«H ζωγραφική κατά τον Πλίνιο το Νεότερο, γεννιέται από τη χειρονομία ενός κοριτσιού στην Κόρινθο που αποτυπώνει στον τοίχο, το περίγραμμα της σκιάς του αγαπημένου της που φεύγει στον πόλεμο, για να κρατήσει ζωντανή την παρουσία του. Τελικά ο νεαρός σκοτώνεται και η σκιά αποτυπώνει πλέον έξω από το χρόνο, την απουσία του», σημειώνει ο Ντένης Ζαχαρόπουλος με αφορμή την έκθεση με τίτλο Πέρα από τη σκιά σου και υπότιτλο: Τέσσερις τρόποι να περιγράψεις έναν άνθρωπο που παρουσιάζει ο ΟΠΑΝΔΑ στο Κέντρο Τεχνών δήμου Αθηναίων, από τις 17 Μαΐου έως τις 22 Σεπτεμβρίου 2019.

Στηβ Γιανάκος / Να θυμάσαι, έτσι κι έτσι / Remembering, SOSΟ, 1991, 76X52, ακρυλικό σε καμβά/acrylic-on-canva

Οι τέσσερις τρόποι αναφέρονται στους τέσσερις διακεκριμένους Έλληνες ζωγράφους και τον τρόπο με τον οποίο αποδίδουν την ανθρώπινη μορφή. Το κοινό θα έχει την ευκαιρία να έρθει σε επαφή με χαρακτηριστικά έργα των Απόστολου Γεωργίου, Στηβ Γιανάκου, Μάκη Θεοφυλακτόπουλου και Γιώργου Λάππα. Με βαθιά προσωπική και χαρακτηριστική προσωπική γραφή οι τέσσερις αυτοί καλλιτέχνες αντιμετωπίζουν τον άνθρωπο και την πρόκληση της απεικόνισής του με ευαισθησία, λεπτότητα, τρυφερότητα και πόνο.

Οι τέσσερις εικαστικοί έτυχαν ιδιαίτερης διεθνούς αναγνώρισης και τα έργα τους τιμούν μεγάλες δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές. Παρόλα αυτά, ο καθένας κράτησε με τον τρόπο του την απόσταση από το γούστο της εποχής κι ασχολήθηκε με τον άνθρωπο, ως εύθραυστο ον που ξεπερνά τα όρια της σκιάς του. Η στάση καθενός από τους τέσσερις καλλιτέχνες και η ιδιαίτερη εικαστική τους προσέγγιση με τον άνθρωπο πρωταγωνιστή δημιουργεί στον θεατή ένταση και ερωτηματικά σχετικά με τη φύση και τα όρια του όντος και της παρουσίας ή της απουσίας του. Η έκθεση συγκεντρώνει χαρακτηριστικά έργα στο χώρο του Κέντρου Τεχνών, που μας ανοίγουν νέες σελίδες για τον τρόπο που περιγράφεις έναν άνθρωπο.

Στηβ Γιανάκος

Portrait No 6, 2001,41X61, acrylic-on-canvas/Πορτραίτο Νο 6

Two Greek Boys Museum Piece, 1983, acrylic on canvas, 75 X 75 cm

«Τα έργα μου δεν είναι ούτε κατά διάνοια τόσο επιθετικά όσο το κοινό που τα βλέπει»:

Ο χρόνος έρχεται να δικαιώσει αυτή τη ρήση του Στηβ Γιανάκου, ο οποίος ως καλλιτέχνης έχει σαφέστατα τοποθετηθεί σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο, σε ό,τι αφορά κυρίως την τέχνη του και την τέχνη γενικώς. Κανένα έργο δεν μπορεί να είναι πιο επιθετικό από ένα θεατή του. Η υποκρισία της εποχής είναι ο εχθρός του καλλιτέχνη, ο οποίος δε χάνει ευκαιρία να σαρκάσει κάθε καλλιέπεια των σύγχρονων εικόνων, τα μίντια το χρήμα και την εφήμερα καταστροφική δόξα του καλλιτέχνη. Η ερμηνεία και η παρουσία της σκληρής πραγματικότητας με ατόφιο τον κυνισμό της είναι για τον θρυλικό εικαστικό που ζει πλέον στη γενέτειρα των γονιών του, στα Χανιά, η ουσία της τέχνης του.

