Πώς γίνεται κανείς παλιόπαιδο; Κι αν γίνει, μένει για πάντα παλιόπαιδο; Φέλιξ θα πει τυχερός κι ευτυχισμένος. Ο ήρωάς μας είναι ένα ξεχωριστό παιδί, όπως άλλωστε είναι κάθε παιδί, όμως όλοι τον φωνάζουν παλιόπαιδο γιατί ήταν «το πιο φτωχό και θλιμμένο από άλλα φτωχά και θλιμμένα παιδιά», αναζητώντας τρόπους επιβίωσης και χαράς στο περιθώριο. Συναντά όμως έναν μουσικό και από νεόκοπο μέλος συμμορίας γίνεται τελικά μέλος μιας ορχήστρας παιδιών. Μεγαλώνοντας αρχίζει να αναζητά όσο το δυνατόν περισσότερα παλιόπαιδα για να τους χαρίσει μουσική και, τελικά, τη ζωή που τους αξίζει. Η συγγραφέας Αγγελική Δαρλάση έγραψε το «Παλιόπαιδο», εμπνευσμένη από το El Sistema. Τι είναι αυτό; Το 1975 ο μουσικός και οικονομολόγος Χοσέ Αντόνιο Αμπρέου, πιστεύοντας ότι η μουσική θα μπορούσε να αλλάξει τη ζωή φτωχών και περιθωριοποιημένων παιδιών, ίδρυσε στη Βενεζουέλα μαζί με εθελοντές δασκάλους και μια πρώτη ομάδα 11 παιδιών την πρώτη ορχήστρα. Το σχέδιο του που υποστηρίζεται από τις κυβερνήσεις της Βενεζουέλας δεν είναι μόνο ένας διαφορετικός τρόπος εκμάθησης μουσικής, αλλά ένα ισχυρό όπλο ενάντια στην παιδική και νεανική εγκληματικότητα, στη φτώχεια και στον κοινωνικό αποκλεισμό. Σήμερα υπάρχουν πλέον πάνω από 150 παιδικές και νεανικές ορχήστρες με μέλη πάνω από 500.000 παιδιά σε ολόκληρη τη χώρα. Μεταξύ αυτών και η Simon Bolivar Orchestra.

darlasi
Η συγγραφέας Αγγελική Δαρλάση

Το Παλιόπαιδο, με την ιδιαίτερη, υπέροχη εικονογράφηση της Ίριδας Σαμαρτζή, απευθύνεται σε παιδιά αλλά και ενήλικες και έχει μεγάλη απήχηση. «Με ενδιαφέρει να είναι σωστά ειπωμένη η ιστορία μου ανεξαρτήτως ηλικίας», μας λέει η συγγραφέας. «Το ζητούμενο είναι να λέμε την αλήθεια στα παιδιά, με τρόπο που δεν πληγώνει, αλλά προβληματίζει. Εδώ μιλάμε για παράδειγμα για τον αποκλεισμό και τη βία, που για πολλά παιδιά είναι η σκληρή πραγματικότητα, κι όχι απλά video games ή τηλεόραση. Η αφέλεια και η απλοποιημένη γλώσσα που αντιμετωπίζουν τα παιδιά οι ενήλικες δεν μου αρέσει. Αυτό που διαφοροποιείται είναι οι βασικοί ήρωες, που είναι παιδιά, οπότε αλλάζει η οπτική του ήρωά σου. Είναι σημαντικό να βλέπεις τον κόσμο από τα μάτια των παιδιών, χωρίς να παιδιαρίζεις. Από τα παιδιά λείπει μόνο η εμπειρία, όχι η αντιληπτική ικανότητα. Το ζήτημα λοιπόν για μένα είναι να γράφεις την καλύτερη λογοτεχνία που μπορείς. Όπως όταν μαγειρεύεις και θες να χρησιμοποιείς τα καλύτερα υλικά για τα παιδιά σου!»

