Η πρόσφατη αρνητική συγκυρία έχει σφραγίσει κάθε κοιτίδα πολιτισμού. Τα θέατρα όπως και άλλοι πολιτιστικοί χώροι έχουν πληγεί ανεπανόρθωτα. Βήματα δειλά που δίνουν μικρές ανάσες τα νέα τεχνολογικά μέσα που επιτρέπουν- σε λίγους, να παρουσιάσουν τις παραστάσεις τους με τη βοήθεια της τεχνολογίας. Τα παιδικά θέατρα, με λίγες εξαιρέσεις ανάμεσά τους και η παιδική σκηνή του Εθνικού Θεάτρου και την πρόσφατη live streaming παρουσίαση του έργου Πιστεύω στους μονόκερους του Μάικλ Μορπούργκο, δεν έχουν κάνει ακόμα βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Είναι δύσκολο εγχείρημα που απαιτεί επένδυση οικονομική και τεχνολογική, ή απλώς νιώθουν πως το θέατρο μπορεί να μιλήσει μόνο «ζωντανό»;

Θέλοντας να ακούσουμε τη φωνή των ανθρώπων που χρόνια τώρα ασχολούνται δυναμικά με τις θεατρικές παραγωγές της παιδικής σκηνής στην Ελλάδα, μιλάμε με την Εύη Κουρεμένου, υπεύθυνη της Παιδικής Σκηνής του Γυάλινου Μουσικού Θεάτρου, τον δραματουργό και σκηνοθέτη Δημήτρη Αδάμη, την Έμη Σίνη, συγγραφέα παιδικών έργων και συνιδρύτρια της ομάδας Κοπέρνικος και τον σκιοπαίκτη και όχι μόνο, Ηλία Καρελλά.

Livestreaming και θέατρο. Περίεργο, θετικό, ανατρεπτικό, αναγκαίο κακό. Πώς σας φαίνεται αυτή η στροφή;

Εύη Κουρεμένου: Η συνθήκη μέσα στην οποία βρισκόμαστε είναι υπό διαμόρφωση και δεν επιτρέπει ασφαλή συμπεράσματα. Είμαι βέβαιη όμως ότι η τέχνη του θεάτρου, και φυσικά το θέατρο για παιδιά που τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα έχει τεράστια εξέλιξη, δεν μπορεί να υποκατασταθεί από τίποτα. Το κοινό, εδώ και μια δεκαετία αυξάνεται και εκπαιδεύεται διαρκώς, όπως παράλληλα και οι ίδιοι οι καλλιτέχνες που ασχολούνται με αυτό. Για την ώρα αισθάνομαι ότι το live streaming απέχει πολύ από το να μετατραπεί από «νέο μέσο», σε νέο είδος τέχνης. Ακόμη κι αν στο εξωτερικό στήνονται παραστάσεις αποκλειστικά και μόνο για τέτοιες προβολές, νομίζω πως όλοι πρέπει να παραδεχτούμε πως η ανάγκη που υποκίνησε κάτι τέτοιο δεν ήταν πρωτίστως καλλιτεχνική, αλλά πρακτική. Αυτή η πρόθεση, δεν ξέρω κατά πόσο θα διατηρηθεί στον χρόνο, αν δεν έχει οικονομική ανταπόκριση, σε αντίθεση με τη βαθιά καλλιτεχνική πρόθεση των ανθρώπων του θεάτρου, που ευτυχώς δεν εξαρτάται αποκλειστικά από οικονομικούς παράγοντες. Κατά αυτή την έννοια, αισθάνομαι ότι κάναμε απλώς μια παράκαμψη, όχι στροφή. Το live streaming θα είναι η ιδανική καταφυγή στο αδιέξοδο, όχι η άμεση λύση, ούτε η ευθεία οδός. Πάντως, ομολογουμένως, επινοήσαμε μια, συχνά πολύ αξιόλογη, καλλιτεχνική λύση για να εκμηδενίσουμε ή να υποκαταστήσουμε (τι παράξενο) την απόσταση και να συντηρήσουμε τους ανθρώπους του πολιτισμού για κάποιο διάστημα. Εξυπηρετήσαμε, δώσαμε ένα όχημα, με ό,τι περιορισμούς κι αν έχει, στην τέχνη. Και για να ισοσταθμίσουμε την «ήττα» που προανέφερα, θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι αυτό είναι μια μεγάλη νίκη, όπως κάθε άνοιγμα στη γνώση και στον πολιτισμό.

