Η εκπαιδευτική διαδικασία είναι δύσκολη και επίπονη τόσο για τους εκπαιδευτικούς όσο και για τους μαθητές, καθώς συχνά τα σχολικά προγράμματα στερούνται έμπνευσης και δημιουργίας. Όταν όμως προσφέρονται εργαλεία που ενεργοποιούν τις αισθήσεις των μαθητών, ώστε η μάθηση να γίνει βιωματική, συμμετοχική, και ομαδική, η εκπαίδευση αποκτά παιγνιώδη χαρακτήρα και προσδίδει μια διαφορετική οπτική ενθαρρύνοντας την απόκτηση αλλά και την αφομοίωση της γνώσης.

Τέτοια εργαλεία είναι και οι νέες «σχολικές τσάντες» που έχει ετοιμάσει για τη φετινή χρονιά το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και προσκαλούν μαθητές της Αττικής και της Περιφέρειας να ανακαλύψουν τον κόσμο της αρχιτεκτονικής αλλά και τη σημασία του Ήλιου. Μέσα σε αυτές μαθητές και εκπαιδευτικοί θα βρουν εργαλεία και οδηγίες για δύο εκπαιδευτικά προγράμματα περιήγησης τα οποία είναι διαθέσιμα όλο τον χρόνο και πραγματοποιούνται αυτόνομα στον χρόνο που ο συντονιστής/εκπαιδευτικός και η σχολική του ομάδα θα επιλέξουν.

Με αφορμή λοιπόν αυτή τη νέα δράση, βρεθήκαμε και συνομιλήσαμε με τη Χαρά Μαραντίδου, το πρόσωπο που βρίσκεται πίσω από την εικαστική και δημιουργική σύνθεση αυτών των τσαντών και του περιεχόμενού τους. Μια πολυτάλαντη γυναίκα, εικαστικός, αρχιτέκτονας και designer, ασχολείται με τη σύνθεση, τον σχεδιασμό και την εφαρμογή δημιουργικών έργων σε διάφορα πεδία των εικαστικών τεχνών. Απόφοιτος της Αρχιτεκτονικής Σχολής του ΕΜΠ και της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας, έχει ζήσει και εργαστεί ως αρχιτέκτονας στο Παρίσι, ενώ από το 2001 είναι ιδρυτικό μέλος των klab architects.

Το έργο της, συνδυάζοντας την ορθολογική σκέψη ενός αρχιτέκτονα με τη δημιουργική ελευθερία του καλλιτέχνη, είναι πλούσιο και πολυδιάστατο, αφού μοιράζεται ανάμεσα στην εικονογράφηση και τη δημιουργία βιβλίων, παιχνιδιών και εκπαιδευτικού υλικού για το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, εκδοτικούς οίκους και σχολεία.

Έχεις συμβάλλει από το αρχικό στάδιο στη γέννηση της ιδέας «Περπατώντας στην Αρχιτεκτονική» και «Περπατώντας με τον Ήλιο»;

Το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ), από την πρώτη στιγμή που άνοιξε τις πόρτες του, υλοποιεί σχολικά προγράμματα για τους μαθητές όλων των βαθμίδων χάρη και στη δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Λόγω της μεγάλης επισκεψιμότητας από μαθητές ακόμα και για απλούς περιπάτους, οι υπεύθυνοι των σχολικών προγραμμάτων του ΚΠΙΣΝ είχαν την ιδέα να δημιουργηθούν προγράμματα τα οποία θα μπορούν να υλοποιούνται από τον ίδιο τον εκπαιδευτικό με υλικό που θα του προμήθευε το ΚΠΙΣΝ. Μέσα από μια πολλή δημιουργική συνεργασία μαζί τους ο στόχος αυτός έγινε πραγματικότητα. Η ιδέα τού να συνδυάσουμε την έννοια του περιπάτου με τα στοιχεία του ήλιου και της αρχιτεκτονικής ήταν σχεδόν προφανής. Ήταν σαν να μας την υπαγορεύει ο ίδιος ο χώρος όπου ο μεγαλύτερος δημόσιος μεσογειακός κήπος, το Πάρκο Σταύρος Νιάρχος, συναντά την αρχιτεκτονική του Renzo Piano.