Μπορεί το βιβλίο να αποτελέσει ένα εργαλείο για εκπαιδευτικούς και ανθρώπους που δουλεύουν με τα παιδιά; «Το βιβλίο δημιουργεί ερωτηματικά και τροφή για σκέψη για εκπαιδευτικούς, για το πώς μπορούν να εντάξουν στην εκπαίδευση τέτοια πειράματα. Το παιδί μπορεί να ταυτιστεί, να μπει στη θέση του παλιόπαιδου με ενσυναίσθηση, χωρίς να χρειάζεται να ‘διδάξεις’ εσύ τι είναι καλό ή κακό. Επίσης, η δραματοποίηση του Παλιόπαιδου είναι επίσης πολύ εύκολη, λόγω του ύφους που είναι γραμμένο. Είναι μεγάλη ανάγκη να δουλεύεις έτσι στην εποχή μας, γιατί τα παιδιά στο σχολείο βιώνουν δύσκολες καταστάσεις. Αρχίζουν και περιθωριοποιούνται λόγω κρίσης και οικογενειακής κατάστασης που άλλαξε άρδην. Εγώ πιστεύω πολύ στη διαφορετικότητα και την αποδοχή της. Το χειρότερο που μπορείς να κάνεις είναι να βάζεις ταμπέλες κι αυτό γίνεται με μεγάλη ευκολία. Η ταμπέλα μπορεί να στιγματίσει, ανεπανόρθωτα ίσως, ένα παιδί- αυριανό πολίτη. Αν αυτό αλλάξει, μπορεί να αλλάξει και το αύριο».

Ο Αμπρέου λέει ότι φτώχεια δεν είναι μόνο η έλλειψη τροφής και στέγης, αλλά το να αισθάνεσαι Κανένας, να στερείσαι ταυτότητας. Ότι το να παίζει το παιδί μουσική ή να τραγουδάει, του δίνει μια αυτοεκτίμηση, μια υγιή και ωραία περηφάνια που το βγάζει από τη φτώχεια. Η συγγραφέας σχολιάζει: «Την ανυπαρξία και τον αποκλεισμό την έχω δει σε σχολεία που επισκέπτομαι και σε παρέες παιδιών. Υπάρχουν παιδιά φτωχά, παραβατικά, μετανάστες με λιγότερες ευκαιρίες, παιδιά που ζουν τη βία στην οικογένειά τους.  Αντί να κατανοήσεις γιατί υπάρχει αυτή η συμπεριφορά, βάζεις την ταμπέλα του παλιόπαιδου. Γι’ αυτό έγραψα εμπνευσμένη από το El Sistema: Είναι η ελπίδα τελικά έρχεται, ένα όραμα που έγινε βίωμα και πείραμα και πέτυχε και άλλαξε και τις αντιλήψεις όλων μας. Οι αρχές του El Sistema εφαρμόζονται τώρα πια σε πάνω από 50 χώρες ανά τον κόσμο».

cover_paliopaido
Το εξώφυλλο του βιβλίου που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πατάκη

Ωστόσο, πόσο εύκολα μπορεί να ξεφύγει ένα παιδί που έχει ενταχθεί σε μια συμμορία; Μαγικές λύσεις δεν υπάρχουν. «Το παιδί ξέφυγε πολύ εύκολα, γιατί ήταν ακόμα στην αρχή, στην περιφέρεια της συμμορίας. Ήταν τυχερό που τότε συνάντησε τον Αμπρέου. Αλλά αναγνώρισε και το ίδιο την ευκαιρία που του δόθηκε. Έφαγε ξύλο απ’ τον αρχηγό της συμμορίας, αλλά ήταν πλέον αποφασισμένο να αντιδράσει, να φύγει. Ο καθένας έχει δύναμη, αλλά έχεις ανάγκη να πιστέψεις σε σένα. Αυτή την αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμηση τη χάρισε ο Αμπρέου στον Φέλιξ. Όταν όλοι τον έλεγαν παλιόπαιδο, ακόμα και η μητέρα του, ακολουθώντας μια μοίρα σχεδόν προδιαγεγραμμένη,  εκείνος θέλησε να μάθει το πραγματικό του όνομα και τον ρώτησε ‘είσαι στ’ αλήθεια παλιόπαιδο’; Αυτό λειτούργησε σαν την εσωτερική φωνή, που έχεις πάψει να ακούς!».