Εύη Κουρεμένου

Έμη Σίνη: Πρόκειται για ένα πολύπλοκο θέμα με πολλές οπτικές, το οποίο με απασχολεί πολύ τελευταία. Δοσμένη αποκλειστικά στο θέατρο για παιδιά, από τη θέση του συγγραφέα και του παραγωγού, μέσα από τη δράση μου στην ομάδα Κοπέρνικος, ανέκαθεν θεωρούσα το θέατρο ως μία «ζωντανή διαδικασία». Ολοζώντανη! Με τον Άγγελο Αγγέλου γράφουμε κείμενα και διαμορφώνουμε την πλοκή ακριβώς ώστε να οδηγεί σε εκείνες τις μαγικές σκηνές, όπου οι ήρωες συνομιλούν με τα παιδιά-θεατές και τα συμβουλεύονται στα πιο κρίσιμα σημεία της ιστορίας. Πολύ συχνά, δε, για τις παραστάσεις της ομάδας Κοπέρνικος, στα πλαίσια αυτής της εγγύτητας που αναζητάμε, επιλέγουμε μικρές αίθουσες όπου η φωνή να μπορεί να ακούγεται ΧΩΡΙΣ την παρεμβολή μικροφώνων. Τέλος, οι ηθοποιοί μας, αλλά μερικές φορές και εμείς οι ίδιοι όταν βρισκόμαστε στο θέατρο, αποχαιρετάμε τους μικρούς μας θεατές και συζητάμε λίγο μαζί τους γι’ αυτό που μόλις παρακολούθησαν. Παροτρύνουμε τα παιδιά να αγγίξουν τα κοστούμια, να δουν τους μηχανισμούς πίσω από τα σκηνικά, να ρωτήσουν τα πραγματικά ονόματα των ηρώων. Πιστεύουμε ότι με τον τρόπο αυτόν τα βοηθάμε να επιστρέψουν στην πραγματικότητα και να αντιληφθούν βαθύτερα τη μαγεία του θεάτρου.

Τα έργα μας βασίζονται σε αυτή την «κοντινή σχέση», η οποία δεν μπορεί δυστυχώς να υπάρξει σε μια διαδικτυακή προβολή, γι’ αυτό και δεν έχουμε επιχειρήσει το Live Streaming μέχρι στιγμής, παρότι μας έχει ζητηθεί αρκετές φορές. Δεν μας είναι εύκολο να παρεμβάλουμε ανάμεσα σε εμάς και στο παιδί μια οθόνη (για την ακρίβεια, ΑΛΛΗ μια οθόνη), μια τεράστια απόσταση, μαζί με χίλιους δυο αντιπερισπασμούς: τηλέφωνα που χτυπάνε, δελεαστικά κινούμενα σχέδια στο άλλο κανάλι, τα μακαρόνια με κιμά που μόλις βγήκαν, o γονιός που πλένει τα πιάτα και ο ήχος του tablet που κάνει συνεχώς διακοπές. Και τρέμω στην ιδέα της φράσης: «Λίγο είδε, δεν του άρεσε και το κλείσαμε. Δεν κάθεται να δει παιδικό θέατρο!». Αυτή η γενίκευση, που ίσως επικρατήσει για το παιδικό θέατρο από κάποιους που δεν θα μπορέσουν δυστυχώς να διακρίνουν τη διαφορά και θα βάλουν στο ίδιο τσουβάλι το ζωντανό με το βιντεοσκοπημένο θέατρο, είναι ο χειρότερος φόβος μου.

