Έξω απ’ το μετρό η γυναίκα με το πορτοκαλί γιλέκο πουλούσε το περιοδικό δρόμου «Σχεδία». Ήταν μία απ’ τις πολλές φορές που την έβλεπα, αλλά δεν είχα ακριβώς 3 ευρώ να της δώσω. «Ούτε ο προηγούμενος κύριος είχε ψιλά κι έφυγε, μήπως μπορείτε να χαλάσετε;» μου λέει. Ο περιπτεράς στραβομουτσουνιάζει. «Δεν μπορώ να εξυπηρετώ άλλους…». Σκέφτομαι πως, αν υπήρχε περισσότερη κατανόηση και αλληλεγγύη, θα περνούσε τουλάχιστον λιγότερο δύσκολα αυτή η εποχή.

Συνολικά 122 περιοδικά δρόμου κυκλοφορούν σε περίπου 41 χώρες, απασχολούν 14.000 αστέγους και έχουν 6 εκατ. αναγνώστες. Η δική μας «Σχεδία» ξεκίνησε ακριβώς από μια πρωτοβουλία αλληλεγγύης. Αρχικά δημιουργήθηκε η ποδοσφαιρική ομάδα αστέγων ως μέσο κοινωνικής επανένταξης. Ο Χρήστος Αλεφάντης, διευθυντής σύνταξης της «Σχεδίας» και προπονητής της ομάδας μάς λέει: «Μπήκαμε σ’ αυτή την υπόθεση από αγάπη και θυμό για το τι συμβαίνει. Το 2007 συμμετείχαμε στο Παγκόσμιο Κύπελλο Αστέγων, όπου φάγαμε αμέτρητα γκολ και το καταχαρήκαμε! Έτσι ήρθαμε σ’ επαφή με το Διεθνές δίκτυο περιοδικών δρόμου, που μας υποστήριξε και μας πρόσφερε την τεχνογνωσία του».

Η «Σχεδία», που κυκλοφορεί από το Φεβρουάριο 2013, είναι ένα μηνιαίο περιοδικό ποικίλης ύλης που βασίζεται στο ανεξάρτητο, ελεύθερο ρεπορτάζ, με αισιοδοξία και χιούμορ. Είναι καταρχήν πρόγραμμα κοινωνικής υποστήριξης και μετά εκδοτικό. «Η δημοσιογραφική μας δουλειά είναι εργαλείο και πρέπει να είναι αξιοπρεπής. Φύγαμε απ’ την εποχή που διαρκώς στηλιτεύαμε, πλέον προτείνουμε λύσεις και αποφεύγουμε τη μαυρίλα και τα αδιέξοδα, χωρίς να συμβιβαζόμαστε ή να χαριζόμαστε».

Οι πωλητές είναι άστεγοι, άνεργοι και με πολύ χαμηλό ή καθόλου εισόδημα. Από τα 3 ευρώ -τιμή πώλησης της «Σχεδίας»- κρατούν το 1,5 ευρώ. Η γνωριμία μαζί τους έγινε μέσα από επαφές με ξενώνες, φορείς, ΜΚΟ και δήμους. «Οι άστεγοι ήταν αρχικά επιφυλακτικοί, αλλά κι εμείς είχαμε αγωνία για το πώς θα πάει κι αν θα το αγαπήσει ο κόσμος. Πλέον έχουμε μια πολύ ζεστή σχέση μεταξύ μας, οι πόρτες μας είναι ανοιχτές όλη μέρα. Από τους πωλητές ζητάμε να τηρούν τον εσωτερικό κανονισμό λειτουργίας, να φορούν το γιλέκο και την ταυτότητά τους, να δίνουν απόδειξη, να μην είναι μεθυσμένοι, να μη βρίζουν. Και να είναι σε χώρους με άδεια. Δεν υπάρχουν καλά και κακά πόστα, το πόστο το κάνει ο πωλητής».


