, της συμπερίληψης και της συμμετοχικότητας, λέξεις με ειδικό βάρος που απαιτούν σταθερά συζήτηση, δράση και επαναπροσδιορισμό. Η Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία είναι εδώ για ακόμα μία χρονιά, γυρίζοντας τον προβολέα στον αγώνα για την καλλιέργεια συνείδησης κοινωνικής ενσωμάτωσης και την παροχή ίσων ευκαιριών και δικαιωμάτων απρόσκοπτα και σε όλους σε κάθε έκφανση της ζωής.

«Η τέχνη είναι ο πιο σύντομος δρόμος από άνθρωπο σε άνθρωπο», είπε ο Γάλλος συγγραφέας Αντρέ Μαλρώ, ένας δρόμος που οφείλει να είναι προσβάσιμος σε όλους, χωρίς εμπόδια και πινακίδες απαγόρευσης. Ποια είναι όμως η πραγματικότητα βάσει αριθμών;

Τα δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι η αναπηρία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τους δείκτες πολιτιστικής και κοινωνικής συμμετοχής.

Σύμφωνα με το «Παρατηρητήριο Θεμάτων Αναπηρίας» της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία (Ε.Σ.Α.μεΑ), ο πληθυσμός ατόμων με περιορισμούς δραστηριότητας ή αναπηρία, όπως επιβεβαιώνει ο δείκτης GALI, ανήλθε το 2015 (έτος διεξαγωγής της έρευνας) στο 24,8% του πληθυσμού ηλικίας 16 ετών και άνω. Εξ αυτών, 1.019.577 άτομα (11,2% του συνολικού πληθυσμού) αντιμετωπίζουν σοβαρής μορφής περιορισμό ή αναπηρία και 1.230.272 άτομα (13,6% του συνολικού πληθυσμού) έχουν περιορίσει σε ένα βαθμό τη δραστηριότητά τους λόγω προβλήματος υγείας.

Στην Ελλάδα στη συντριπτική πλειονότητά τους τα άτομα με περιορισμούς δραστηριότητας ή αναπηρία βιώνουν έντονο αποκλεισμό από την πολιτιστική ζωή.

Σύμφωνα με το 4ο Δελτίο στατιστικής πληροφόρησης (20.12.2018) του «Παρατηρητηρίου Θεμάτων Αναπηρίας» της Ε.Σ.Α.μεΑ., στον πληθυσμό με σοβαρή αναπηρία μόνο το 5,4% (έναντι του 20,1% των ατόμων χωρίς περιορισμό δραστηριότητας) έχει επισκεφτεί κάποιον αρχαιολογικό χώρο ή μουσείο – έστω μια φορά σε διάστημα 12 μηνών.

Το 11,5% των ατόμων με σοβαρή αναπηρία έναντι του 40% των ατόμων χωρίς κανέναν περιορισμό δραστηριότητας έχει παρακολουθήσει ζωντανές παραστάσεις (θεατρικές, μουσικές κ.α.). Τέλος μόνο το 7,7% του πληθυσμού με σοβαρή αναπηρία έχει παρακολουθήσει κινηματογράφο, ενώ στα άτομα χωρίς αναπηρία το ποσοστό συμμετοχής ανέρχεται στο 40%.

Συμπέρασμα, ένα ταμπλό ανισοτήτων στο πλαίσιο του οποίου καταπνίγεται το βασικό δικαίωμα του ανθρώπου για απρόσκοπτη συμμετοχή στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή και τη ζωτική ανάγκη για επαφή με την τέχνη, παράγοντες καθοριστικοί για την ατομική ευημερία και την προσωπική ανάπτυξή του.

Η καθολική προσβασιμότητα σε κάθε τομέα της ζωής είναι ένα μονοπάτι που περνάει μέσα από τον σεβασμό στη διαφορετικότητα και τη συμπεριληπτική μάθηση με οδηγό φωτεινές πρωτοβουλίες. Διασχίζοντας αυτό το μονοπάτι η Alpha Bank επιλέγει συνειδητά να δρα με κοινωνική υπευθυνότητα προσφέροντας ένα σταθερό έρεισμα στο κοινωνικό σύνολο και επενδύοντας σε δραστηριότητες, συνεργασίες και προγράμματα σε βάθος χρόνου. Στόχος της, η ισότιμη πρόσβαση όλων στην οικονομία και την κοινωνία. Με εστίαση στα άτομα με αναπηρία ενεργεί στοχευμένα και μεριμνά για την εξυπηρέτησή τους διευκολύνοντας την πρόσβασή στα προϊόντα και τις υπηρεσίες της.