Έμη Σίνη

Δημήτρης Αδάμης: Θεωρώ ότι αν δεν υπήρχε η απόγνωση δεν θα το χρησιμοποιούσε τόσος κόσμος . Ούτε από την πλευρά των καλλιτεχνών ούτε από το κοινό. Το live streaming υπήρχε και παλιότερα. Αλλά με ειδικές συνθήκες, άψογη τεχνολογία και μόνο για παραστάσεις που δεν μπορούσαμε, λόγω απόστασης ή λόγω μεγάλης προσέλευσης, να δούμε ζωντανά και έβρισκαν αυτή τη λύση οι διοργανωτές. Εδώ όμως ήδη υπάρχει παρανόηση. Μαγνητοσκοπημένες παραστάσεις για τα προσωπικά αρχεία των συντελεστών να «βγαίνουν» στον αέρα εκθέτοντας τους πάντες και τελικά αποτρέποντας το κοινό.

Δημήτρης Αδάμης

Ηλίας Καρελλάς: Η ζωντανή επικοινωνία από σκηνής δεν μεταφέρεται εύκολα και άρτια σε μια οθόνη. Μια παράσταση για παιδιά ή για μεγάλους γεννιέται και πεθαίνει μπροστά στα μάτια ζωντανών θεατών, κάνοντας αισθητή την αύρα μεταξύ τους. Το κοινό δρα, αντιδρά και συμμετέχει με όλο του το «είναι» ακόμα και σε μια παράσταση με μηδενική διάδραση μεθοδευμένη από σκηνής. Λατρεύω την τεχνολογία και την εφαρμογή της με πολλούς τρόπους στη θεατρική πράξη. Στο θέατρο για παιδιά, σε βοηθά να φτιάξεις μαγικούς σκηνικούς χώρους και κόσμους, ενώ στο θέατρο σκιών να απομακρύνεις οποιοδήποτε στοιχείο μπορεί να θεωρηθεί μουσειακό ή φολκλορικό κατάλοιπο. Όμως όλα αυτά μπορούν να συμβούν ζωντανά στη σκηνή. Σήμερα ο καθένας πατά ένα κουμπί κι έχει μπροστά του άπειρες επιλογές μέσα από αναρίθμητες πλατφόρμες. Πιστεύω πως αν κάτι είναι να παιχτεί σε οθόνη, πρέπει να φτιαχτεί ειδικά για αυτό. Σε μια τέτοια κατάσταση όπως αυτή που βιώνουμε σήμερα, εύκολα μπορεί κανείς να οδηγηθεί στην προχειρότητα και σε λάθος επιλογές σε ένα live streaming.

Ηλίας Καρελλάς

Έχει θετική απήχηση στα παιδικά και τους νέους; Μπορεί να είναι μια νέα μορφή θεάτρου που θα υιοθετηθεί μακροπρόθεσμα ώστε να διευρυνθεί η πρόσβαση σε μεγαλύτερα κοινά; Και ποιοι οι κίνδυνοι που πιθανώς υπάρχουν;

Εύη Κουρεμένου: Αυτό που είναι τρομερά ενδιαφέρον με τα παιδιά είναι η ικανότητά τους να μπαίνουν στα πράγματα χωρίς ‘ενήλικη’ προκατάληψη και παγιωμένα σχήματα. Κατά αυτή την έννοια, μπορούν να επιδείξουν μεγάλη προσαρμοστικότητα σε πρωτοποριακές σκέψεις. Δεν είναι τυχαίο εξάλλου το πόσο γρήγορα συντονίζονται στις νέες τεχνολογίες. Ωστόσο, σε αυτό ειδικά το live streaming, υπάρχουν κάποια βασικά ζητήματα που αφορούν τόσο τον πομπό όσο και τον δέκτη που απαιτούν επιπλέον κόπο και εκπαίδευση και μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά την απήχηση του είδους. Αρχικά, αν κανείς παρακολουθήσει θέατρο για παιδιά, θα καταλάβει πως η ενέργεια που απαιτείται από τους ηθοποιούς και τους άλλους συντελεστές ώστε να διατηρηθεί απερίσπαστη η προσοχή των παιδιών μέσα στην πλατεία, είναι πραγματικά τεράστια. Δεν ξέρω πόσο μεγαλύτερη πρέπει να είναι αυτή η ενέργεια ώστε να διαπεράσει το μέσο. Γενικά, δεν μπορώ να σκεφτώ πόσο εύκολα θα καταφέρει ένα παιδί ή μια οικογένεια να μπει σε κλίμα «απερίσπαστο» μέσα στο σπίτι, όπου έχει ελευθερία κινήσεων και συζητήσεων και να αφεθεί στην «τηλε- εμπειρία» του θεάτρου. Κατ’ αυτή την έννοια, η συνθήκη μιας σχολικής τάξης που η προβολή μπορεί να συνδυαστεί με εκπαιδευτικό πρόγραμμα, μοιάζει πιο λειτουργική από αυτή του ‘καναπέ’, με άλλα βέβαια μειονεκτήματα. Πέρα από αυτά όμως και κυρίαρχα, το θέατρο διαθέτει περιορισμένα μέσα εντυπωσιασμού σε σύγκριση με την τηλεόραση ή τους υπολογιστές. Ακόμη κι αν αυτό καταφέρουμε να το περισώσουμε, αντί να το απογυμνώσουμε τελείως, με μια ευφάνταστη τηλεσκηνοθεσία, δεν νομίζω ότι θα κατορθώσουμε ποτέ να βρούμε λύση για την κατάργηση της διάδρασης με τους ηθοποιούς, τον πυρήνα τελικά της λειτουργίας του θεάτρου.