Γιατί Περπατώντας;

Αυτή είναι μια ονομασία στην οποία καταλήξαμε από κοινού με την ομάδα του ΚΠΙΣΝ και εντάσσεται στην ενότητα «Εξερεύνηση στο ΚΠΙΣΝ».Το περπάτημα είναι μια διαδικασία που προσωπικά μου αρέσει πάρα πολύ, αλλά νομίζω ότι είναι και η βασική μας λειτουργία για να τοποθετηθούμε σε έναν χώρο, εκτός από τις αισθήσεις μας. Με το περπάτημα γινόμαστε ένα με τον χώρο, τον εξερευνούμε και τον αντιλαμβανόμαστε καλύτερα. Πολλές ιδέες μας «κατεβαίνουν» όταν περπατάμε, γι’ αυτό και θεωρήσαμε ότι σε μία εκπαιδευτική βόλτα μαθητές και εκπαιδευτικοί θα δώσουν πιο εύκολα τη δική τους ερμηνεία σε όσα τους προτείνουμε να κάνουν. Φαντάσου μια ομάδα παιδιών με τον δάσκαλό τους να κάνουν μικρές αποστολές, να ανταλλάσσουν απόψεις, να κάνουν μικρές ανακαλύψεις και όλα αυτά εξερευνώντας ένα σοφά σχεδιασμένο χώρο που αλλάζει τα δεδομένα της πόλης

Τι ακριβώς περιλαμβάνει το kit που έχει σχεδιαστεί και ποιες κατ’ επέκταση οι δράσεις, ή καλύτερα οι προκλήσεις που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι συμμετέχοντες;

Και τα δύο προγράμματα μπαίνουν σε «βαλίτσα» ή όπως την ονομάσαμε μια «Σχολική Τσάντα». Ο εκπαιδευτικός μπορεί να κλείσει τη βαλίτσα του και να υλοποιήσει το πρόγραμμα στη διάρκεια και με τον τρόπο που του ταιριάζει καλύτερα. Για να είναι προετοιμασμένος του αποστέλλεται ένα μικρής διάρκειας video με οδηγίες αλλά και ένα αρχείο με περιγραφή όλου του υλικού, και προτάσεις δράσεων για να στήσει καλύτερα την εμπειρία των μαθητών του. Όταν φτάσει στο ΚΠΙΣΝ παραλαμβάνει τη μεγάλη βαλίτσα και παραδίδει στα παιδιά ατομικά τσαντάκια με εργαλεία, χάρτες και έντυπα. Αντίστοιχα έχει και ο ίδιος τη δική του τσάντα με εργαλεία. Στο Περπατώντας στην Αρχιτεκτονική, οι μαθητές αντιλαμβάνονται βασικές έννοιες του χώρου μέσα από την παρατήρηση, τη συλλογή στοιχείων, τη σύγκριση.  Μετράνε την Αγορά με διάφορους τρόπους (βήματα, πέλματα, άνοιγμα χεριών), οι οποίοι από τα αρχαία χρόνια χρησιμοποιούνταν για τη μέτρηση. Παρατηρούν κινήσεις και ρυθμικά μοτίβα που συμβαίνουν στην αρχιτεκτονική. Φτιάχνουν τη δική τους μεγάλη κάτοψη στο έδαφος. Εστιάζουν στα πολλά διαφορετικά υλικά που χρειάζονται για να υλοποιηθεί ένα κτίριο. Μαθαίνουν να απολαμβάνουν τη θέα.

Στο Περπατώντας με τον Ήλιο, αντιλαμβάνονται όλες τις καθημερινές πτυχές της ζωής μας όπου ο ήλιος είναι παρών, ακόμα κι όταν δεν τον βλέπουμε. Την ενέργεια που φορτίζει ανθρώπους, φυτά αλλά και κτίρια. Τη θερμότητα που επηρεάζει το περιβάλλον, το ίδιο το φως που αλλάζει και χρωματίζει τον κόσμο εμπνέοντας καλλιτέχνες. Τα δύο προγράμματα ουσιαστικά είναι δύο περίπατοι μέσα στο Πάρκο Σταύρος Νιάρχος, με στάσεις στις οποίες οι μαθητές εστιάζουν σε κάποιο θέμα. Κάθε τάξη έχει την ελευθερία να εμβαθύνει όσο θέλει, γιατί η ουσία είναι να είναι απολαυστικοί οι περίπατοι.