Γεννημένος στο Μπρούκλιν το 1938, παιδί μεταναστών με πατέρα μάγειρα που δούλευε αδιάκοπα, ο Γιανάκος αποφοίτησε από το Pratt Institute έχοντας κάνει βιομηχανικό σχέδιο, γλυπτική και και στη δεκαετία του ’60 έπαιξε κεντρικό ρόλο στο ρεύμα που αναπτύχθηκε, την ποπ αρτ που τα παρέσυρε όλα και όλους.

Έμοιαζε εντυπωσιακά στη μητέρα της,/ She strikingly resembled her mother, 2001, 60X60 , ακρυλικό σε καμβά /acrylic- on-canvas

Πορτραίτο Νο 2,/ Portrait No 2, 2002, 70×60, ακρυλικό σε καμβά /acrylic-on-canvas

Ο Στηβ Γιανάκος έζησε όλη τη δόξα της Νέας Υόρκης του \60, απέναντι στην οποία στάθηκε στοχαστικά μερικά χρόνια αργότερα λίγο πριν ακολουθήσει το δικό του δρόμο, δημιουργώντας το μαγικό και ιδιότυπο εικαστικό του λεξιλόγιο. Οι συναναστροφές του ήταν ο Κρίστο, ο Ράουσενμπεργκ, ο Τζάσπερ Τζονς, ο μέγας γκαλερίστας Λίο Καστέλι, ο Ρόι Λιχτενστάιν που θαύμαζε τα έργα του. Έκανε την πρώτη του έκθεση στη Νέα Υόρκη το 1966, στο αποκορύφωμα της ποπ αρτ. Έχει τιμηθεί με το Βραβείο Guggenheim το 1996 και πολυάριθμα άλλα βραβεία. Έχει εκθέσει ατομικά τη δουλειά του σε περίπου 30 διοργανώσεις, σε Ευρώπη και ΗΠΑ.

Οι εικόνες του μοιάζουν τέλειες. Προκλητικές, ελκυστικές και απωθητικές, αποδομούν τις παραδοσιακές ψευδεπίγραφες αξίες αντιμετωπίζοντας με πρωτοφανή ειλικρίνεια αυτά που κινούν τους ανθρώπους. Το σεξ, το χρήμα,  την εξουσία. Οι εικόνες του είναι απλές, συμβολικές και φτάνουν την ανάγνωση που κάνει ο θεατής στα άκρα. Για τον Στηβ Γιανάκο, η τέχνη δεν μπορεί να είναι παρά αδιάκριτη και ιερόσυλη, ποιητική εξονυχιστική, να αναδίδει τις αντιθέσεις των εννοιών, να προτάσσει τις συγκρούσεις. Υπάρχουν όλα στις εικόνες που γεννούν τα έργα του. Το χιούμορ, η αφήγηση, ο σαρδόνιος σαρκασμός και η δράση. Η τέχνη του θα μπορούσε να είναι συνώνυμο της λέξης αυθεντικό, ο εχθρός κάθε στερεότυπου.

Απόστολος Γεωργίου

Χωρίς τίτλο, 2017, 280×230 εκ., ακρυλικό σε καμβά

Χωρίς τίτλο, 2018, 230×230 εκ., ακρυλικό σε καμβά

Με τους ανθρώπους του Απόστολου Γεωργίου εμπλέκεσαι προσωπικά. Τους συναντάς στα έργα του σαν σε κομμένα καρέ ταινίας που αποσυναρμολογήθηκαν και το καθένα έχει τη δική του ιστορία, τη δική του αφήγηση. Ένας από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες της γενιάς του ΄80, ο Γεωργίου ζωγραφίζει την καθημερινότητα των ανθρώπων που καθιστά όντα ποιητικά, ενταγμένα σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον, αλλά και πολύ μακριά από αυτό. Ο χαρακτήρας του έργου του είναι υπαρξιακός, η βασική προβληματική του είναι ο άνθρωπος και οι ανθρώπινες σχέσεις, η αποξένωση και η ταυτότητα της μοναξιάς. Τίποτα δεν ιστορείται απόλυτα στους πίνακές του, που ενώ μπορεί να είναι λεπτομερείς, κρύβουν τη μεγάλη εικόνα μέσα στην οποία διαδραματίζονται και κρατούν τις μικρές γωνίες σε σημεία ευδιάκριτα και ορατά. Ο άνθρωπος, δεν παύει να είναι τρωτός, αδύναμος και συγχρόνως κυρίαρχος της ζωής του στο έργο του Γεωργίου. Είναι ο πρωταγωνιστής της εικόνας, ο κάτοχος των τραυμάτων και των μυστικών. Ο θεατής βρίσκεται μπροστά σε μια άβολη αλήθεια, σε αμηχανία, σαν να μπαίνει στην ιδιωτική σφαίρα του πρωταγωνιστή ενός έργου, σε μια αλήθεια γεμάτη εύθραυστες βεβαιότητες και άλυτα ζητήματα αποδοχής.