Για την ώρα, στο live streaming διακρίνω περισσότερους κινδύνους για τους ανθρώπους του θεάτρου ως τους εργαζόμενους, παρά για το θέατρο καθεαυτό ως τέχνη. Είναι δυστυχώς γεγονός ότι εδώ, δεν υπήρχε σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο για τις αμοιβές και τα πνευματικά δικαιώματα των καλλιτεχνών που να προέβλεπε τόσες και τέτοιες αναμεταδόσεις, όπως για παράδειγμα συμβαίνει στην τηλεόραση. Ιδιωτικές συμφωνίες που έχουν γίνει για θέατρα 100 θέσεων τώρα αφορούν εν δυνάμει ως κοινό τον παγκόσμιο πληθυσμό. Όσον αφορά τα παιδιά, αν έχω μια έγνοια είναι για τα πολύ μικρότερα και κυρίως εκείνα που δεν έχουν καμία «θεατρική εμπειρία», αυτά που δεν έχουν επισκεφθεί ποτέ θέατρο, γιατί βρίσκονται για παράδειγμα εκτός των αστικών κέντρων. Κι η έγνοια, αφορά κυρίως το ότι δε θα έχουν πραγματικά εκτεθεί στη βιωματική εμπειρία του θεάτρου αλλά σε μια εντύπωση αυτού.

Το live streaming για παιδιά, αισθάνομαι ότι έχει αρκετή δύναμη για να ανοίξει ένα μικρό παράθυρο, αλλά όχι τόση ώστε να κλείσει μια πόρτα στο θέατρο ως επιλογή για την νεανική ή ενήλικη ζωή. Γενικά πάντως, έχω πολύ μεγαλύτερη αγωνία για εκείνα τα παιδιά που έχουν δει «κακό» θέατρο ζωντανά πολλές φορές.

Έμη Σίνη: Ο καλλιτεχνικός κόσμος έχει πληγεί ανεπανόρθωτα. Ούτε λόγος για αυτό. Καταλαβαίνω ότι βραχυπρόθεσμα οι live streaming παραστάσεις θα είναι μια κάποια λύση, τόσο οικονομική όσο και απόλυτης ανάγκης, όλων των καλλιτεχνών, να καταπιαστούν και πάλι με αυτό που αγαπάνε και από το οποίο έχουν τόσο καιρό απομακρυνθεί. Αν όμως το θέατρο στραφεί τελικά προς αυτή την κατεύθυνση, αν η κατάσταση αυτή παγιωθεί και συνεχιστεί και στα επόμενα χρόνια, τότε, το θέατρο, για το οποίο έχουμε όλοι πασχίσει και έχουμε φτάσει σε ένα υψηλό επίπεδο, θα καταρρεύσει.