Ο Χρήστος Αλεφαντής, διευθυντής σύνταξης της «Σχεδίας» και η Ματίνα Πασχάλη, μια από τις παλιότερες πωλήτριες

Οι πωλητές, τυπικοί και ακέραιοι στα πόστα που τους βλέπω, μοιάζουν να μοιράζονται έναν κοινό κώδικα συμπεριφοράς. Η Ματίνα Πασχάλη είναι από τις παλιότερες πωλήτριες της Σχεδίας – και μια γυναίκα με εκπληκτικό χάρισμα ομιλίας, όπως διαπίστωσα. Ήδη ένα χρόνο χωρίς στέγη, έμενε σε ακατοίκητο σπίτι, σε αποθήκη, τη χτύπησε αυτοκίνητο και πλέον φιλοξενείται σε ξενώνα. «Δεν είχα ούτε ένα ευρώ στην τσέπη για ένα χρόνο. Γεύτηκα όλο το σταδιακό κομμάτι της αθλιότητας. Βγήκα αρχικά στο δρόμο περπατώντας τρεις μέρες ακατάπαυστα για να σκεφτώ, αλλά στο δρόμο μπλοκάρει ο εγκέφαλος. Μια μέρα είδα, σε μια βιτρίνα με τηλεοράσεις, συνεντεύξεις για τα περιοδικά δρόμου και η ιδέα μου εντυπώθηκε. Πριν ξεκινήσουμε μας έκαναν σεμινάρια και ενημέρωση για τις πωλήσεις, αλλά το πώς το βιώνει ο καθένας στην πράξη είναι αποκαλυπτικό. Η έννοια της “Σχεδίας” κυριολέκτησε επάνω μου, ήμουν στην εσχατιά και ήρθε σαν μάνα εξ ουρανού. Όντας στο δρόμο δεν είχα τηλέφωνο, πρόσβαση, πληροφόρηση για να αναζητήσω εργασία. Η ζωή μου νοηματοδοτήθηκε. Η “Σχεδία” βέβαια είναι βοήθημα, όχι διέξοδος. Σε συντηρεί για να σκεφτείς πώς να επαναπροσδιορίσεις τη ζωή σου, αλλά οι δυσκολίες παραμένουν. Στα 55 μου είναι δύσκολο να αναζητήσω δουλειά κι η “αστεγία” παραμένει στίγμα. Πρέπει π.χ. να δώσεις ψεύτικη διεύθυνση, αλλιώς χάνεται το δικαίωμά σου όχι μόνο στην εργασία, αλλά και σε κάθε συναλλαγή».

Υπάρχουν πωλητές που απλά βγάζουν ένα χαρτζιλίκι και γυρίζουν στο δρόμο ή στους ξενώνες τους. Υπάρχουν κι άλλοι, για τους οποίους η «Σχεδία» έχει αποτελέσει πραγματικά σανίδα σωτηρίας. «Θεωρούμε θρίαμβο που ο κυρ-Γιάννης στα 50 του νοίκιασε γκαρσονιέρα στα Εξάρχεια κι έλαμψε το πρόσωπο του – κι έχουμε κι άλλες παρόμοιες περιπτώσεις. Οι άνθρωποι αυτοί έχουν μεγαλύτερη αγωνία να πουλήσουν. Για να τους υποστηρίξουμε, οργανώνουμε δικτύωση: Τους στέλνουμε στο συσσίτιο, στο κοινωνικό παντοπωλείο, στον αλληλέγγυο καφέ και στα φάρμακα, ώστε να μένει το βασικό εισόδημα για τη στέγη τους».

«Ο κόσμος έχει αγκαλιάσει τη “Σχεδία”», συνεχίζει ο Χρήστος Αλεφάντης. Κυκλοφορεί σε περίπου 10.000 αντίτυπα και πλέον υπάρχουν μεγάλες λίστες αναμονής πωλητών που δεν μπορούν να απορροφηθούν σε πόστα, γι’ αυτό γίνεται διαρκώς προσπάθεια επέκτασής τους σε συνεργασία με τους δήμους. Το κοινό είναι κυρίως γυναίκες και άνθρωποι κάθε ηλικίας. Το χειμώνα πιθανόν να γίνει μια πιο επίσημη ερευνητική καταγραφή. «Κουβεντιάζουμε καθημερινά με τους πωλητές για τις εμπειρίες τους με τον κόσμο. Μια μέρα π.χ. ένας άστεγος από χρήση πωλητής στην Πανόρμου βλέπει να σταματάνε μηχανάκια της ομάδας Δίας και να έρχονται καταπάνω του. Σκέφτεται ότι ήρθαν για εκείνον και λέει “Ταυτότητα;”, “Όχι, ρε φίλε, ένα περιοδικό θέλουμε να πάρουμε!”».