Λαμβάνοντας υπόψη τους αριθμούς και με την ανάγκη για μείωση των ανισοτήτων να κρούει τον κώδωνα στην κοινωνική σφαίρα, η Alpha Bank επικεντρώνεται στη δημιουργία συνθηκών και συνείδησης κοινωνικής ενσωμάτωσης, προκειμένου να εξασφαλίσει ισότιμη πρόσβαση όλων στην πολιτιστική και κοινωνική ζωή. Ίσα δικαιώματα, ίσες ευκαιρίες, πολιτισμός για όλους, τέχνη για όλους χωρίς αποκλεισμούς.

Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία - ALPHA BANK

© Motionteam

«Σινεμά για όλους» από την Alpha Bank και το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

Από το 2019 η Alpha Bank σε συνεργασία με έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς στον πολιτισμό, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, προσφέρει «Σινεμά για όλους». Με κοινό στόχο τη διάδοση του κινηματογράφου, τη διαπαιδαγώγηση και την πνευματική καλλιέργεια του ελληνικού κοινού με την προβολή ταινιών ποιότητας και μέσω της δράσης «Σινεμά για όλους», συμβάλλουν στη μείωση των αποκλεισμών και των ανισοτήτων που βιώνουν καθημερινά τα άτομα με αναπηρία στην πολιτιστική ζωή, λόγω έλλειψης υποδομών, που τα αναγκάζει να μένουν καθηλωμένα στο σπίτι.

Η δύναμη και η μαγεία του σινεμά μπορεί να μας ενώσει όλους. «Σινεμά για όλους» λοιπόν με τις ελληνικές ταινίες να προσαρμόζονται ειδικά προκειμένου να μπορούν να τις παρακολουθήσουν τυφλοί και άτομα με προβλήματα όρασης (ακουστική περιγραφή AD: Audio Description), κωφοί και βαρήκοοι (υπότιτλοι SDH: Subtitles for the Deaf or hard of Hearing).

Συνδυαστικά, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης προβάλλει τις ελληνικές ταινίες μυθοπλασίας με υπότιτλους βάσει διαλόγων, έτσι ώστε να μπορούν να τις παρακολουθήσουν κωφοί και βαρήκοοι θεατές.

Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία - ALPHA BANK

© Motionteam

Η μέριμνα για την καθολική προσβασιμότητα δεν τελειώνει όμως στις αίθουσες προβολών του φεστιβάλ, καθώς μετά την ολοκλήρωσή τους, οι επεξεργασμένοι υπότιτλοι και η ακουστική περιγραφή προσφέρονται στους παραγωγούς των ταινιών, ώστε να αξιοποιηθούν τόσο στις επόμενες προβολές τους καθώς και σε DVD, με στόχο οι ταινίες να διανεμηθούν στην προσβάσιμη μορφή τους, τόσο στις κινηματογραφικές αίθουσες όσο και στην οικιακή διανομή, προκειμένου να τις απολαύσουν όλες και όλοι.

«Η καθολική πρόσβαση, τόσο στο δομημένο περιβάλλον όσο και στο περιεχόμενο της κινηματογραφικής τέχνης, αποτελούν για το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης προτεραιότητα και γίνονται πραγματικότητα με την ουσιαστική χορηγία της Alpha Bank.», αναφέρει ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης Ορέστης Ανδρεαδάκης«Η εμπιστοσύνη που μας δείχνουν τα άτομα με αναπηρία, τα οποία αυξάνονται διαρκώς στις καθολικά προσβάσιμες προβολές μας, μας κινητοποιεί να καταβάλλουμε ακόμη μεγαλύτερες προσπάθειες ώστε το σινεμά να είναι πραγματικά για όλες και όλους».

Στο πλαίσιο του 62ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης που διεξάχθηκε τον Νοέμβριο του 2021, προβλήθηκαν 33 μεγάλου μήκους ταινίες με προσαρτημένους υπότιτλους βάσει διαλόγων, έτσι ώστε να μπορούν να τις παρακολουθήσουν κωφοί και βαρήκοοι θεατές.

Με όρους καθολικής προσβασιμότητας για όλους τους θεατές προβλήθηκαν δύο κλασικές ταινίες του ελληνικού σινεμά, το «Τι έκανες στον πόλεμο Θανάση;» του Ντίνου Κατσουρίδη και το «Δοξόμπους» του Φώτου Λαμπρινού. Τις εν λόγω προβολές παρακολούθησαν πάνω από 6.000 θεατές, ενώ με αντίστοιχη προσβασιμότητα λειτούργησε και η online πλατφόρμα του φεστιβάλ.