Δημήτρης Αδάμης: Όχι ,όχι, δεν πιστεύω ότι ένα παιδί μπορεί να μαγευτεί από μια μαγνητοσκοπημένη παράσταση γιατί αυτόματα τη συγκρίνει με κινηματογραφική ταινία και εκεί τα πράγματα δυσκολεύουν πολύ. Στο Θέατρο η μαγεία είναι ζωντανή. Το παιδί μπαίνει μέσα στην ιστορία …τη ζει. Τίποτα δεν μπορεί να αντικαταστήσει το ζωντανό θέαμα. Το θέατρο για παιδιά ήταν η αφορμή μαζί με την εκπαίδευση αλλά και τις άλλες τέχνες και τον αθλητισμό να ξεκολλήσουμε τα παιδιά από τις οθόνες που τα έβαζε η νέα εποχή. Όλη αυτή η δουλειά πάει στράφι μιας και τώρα τους λέμε ότι εκεί, στις οθόνες, θα βρουν και τους δασκάλους τους αλλά και εμάς !

Ηλίας Καρελλάς: Το live streaming στο θέατρο ελπίζω πως θα περάσει μαζί με την κρίση του COVID-19.

Για ένα άρτιο καλλιτεχνικό και αισθητικό αποτέλεσμα, απαιτείται μεγάλη επένδυση σε εξοπλισμό. Eίναι τελικά το live streaming μια ελιτίστικη προσέγγιση για θέατρα που έχουν αυξημένους πόρους να διαθέσουν;

Εύη Κουρεμένου: Είναι αλήθεια ότι για να επιτευχθεί το αισθητικό αποτέλεσμα που είδαμε σε παραστάσεις του εξωτερικού σε online streaming την περίοδο κυρίως του προηγούμενου lockdown, θα πρέπει κανείς να υπολογίζει ένα ποσό υπερδιπλάσιο από αυτό της παραγωγής μιας θεατρικής παράστασης που μπορεί να φτάνει ακόμη και τον προϋπολογισμό μιας ταινίας. Μία λιτή εκδοχή στο θέατρο ως προς το εικαστικό κομμάτι μια παράστασης μπορεί να αποτελεί καλλιτεχνική άποψη και να μη διακινδυνεύσει στο ελάχιστο την ποιότητά της. Μια λιτή εκδοχή στην κινηματογράφηση θεάτρου, δύσκολα μπορεί να είναι άποψη. Φοβάμαι πως είναι απλώς αδυναμία ή αστοχία. Πώς μπορεί κανείς να υποκαταστήσει το κινούμενο βλέμμα του θεατή, τη μοναδική τελικά ‘υποκειμενική’ του για την παράσταση, με ένα μονοπλάνο; Δε χρειάζεται να αναφερθώ στους φωτισμούς, την ηχοληψία, τη φωτογραφία κ.τ.λ. Περιορισμένοι πόροι, συνεπάγονται περισσότερους αισθητηριακούς περιορισμούς για τον τηλεθεατή και με την κινηματογράφηση θεάτρου έχουμε έτσι κι αλλιώς αποδεχθεί μια μεγάλη «ήττα» της λειτουργίας μιας παράστασης, αυτή της χαμένης ατμόσφαιρας και της ζωντανής αλληλεπίδρασης με το κοινό.

Έμη Σίνη: Συχνά τέτοιες παραγωγές μπορούν να φτάσουν σε υψηλά κόστη. Η βιντεοσκόπηση των musical στην Αγγλία κοστίζουν μια περιουσία! Θα πρέπει λοιπόν να γίνει αρχικά ένα καλό οικονομικό πλάνο, πλήρες, ώστε να διασφαλιστεί η απόσβεση του κόπου των συντελεστών και του κόστους του εγχειρήματος. Βεβαίως, επειδή όλο αυτό είναι κάτι καινούργιο, σίγουρα ένα τέτοιο πλάνο θα ολοκληρωθεί με δυσκολία και ίσως έχει αυξημένο ρίσκο. Κάποιοι θίασοι θα το πάρουν, ενώ, κάποιοι άλλοι, θα απέχουν ή, χειρότερα, θα πάρουν το ρίσκο, αλλά θα ρίξουν την ποιότητα της δουλειάς τους.
Θέλω όμως εδώ να τονίσω πως ακόμη και με τον καλύτερο δυνατό εξοπλισμό, το τελικό προϊόν θα είναι ένα βίντεο και όχι μία ζωντανή θεατρική πράξη. Θα το παρακολουθεί ένα παιδί στην οθόνη του σπιτιού του, όπως παρακολουθεί τα κινούμενα σχέδια ή μία τηλεοπτική σειρά. Η σύγκριση είναι αναπόφευκτη. Φοβάμαι πως μπορεί να απογοητευτεί, όπως απογοητεύτηκα και εγώ όταν έτυχε να παρακολουθήσω κάποιες βιντεοσκοπημένες παραστάσεις από τον καναπέ μου. Το ίδιο πιθανώς θα απογοητευόμουν αν συνέβαινε το αντίστροφο, δηλαδή, αν με έβαζε κάποιος να παρακολουθήσω την αγαπημένη μου ταινία μέσα σε ένα θέατρο με αυστηρούς θεατρικούς όρους. Κάθε μέσο χρησιμοποιεί διαφορετικούς αφηγηματικούς κώδικες, έχει διαφορετικούς περιορισμούς και διαφορετικά προτερήματα και αυτό πρέπει να το σεβόμαστε.