Η Ματίνα μας διηγείται τη δική της εμπειρία: «Η έκθεση στο δρόμο είναι μια σοβαρή υπόθεση, σκληρή αλλά και αποκαλυπτική. Πρέπει να ξεχάσεις το παρελθόν, ποιος ήσουν και τι θα έπρεπε να είσαι και δεν είσαι, και να αντιμετωπίσεις την πραγματικότητα. Ο κόσμος αγκάλιασε την προσπάθεια, γιατί αναγνώρισε ότι κάποιοι πολίτες σταμάτησαν να κλαίγονται κι άρχισαν ενεργούν. Η σχέση μας είναι ουσιαστική και τροφοδοτική. Πολλοί μου έσφιγγαν το χέρι, γυναίκες κλαίγανε, κάτι τους έβγαινε από μέσα τους. Επίσης, εκπροσωπείς ένα ποιοτικό περιοδικό που έχει κάτι να πει. Ορίζει μια νέα οπτική για κάποια πράγματα εθνικά και παγκόσμια, που είναι συνυφασμένη και με το DNA αυτής της χώρας, το οποίο παραβιάστηκε».

«Οι πωλητές είναι άνθρωποι της πόρτας μας, όχι της διπλανής. Οικογενειάρχες, επαγγελματίες, μεροκαματιάρηδες που τους πέταξε σε μια γωνία η κρίση. Νομίζω ότι πάντα ο κόσμος θα βρει τρόπο να εκδηλώσει αγάπη και αλληλεγγύη. Ίσως η “Σχεδία” να είναι διέξοδος για ανθρώπους που θέλουν να βοηθήσουν, γιατί είναι πολύ άμεση και καθαρή προσφορά. Επίσης, ο κόσμος αναγνωρίζει στους πωλητές τον ίδιο του τον εαυτό – οι δημοτικοί αστυνομικοί στην πορεία το καλοκαίρι αγοράζανε το περιοδικό κλαίγοντας. Λέμε στους πωλητές “μην πουλάτε την κατάστασή σας, πουλήστε το περιοδικό”. Ο άνθρωπος στη “Σχεδία” δεν είναι παθητικός δέκτης μιας πράξης αγάπης, αλλά ενεργό κομμάτι της διαδικασίας. Δεν τους κάνει κανείς χάρη, δουλεύουν. Κάποιες φορές ο κόσμος τους λέει “κράτα τα ρέστα”. Εμείς τους ενθαρρύνουμε να μην το κάνουν. Εκείνη τη στιγμή φαίνεται ένα εύκολο κέρδος, αλλά αν δεν το κάνουν, θα κερδίσουν για πάντα…»

Με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα κατά της Φτώχειας και του Κοινωνικού Αποκλεισμού (17 Οκτωβρίου) δημοσιοποιήθηκαν έρευνες για τους αστέγους, όπως αυτή του Δήμου Αθηναίων. Εμείς ακούμε την εκδοχή της Ματίνας: «Οι άνθρωποι που εκτροχιάστηκαν έχουν συχνά βεβαρημένο ψυχολογικό πεδίο. Ας μην τα εξωραΐζουμε όλα και μην τα εναποθέτουμε μόνο στην κρίση. Κάθε αποτέλεσμα είναι συνισταμένη πολλών παραγόντων, αλλά φωτίζονται μόνο ορισμένοι. Άστεγοι υπήρχαν από καταβολής κόσμου, απλά ήταν χωμένοι κάπου και δεν απασχολούσαν. Η κρίση προσπάθησε να τους ομογενοποιήσει. Αυτό δε γίνεται, πρέπει να το αντιληφθούν οι φορείς, που λειτουργούν με το παλιό σχήμα του εξαρτητικού αστέγου. Οι νέοι άστεγοι δεν είναι έτσι. Το προεόρτιο της αστεγίας προφανώς δημιουργεί κατάθλιψη. Δε σηκώνεσαι ξαφνικά ένα πρωί και πέφτεις! Διαλύεσαι σιγά σιγά, γίνεται μια υπόκωφη αποδιοργάνωση που σε ροκανίζει. Έρευνες δείχνουν ότι, αν δεν ενταχθείς μετά από ένα χρόνο, πέφτεις σοβαρά σε κατάθλιψη. Είναι πολύ σκληρό, ειδικά όταν είσαι γυναίκα. Πρέπει να είσαι ικανός να αντιληφθείς ποιο είναι το καλό για σένα, διαφορετικά το χάνεις».