Παράλληλα σε συνεργασία με το Κέντρο Εκπαίδευσης και Αποκατάστασης Τυφλών (ΚΕΑΤ), το πρόγραμμα των καθολικά προσβάσιμων προβολών του 62ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης ήταν διαθέσιμο σε Μπράιγ, ενώ ένα από τα επίσημα σποτ του Φεστιβάλ είχε και ακουστική περιγραφή.

Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία - ALPHA BANK

Προβολή της ταινίας «Δοξόμπους» παρουσία του σκηνοθέτη Φώτου Λαμπρινού

Μέχρι στιγμής πάνω από 10.000 άτομα με προβλήματα όρασης και ακοής ή με κινητική αναπηρία έχουν επισκεφθεί τις κινηματογραφικές αίθουσες και έχουν γίνει κοινωνοί της κινηματογραφικής εμπειρίας μέσα από τις παραπάνω δράσεις προσβασιμότητας.

Για την Alpha Bank, το «Σινεμά για όλους» είναι συνώνυμο της μεταστροφής αντιλήψεων και παράλληλα της ενδυνάμωσης της βιομηχανίας του κινηματογράφου και της καλλιέργειας κινηματογραφικής παιδείας σε αποκλεισμένες μέχρι στιγμής ομάδες πληθυσμού.

Σταδιακά αυτά φέρουν αντίκτυπο και στους Έλληνες δημιουργούς, οι οποίοι εκπαιδεύονται κατάλληλα, ώστε και η σύγχρονη παραγωγή ταινιών να ακολουθεί τα διεθνή πρότυπα στην προσβασιμότητα του περιεχομένου, ενώ την ίδια στιγμή το πεδίο της καλλιτεχνικής δημιουργίας ανοίγει για τα άτομα με αναπηρία, συνθήκη που δρα καταλυτικά στην κοινωνική και καλλιτεχνική ανάπτυξη, γιατί όπως έχει πει ο Stevie Wonder «Ακριβώς επειδή ένας άνθρωπος στερείται τη χρήση των ματιών του, δεν σημαίνει ότι στερείται οράματος».

Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία - ALPHA BANK

Με το βλέμμα στο μέλλον

Με το βλέμμα στα επόμενα βήματα της συνεργασίας τους, η Alpha Bank και το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης συμπράττουν για το 2022 με επίκεντρο το ιστορικό κτίριο Ολύμπιον. Η Alpha Bank χρηματοδοτεί την εκπόνηση μελέτης προκειμένου η έδρα του φεστιβάλ να γίνει προσβάσιμη τόσο για τους εργαζομένους όσο και για το κοινό.

Παράλληλα, καθολικά προσβάσιμες ταινίες εντάσσονται στην ετήσια δραστηριότητα του Φεστιβάλ, εκτός από τον Νοέμβριο (μήνα του Φεστιβάλ Κινηματογράφου) και τον Μάρτιο (μήνα του Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ), με αποτέλεσμα ακόμη περισσότεροι άνθρωποι από τη Θεσσαλονίκη ή την περιφέρεια με προβλήματα όρασης και ακοής να μπορούν να απολαύσουν την κινηματογραφική εμπειρία.

Πρόγραμμα προσβασιμότητας από την Alpha Bank και Εθνική Λυρική Σκηνή

Ένα ακόμα πεδίο στο οποίο στρέφεται και δρα η Alpha Bank, στον άξονα της καθολικής πρόσβασης για τα άτομα με αναπηρία είναι το λυρικό θέατρο και το μπαλέτο. Από αυτόν τον μήνα θα σημάνει εκκίνηση στην παρουσίαση παραστάσεων σε συνθήκες καθολικής προσβασιμότητας, σε συνεργασία με τον φάρο του λυρικού θεάτρου, την Εθνική Λυρική Σκηνή.

Η καθολική προσβασιμότητα στις παραστάσεις θα περιλαμβάνει θέσεις κωφών / βαρήκοων που χειρίζονται την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα ή που χρησιμοποιούν τους Ενδογλωσσικούς Υπέρτιτλους και θέσεις τυφλών και ανθρώπων με προβλήματα όρασης που θα χρησιμοποιήσουν την υπηρεσία ακουστικής περιγραφής AD, με ή χωρίς σκύλο οδηγών τυφλών.