Δημήτρης Αδάμης: Αυτοί που μπορούν να το κάνουν σωστά,το κάνουν. Οι άλλοι κοροϊδεύουν. Γι’ αυτό πιστεύω αν δεν μπορείς κάτι να το κάνεις τέλεια, μην το κάνεις καθόλου. Θα μπορούσαν να βρεθούν άλλοι τρόποι, όπως να παρακολουθήσουν πρόβες των ηθοποιών. Αρέσει πολύ στα παιδιά το παρασκήνιο. Πώς στήνεται μια παράσταση που θα τη δουν ζωντανά όταν έρθει η ώρα, μικρού μήκους ταινίες.

Ποια είναι η κατάσταση που βιώνουν αυτή τη στιγμή οι συντελεστές της ομάδας σας;

Εύη Κουρεμένου: Στην Παιδική Σκηνή του Γυάλινου Μουσικού Θεάτρου, από το πρώτο διάστημα μετά το lockdown της Άνοιξης, όταν η υγειονομική συνθήκη, έμοιαζε τουλάχιστον, να βελτιώνεται, αποφασίσαμε ότι πρέπει να κινηθούμε δυναμικά, αναλαμβάνοντας το ρίσκο μιας νέας παραγωγής. Δυστυχώς, για μεγάλο διάστημα, τόσο εμείς, όσο και κάποιοι ακόμη τολμηροί, κινηθήκαμε αβοήθητοι, με σκοπό να διατηρήσουμε θέσεις εργασίας και να κρατήσουμε ανοιχτή την επικοινωνία μας με το κοινό που μας στηρίζει χρόνια. Κι όλη αυτή η προσπάθεια συνεχιζόταν για πολύ κι από όλους παρά τις καθυστερημένες και ασαφείς οδηγίες από τα αρμόδια Υπουργεία, αναφορικά με τον τρόπο λειτουργίας των θεάτρων ή τις επισκέψεις των σχολείων.
Οι πρόβες για τον «Ταρτούφο» του Μολιέρου σε διασκευή – σκηνοθεσία της Ελένης Βλάχου και σε μουσική του Ηλία Βαμβακούση χρειάστηκε να ξεκινήσουν και να διακοπούν αρκετές φορές από τον Σεπτέμβριο, για να οριστικοποιηθεί τώρα ότι η παράσταση θα ανέβει την επόμενη θεατρική περίοδο. Ελπίζουμε η συνθήκη να βελτιωθεί και να καταφέρουμε να ολοκληρώσουμε τις παραστάσεις του «Ερωτόκριτου» που διεκόπησαν φέτος κάποια στιγμή τον ερχόμενο Μάρτιο ή Απρίλιο.

Δημήτρης Αδάμης: Εμείς με γενναιότητα αλλά και πίστη ετοιμάσαμε τον Μικρό Πρίγκιπα του Εξυπερύ με τον Θανάση Τσαλταμπάση στον πρωταγωνιστικό ρόλο, με εξαιρετικούς συντελεστές και μια θαυμάσια παραγωγή από τα Αθηναϊκά Θέατρα που δεν τσιγκουνεύτηκε τίποτα παρόλο που η τριγύρω διάθεση ήταν αντίθετη με το εγχείρημα. Η παράσταση ανέβηκε στο Μικρό Χορν για τρεις Κυριακές με γεμάτο το θέατρο στην προβλεπόμενη πληρότητα του 30%. Ακούσαμε υπέροχα λόγια, είδαμε την δίψα μικρών και μεγάλων για το θέατρο. Με αυτή την αίσθηση παραμένουμε εν αναμονή να ξαναβρεθούμε. Είμαστε σίγουρα στεναχωρημένοι αλλά βλέπουμε με αισιοδοξία το αύριο.