Ο πρώτος χρόνος της «Σχεδίας» χρηματοδοτήθηκε κατά μεγάλο μέρος από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος μέχρι τον ερχόμενο Γενάρη. Η «Σχεδία» φαίνεται να μπορεί να σταθεί στα πόδια της με πωλήσεις, διαφημίσεις, συνδρομές, εκδηλώσεις και fundraising. Προς το παρόν τέσσερα βασικά στελέχη πληρώνονται συμβολικά και οι δημοσιογράφοι συνεργάζονται σε εθελοντική βάση. «Νιώθω ευθύνη για τη συμμετοχή μου. Η “Σχεδία” απευθύνεται σε ευρύτερο κοινό, σκεπτόμενο, με ευαισθησίες αλλά όχι στοχευμένο, κι αυτό είναι μια πρόκληση. Είναι βασικό να μη φτιαχτεί κάτι που ο αναγνώστης εκλαμβάνει ως φιλανθρωπία, αλλά να αναζητά το περιοδικό για να διαβάσει κάτι που δε θα βρει στο βομβαρδισμό πληροφοριών. Επίσης, για μένα, τίθεται και θέμα αξιοπρέπειας. Οι πωλητές ξαναστέκονται στα πόδια τους, επανεντάσσονται και κάθε μερίδιο βοήθειας είναι πολύτιμο. Όταν σε ρωτήσουν αργότερα, εσύ τι έκανες μες στην κρίση, τι θα πεις; Δέκα πράγματα νομίζω ότι τα κάνω, θα μπορώ να κοιτάξω το νεότερο χωρίς να ντρέπομαι. Στην Ελλάδα ξεκινάμε τα δίκτυα αλληλεγγύης και πολιτών απ’ το μηδέν, και μάλιστα μέσα στην κρίση, οπότε χρειάζεται να διανύσουμε ταχύτερα μεγαλύτερες αποστάσεις» μας λέει ο Βασίλης Παπακριβόπουλος που συνεργάζεται ως συντάκτης με τη «Σχεδία».


Η δράση των ανθρώπων της «Σχεδίας»: ο «Καφές που περιμένει»

Οι άνθρωποι της «Σχεδίας» δεν εξαντλούνται στο περιοδικό ή στο ποδόσφαιρο, αλλά είναι δραστήριοι σε δράσεις ευαισθητοποίησης και δικτύωσης. Τελευταία επεκτείνεται, π.χ., σ’ όλη τη χώρα ο «Καφές που περιμένει». Ένας καφές που προπληρώνεται ανώνυμα από πελάτη ενός καφενείου ή μιας καφετέριας, για να καταναλωθεί αργότερα από κάποιον άλλον που δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να πληρώσει. «Ο καφές είναι μια κοινωνική διαδικασία. Ο κόσμος είναι εγκλωβισμένος στο χώρο του χωρίς ένα ευρώ και χρειάζεται να συναναστραφεί, να βγει απ’ την κατάθλιψή του. Το πρόγραμμα βαδίζει στις αρχές της εμπιστοσύνης και της ειλικρίνειας, διευρύνεται διαρκώς και μας συγκινεί πολύ! Δε θέλει πολύ κόπο και προσπάθεια, θέλει να νοιάζεσαι…»

Συνολικά 37 άτομα της «Ομάδας Ειδικών Αποστολών» της «Σχεδίας» θα συμμετέχουν στο Μαραθώνιο στις 10 Νοεμβρίου με το μήνυμά τους κατά της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού. Στις 7 Νοεμβρίου θα προηγηθεί pasta party στο Γιάντες στα Εξάρχεια με 10 ευρώ το άτομο για την ενίσχυση σκοπού, σώματος και πνεύματος…

To τεύχος Νοεμβρίου (#9) του περιοδικού δρόμου «Σχεδία» από την Τετάρτη 30 Οκτωβρίου στους δρόμους της πόλης.