Τελικά η τέχνη μπορεί να σώσει; «Στο El Sistema παίρνουν παιδιά με μουσική κλίση και ενδιαφέρον, αλλά δουλεύουν και σε αναμορφωτήρια, για την επανένταξη των παιδιών. Η τέχνη επικοινωνείται με πολλά κανάλια και διόδους, και τα παιδιά το αντιλαμβάνονται. Η τέχνη ναι, αυτή έχει μαγική δύναμη. Σε επισκέψεις που κάνω στα σχολεία, παρατηρώ ότι τα παιδιά εντάσσονται μέσω της δημιουργίας, βλέπεις παιδιά που έχουν την ταμπέλα του αδιάφορου ή αδύναμου στα μαθήματα, ενώ στα καλλιτεχνικά αλλάζουν, βγάζουν στοιχεία του χαρακτήρα τους που δεν έχουν εκφραστεί. Γίνονται αλλαγές ρόλων που βοηθούν ολόκληρη την τάξη, μπορεί ν’ αλλάξουν ακόμα και νοοτροπίες. Βλέπεις τη χαρά της συλλογικής δημιουργίας, που αισθάνονται τα παιδιά. Δυστυχώς όμως έχει υποβαθμιστεί ο ρόλος της τέχνης στα σχολεία μας, σε μια εποχή που τα παιδιά είναι πλέον εκτεθειμένα σε πολύ κακής ποιότητας εικόνα και αισθητική».

Πώς έχει λειτουργήσει μέχρι τώρα η δημιουργική γραφή στους δήμους ή στα σχολεία που επισκέπτονται συγγραφείς, όπως η Αγγελική Δαρλάση; «Απελευθερωτικά! Εκεί απενοχοποιείς την έννοια της συγγραφής και την αποσυνδέεις από το αποτέλεσμα. Δεν υπάρχει σωστό ή λάθος, τα παιδιά γράφουν για να εκφραστούν, να απελευθερώσουν αυτό που έτσι κι αλλιώς έχουν, μέσα από διάφορα ερεθίσματα, πχ έναν πίνακα ζωγραφικής. Κι επειδή τους αρέσει η διαδικασία, έχουν τελικά και τα καλύτερα αποτελέσματα! Επίσης γράφουν συλλογικά ποιήματα, όπου βλέπεις τη μεταφορά να λειτουργεί εύκολα και αβίαστα. Ξεκινάμε από μια μαμά που τηγανίζει και καταλήγουμε να  τρώμε ομελέτα στα σύννεφα, στον ουρανό! Στο Λύκειο βέβαια, με το άγχος των εξετάσεων, χάνεται ο,τιδήποτε τους γεμίζει και τους αρέσει. Χάνονται τα ομορφότερα χρόνια τους. Όταν κάτι δεν συνδέεται με την επαγγελματική αποκατάσταση, κόβεται. Κι εκεί έχουν μεγάλη ευθύνη και οι γονείς, πέρα από το εκπαιδευτικό σύστημα. Οι δε καθηγητές αποφεύγουν να κάνουν κάτι πέρα από το εκπαιδευτικό πρόγραμμα, γιατί φοβούνται τις αντιδράσεις. Όταν λοιπόν τα παιδιά μπαίνουν πια στο Πανεπιστήμιο, που πρέπει να ερευνήσουν, να κάνουν εργασίες, να πάνε στις βιβλιοθήκες, κλπ, είναι πλέον εξαντλημένα και αδιάφορα. Κι ενώ έχουν περάσει όλη αυτή την κούραση, στην ουσία δεν έχουν λάβει ούτε την αναμενόμενη μόρφωση».

Διαγωνισμός!

Το ελculture.gr και οι εκδόσεις Πατάκη χαρίζουν από ένα αντίτυπο του βιβλίου “Το Παλιόπαιδο” της Αγγελικής Δαρλάση σε 2 τυχερούς αναγνώστες από όλη την Ελλάδα! Στείλτε μας e-mail με θέμα «Διαγωνισμός Βιβλίου» μαζί με ονοματεπώνυμο και αριθμό τηλεφώνου στο [email protected] μέχρι τη Δευτέρα 19 Ιανουαρίου στις 12:00. Οι νικητές θα ενημερωθούν μέσω e-mail.

Ο διαγωνισμός έληξε και οι νικητές έχουν ειδοποιηθεί με προσωπικό e-mail!