O Απόστολος Γεωργίου γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1952. Σπούδασε Αρχιτεκτονική στην Hochschule fur Angewandte Kunst της Βιέννης και ζωγραφική στην Accademia di Belle Arti στη Φλωρεντία. Από το 1980 ζει και εργάζεται στην Αθήνα και τη Σκόπελο. Έχει πραγματοποιήσει πολλές ατομικές εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Ομαδικές εκθέσεις (επιλογή): Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ, Αθήνα (1989), Galerie Kienzle & Gmeiner, Βερολίνο (1998), Πινακοθήκη Αβέρωφ, Μέτσοβο (2002), Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Καλαμπάκας (2002-2003), Outlook, Αθήνα (2003), Museo de Arte Contemporanea de Serralves, Πόρτο, Πορτογαλία (2006), Gallery Gmurzynska, Ζυρίχη, Ελβετία (2006). Το 2011 το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, ΕΜΣΤ φιλοξένησε μια μεγάλη αναδρομική του έκθεση.

Μάκης Θεοφυλακτόπουλος

Χωρίς τίτλο, 2006-2007, oil on canvas, 140×12

Στην τέχνη και τη ζωή του Μάκη Θεοφυλακτόπουλου η πιο εχθρική είναι η λέξη «δήθεν». Πολυσήμαντος καλλιτέχνης, με την ανθρώπινη μορφή και τη σχέση της με το χώρο να κυριαρχεί το μεγαλύτερο μέρος της ζωγραφικής του, είναι αυτός που δεν χωρά σε κανένα καλούπι και στερεότυπο.

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1939. Φοίτησε αρχικά στο φροντιστήριο του Πάνου Σαραφιανού (1958-60) και μετά σπούδασε στην ΑΣΚΤ της Αθήνας με τον Γ. Μόραλη (1961-1967). Το 1964 πήρε το Α΄ βραβείο στην Γ΄ Πανελλαδική Έκθεση Νέων και δυο χρόνια αργότερα έκανε την πρώτη του ατομική έκθεση στην Αθήνα (1966, Άστορ). Το έργο του εκτιμήθηκε αμέσως ως έκφραση των εντάσεων της εποχής, αλλά και της εκρηκτικής ιδιοσυγκρασίας του ζωγράφου. Από το 1969 έζησε εκτός Ελλάδος, εργαζόμενος κατά διαστήματα στην Ελβετία, τη Γαλλία και τέλος στη Νέα Υόρκη με υποτροφία Ford (1971). Επέστρεψε οριστικά στην Ελλάδα το 1975. Το 1988 εκλέχτηκε καθηγητής ζωγραφικής στη Σχολή Καλών Τεχνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης, όπου δίδαξε έως το 2005. Έχει παρουσιάσει το έργο του σε είκοσι περίπου ατομικές εκθέσεις και σε πολλές ομαδικές, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Συμμετείχε στην Μπιενάλε της Αλεξάνδρειας (1977), στα Europalia (Βρυξέλλες 1982), στην Περιοδεύουσα Έκθεση Ελληνικής Ζωγραφικής της Τουλούζης (1986), κ.ά. Το 2010 οργανώθηκε μεγάλη αναδρομική του έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη με τίτλο Τύχες της Ύλης, Ζωγραφική 1960-2010.

Χωρίς τίτλο, 2010, oil on canvas, 110×120

Χωρίς τίτλο, 2010, oil on canvas, 110×120

Δημοφιλέστερο θέμα του, η Φιγούρα του μοτοσικλετιστή που άλλοτε απειλεί σαν εικόνα της εξουσίας, άλλοτε κινδυνεύει ο ίδιος από τη μέθη της ταχύτητας. Η εξωτερική περιγραφή της κινούμενης φιγούρας αντικαθίσταται βαθμιαία από την αίσθηση της κίνησης μέσα στην ίδια τη ζωγραφική. Η ανάδειξη αυτού του στοιχείου θα γίνει το κλειδί για την εξέλιξη της δουλειάς του. Οι φιγούρες του είναι συνήθως αναγνωρίσιμες, συχνά μοναχικές μέσα στο χώρο και σπανιότερα σε ολιγοπρόσωπες σκηνές.