Ηλίας Καρελλάς: Εγώ φέτος διάλεξα να απέχω εκ των πραγμάτων και εκ πεποιθήσεως. Εγώ και οι συνεργάτες μου θα κάνουμε υπομονή μέχρι οι συνθήκες το επιτρέψουν. Μέχρι να ξανακάνουμε Χριστούγεννα στο Μέγαρο, μέχρι ο Συρανό μας να ανέβει και πάλι στη σκηνή του θεάτρου Κάππα. Δεν ξέρω αν είμαι ρομαντικός αλλά αυτό θέλω και αυτό ξέρω. Αυτή είναι η δουλειά μου. Αυτό κάνω χρόνια τώρα. Άλλωστε και οι θεατές, μικροί και μεγάλοι νομίζω ότι αυτό θέλουν. Να βάλουν τα καλά τους ή όχι, να βγουν απ’ το σπίτι, να δουν θέατρο μαζί με άλλους. Να γελάσουν μαζί, να κλάψουν μαζί. Να συζητήσουν με τους φίλους τους για αυτό που παρακολούθησαν. Να πάνε μια βόλτα ή για φαγητό μετά την παράσταση και τόσα άλλα…

Μπορεί να αφήσει κάτι καλό η πανδημία αναφορικά με την προσαρμοστικότητά μας, με την υιοθέτηση νέων μοντέλων; Υπάρχει ελπίδα ή τουλάχιστον κάποιο θετικό μήνυμα;

Εύη Κουρεμένου: Αυτό που συμβαίνει το τελευταίο διάστημα αισθάνομαι ότι με κάποιον τρόπο, λιγότερο ή περισσότερο συνειδητό, θα μπορούσε να μας κλονίσει, αλλά δεν το έκανε. Η κοινή αίσθηση, η λογική, η φύση και το ένστικτο που θέλει από καταβολής κόσμου τους ανθρώπους ενωμένους να είναι πιο ασφαλείς και να επιβιώνουν, αμφισβητείται από έναν ιό που μας θέλει υγιείς μόνο από απόσταση. Όσο οι άνθρωποι θα αναγνωρίζουν αυτή την παραδοξότητα κι όσο η πρόθεση τους θα είναι να έρχονται κοντά και να επινοούν λύσεις γι’ αυτό, όποιες κι αν είναι, έχουμε λόγους να αισιοδοξούμε.

Έμη Σίνη: Όσο και αν η καραντίνα μας έχει φανεί αιώνας, στην πραγματικότητα –και με όρους εξέλιξης της τέχνης- έχει κρατήσει πολύ λίγο ώστε να μπορέσουν τα νέα αυτά μοντέλα να αναπτυχθούν σωστά και να ωριμάσουν ώστε να καταφέρουν να αποδώσουν με τον βέλτιστο δυνατό τρόπο. Κι η ιστορία θα δείξει…

Δημήτρης Αδάμης: Πάντα υπάρχει κάτι καλό πίσω από κάθε δοκιμασία. Το θέμα είναι να μπορέσουμε να διακρίνουμε τα όποια θετικά προκύψουν και να τα χρησιμοποιήσουμε για την εξέλιξη τόσο της τέχνης μας, (θεματολογία, τρόπος προσέγγισης) όσο και της επικοινωνίας με το κοινό μας, τα παιδιά και τους μεγάλους.

Ηλίας Καρελλάς: Ας ελπίσουμε πως σύντομα θα βρεθούμε ξανά στη μαγεία του ζωντανού θεάτρου. Θέλω να νιώσω την ανάσα των θεατών ξανά. Νομίζω καλύτερα να τη νιώσω ακόμα και κάτω από τη μάσκα τους παρά να τη φαντάζομαι, εγώ πίσω από μια κάμερα κι εκείνοι ξανά πίσω από μια οθόνη.