Η έναρξη θα γίνει στις 18 και 19 Δεκεμβρίου σε συνεργασία με τον πολιτιστικό οργανισμό liminal, με την όπερα για όλη την οικογένεια «Τα μαγικά μαξιλάρια», βασισμένη στο πολυβραβευμένο ομώνυμο παραμύθι του Ευγένιου Τριβιζά, σε μουσική Γιώργου Δούση και σκηνοθεσία Νατάσας Τριανταφύλλη.

Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία - ALPHA BANK

Τα μαγικά μαξιλάρια, Πρεμιέρα, © Βαλέρια Ισάεβα

«Βασική προτεραιότητα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής είναι η ευρεία απεύθυνση του έργου της», επισημαίνει ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής της ΕΛΣ Γιώργος Κουμεντάκης. «Δημιουργούμε παραστάσεις και καλλιτεχνικές δράσεις με στόχο να τις προσφέρουμε σε όλους εκείνους που θέλουν να τις γνωρίσουν, σε όλους όσους έχουν ανάγκη την τέχνη και τον πολιτισμό. Πιστεύουμε ότι η εμπειρία της τέχνης είναι μια ζωτική ανάγκη για τον άνθρωπο και η πρόσφατη πανδημία το ανέδειξε με τον πιο εμφατικό τρόπο».

«Από το 2017 που η Εθνική Λυρική Σκηνή μετεγκαταστάθηκε στις νέες της εγκαταστάσεις στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, έχουμε κάνει πολλά για την προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία στις παραστάσεις μας. Άλλωστε το ΚΠΙΣΝ έχει σχεδιαστεί και λειτουργεί έτσι ώστε να είναι πλήρως προσβάσιμο από ΑμεΑ, τόσο στο Πάρκο Σταύρος Νιάρχος, όσο και στα κτήρια της ΕΛΣ και της ΕΒΕ.

Η προσπάθεια αυτή ολοκληρώνεται στη φετινή καλλιτεχνική περίοδο, καθώς ξεκινάμε να προφέρουμε συνθήκες καθολικής προσβασιμότητας στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος. Είναι εξαιρετικά σημαντικό για εμάς που η Alpha Bank συμμερίζεται την πολιτική καθολικής προσβασιμότητας της ΕΛΣ και στηρίζει τις προσπάθειες μας για έναν καλύτερο κόσμο με ίσες ευκαιρίες για όλους».

Τα μαγικά μαξιλάρια, © Ιωάννης Καμπάνης

Εκπαιδευτικές δράσεις | Συμπερίληψη και Προσβασιμότητα

Η Alpha Bank σε συνεργασία με την Εθνική Λυρική Σκηνή επενδύει παράλληλα σε εκπαιδευτικές δράσεις για μικτές ομάδες ατόμων με ή χωρίς αναπηρία.

Με βάση την τέχνη της όπερας και του μπαλέτου σχεδιάζονται με σκοπό να υλοποιηθούν μέσα στο 2022, εργαστήρια με εξειδικευμένους επαγγελματίες εκπαιδευτικούς και σεμινάρια για επαγγελματίες σε εργαλεία, μεθόδους και πρακτικές συμπερίληψης και προσβασιμότητας. Τα εκπαιδευτικά εργαστήρια θα απευθύνονται σε όλους όσους έχουν πάθος με τις τέχνες, ανεξαρτήτως επιπέδου και εμπειρίας (με ή χωρίς αναπηρία), αλλά και σε εκπαιδευτικούς καλλιτεχνικής και μη τυπικής εκπαίδευσης και άτομα που ενδιαφέρονται να εντάξουν τις έννοιες της συμπερίληψης και της προσβασιμότητας στις πρακτικές τους. Κινητήριος μοχλός για την Alpha Bank για ακόμα μία φορά η συμπεριληπτική μάθηση και ο σεβασμός στη διαφορετικότητα.

«Θεωρούμε ότι η απρόσκοπτη πρόσβαση στην πολιτιστική ζωή της χώρας, είναι αδιαπραγμάτευτο δικαίωμα όλων», τονίζει η Επικεφαλής Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης της Alpha Bank Ρούλη Χριστοπούλου. «Επί σειρά ετών, συμμετέχουμε ενεργά στα πολιτιστικά δρώμενα μέσα από τις Συλλογές μας, την υλοποίηση προγραμμάτων εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, αλλά και μέσω συνεργασιών και υποστήριξης σχετικών δράσεων. Η συνεργασία μας με τους κορυφαίους πολιτιστικούς φορείς της χώρας, την Εθνική Λυρική Σκηνή και το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, έχει ως κοινό όραμα την ισότιμη πρόσβαση στις τέχνες και τον πολιτισμό για όλους και όλες».