Η πινελιά του Θεοφυλακτόπουλου ξεχειλίζει ενέργεια και τα έργα του έχουν υπόσταση μεταφυσική, δονούνται και δημιουργούν επίπεδα, προερχόμενα από τη συναισθηματική χειρονομία του δημιουργού τους. Τα έργα του σε παρασύρουν με τη δύναμή τους και σε καλούν να αποκρυπτογραφήσεις την ποιητική και δραματική τους διάσταση. Η παρουσία του ανθρώπου είναι πάντα μεταφυσική, εκτός της πεπατημένης, αυτόνομη και ελεύθερη όπως ο δημιουργός τους.

Γιώργος Λάππας

Φιγούρα με τσέλο, 2012, 200χ100χ100 εκ. μέταλλο, ηλεκτρική λυχνία και πλαστικό

Ο Γιώργος Λάππας γεννήθηκε στο Κάιρο το 1950. Σπούδασε κλινική ψυχολογία και εργάστηκε εθελοντικά σε ψυχιατρεία στο Όρεγκον και την Καλιφόρνια. Με υποτροφία που πήρε ερεύνησε τη γλυπτική των ινδικών ναών. Παρακολούθησε μαθήματα αρχιτεκτονικής στο Λονδίνο και στη συνέχεια μπήκε στην ΑΣΚΤ της Αθήνας, όπου σπούδασε γλυπτική με καθηγητές τον Γιάννη Παππά και τον Γιώργο Νικολαΐδη. Μετά τις σπουδές του στην Αθήνα πήγε στην Σχολή Καλών Τεχνών του Παρισιού. Έχει πραγματοποιήσει πολλές ατομικές και ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Έργα του βρίσκονται σε ιδιωτικές και δημόσιες συλλογές. Από τη δεκαετία του ’80, όταν για πρώτη φορά εξέθεσε έναν ολόκληρο κόσμο, έναν μικρόκοσμο στο δάπεδο της γκαλερί Ζουμπουλάκη μέχρι το Mappemonde (εκτίθεται στη γκαλερί Citronne) και τα έργα της ωριμότητάς του ο Λάππας δεν έπαυσε με τα κρυπτικά, γοητευτικά έργα του να εξετάζει τις μορφές και τις ανθρώπινες σχέσεις υπό το πρίσμα του χρόνου, του χώρου και της αλληλεπίδρασής τους.

Πικ-νικ, (Τρεις φιγούρες), 2013, 90χ150χ150 εκ, μέταλλο, ηλεκτρική λυχνία & πλαστικό

Πάλη (Δύο Φιγούρες), 2013, 80χ80χ80 εκ., κόκκινη τσόχα και μέταλλο

Η μορφή του διακρίνεται για την χωρίς τεχνάσματα ποιότητά της, η ένταση στις σχέσεις των όντων του κόσμου που δημιουργεί μαρτυρούν και τις συγγένειές τους με τις ιδέες του εφήμερου, της ζωής και του θανάτου. Ως ταξιδευτής της ζωής κατανοεί τις αλληλεξαρτήσεις και την αλληλεπίδραση όσο λίγοι καλλιτέχνες, την ιστορική και κοινωνική συνέχεια, την έννοια της συνύπαρξης. Οι άνθρωποι του είναι ένα σώμα σε πολλές μορφές που ξεπηδά από την προσωπική μας εμπειρία και τη συλλογική μας μνήμη.

Μέσα από την έμπνευση αλλά και τις επιστημονικές προσεγγίσεις ο Λάππας αντλεί και παράγει γνώση που την επιστρέφει δημιουργικά, ποιητικά, αισθητικά και γενναιόδωρα κάνοντας το θεατή να φαντασιώνεται, να φαντάζεται, να απορεί και εκστατικά να κατακτάται από τις γενναίες φιγούρες του και την αέναη κίνησή τους μέσα στο μυστηριώδες σύμπαν γεμάτο στοχασμό και ευρήματα του καλλιτέχνη-πλάστη.

Info έκθεσης:

Πέρα από τη σκιά σου | 17 Μαΐου – 22 Σεπτεμβρίου 2019 | Κέντρο Τεχνών δήμου Αθηναίων