Πώς μπορεί κάποιο σχολείο να λάβει μέρος στα προγράμματα αυτά;

Ο εκπαιδευτικός του σχολείου μπορεί να δανειστεί τη σχολική τσάντα καθημερινά, από Δευτέρα έως και Κυριακή, από τις 09.00 έως τις 19.00 και να πραγματοποιήσει το πρόγραμμα όποια ώρα τον εξυπηρετεί μέσα σε αυτό το διάστημα. Αφού κάνει τηλεφωνική κράτηση της τσάντας, έρχεται στο ΚΠΙΣΝ με τους μαθητές του για να δανειστεί το υλικό και να τρέξει το πρόγραμμα. Κράτηση Σχολικής Τσάντας γίνεται μέσω email στο [email protected] και τηλεφωνικά στο 2168091005.

Βλέπουμε την αρχιτεκτονική στην καθημερινή μας ζωή πέραν των κτιρίων;

Η αρχιτεκτονική είναι παντού. Είτε είμαστε σε ένα αστικό περιβάλλον, είτε σε ένα νησί ή απλά στη φύση, βιώνουμε διαφορετικές όψεις της αρχιτεκτονικής. Και μόνο η τοποθέτησή μας σε έναν χώρο μας κάνει να σχετιζόμαστε με τα στοιχεία του και αυτό είναι αρχιτεκτονική. Βρισκόμαστε κάπου και αισθανόμαστε βολικά, ζεστά ή αμήχανα, ψάχνουμε σημεία αναφοράς για να προσδιορίσουμε τη θέση μας, έχουμε αγαπημένα σημεία όπου νιώθουμε καλά και σημεία που θα προτιμούσαμε να μην είχαμε βρεθεί ή αν τους αλλάζαμε κάτι θα μπορούσαμε να τα κάνουμε και αυτά αγαπημένα. Νομίζω ότι σε κάθε τι που κάνουμε μπορεί να σκεφτόμαστε και λίγο σαν αρχιτέκτονες. Προσπαθούμε να φτιάξουμε έτσι τον χώρο όπου κινούμαστε και ζούμε ώστε να είναι οικείος, να μας βολεύει. Αυτό είναι η πρωταρχική αρχιτεκτονική ενέργεια κάθε πλάσματος στον πλανήτη: να φτιάξει τον χώρο του για να βολεύει τις ανάγκες του.

«Οι σπουδές αρχιτεκτονικής είναι μια φανταστική βάση για να κάνεις ό,τι θέλεις μετά στη ζωή σου»

Πόσο μπορεί να συμβάλλει στην ανάπτυξη και τη σκέψη των παιδιών η εκμάθηση βασικών αρχών της αρχιτεκτονικής;

Η αρχιτεκτονική είναι άλλη μία γλώσσα για να αφηγηθείς ιστορίες. Με το να μάθεις τις βασικές της αρχές ουσιαστικά εφοδιάζεσαι με τις λέξεις που θα χρησιμοποιήσεις για τις αφηγήσεις σου. Σε πολλά εργαστήρια αρχιτεκτονικής για παιδιά υπάρχει η τάση να σχεδιάζουν κτίρια σαν πραγματικοί αρχιτέκτονες. Προσωπικά θεωρώ ότι είναι πιο σημαντικό να αρχίσουν να αντιλαμβάνονται τη σχέση τους με τον χώρο. Να παρατηρήσουν, να συγκρίνουν τα μεγέθη, να ορίσουν τον δικό τους προσωπικό χώρο και με αυτόν σαν αφετηρία να προσπαθήσουν να διαμορφώσουν αρχιτεκτονικές προτάσεις σε πραγματική κλίμακα και στην πραγματική τους ζωή, όπως για παράδειγμα να στήσουν ένα χώρο στο σχολείο για μια συγκεκριμένη δραστηριότητα. Κάτι που τα πιο μικρά παιδιά κάνουν αυθόρμητα μέσα στο καθιστικό του σπιτιού τους, μετατρέποντας τον καναπέ σε κάστρο, αναποδογυρίζοντας καρέκλες για να δημιουργηθεί ένα τείχος, και χτίζοντας σπίτια με μαξιλάρια και πανιά που κρέμονται από διάφορα απίθανα σημεία. Αυτό είναι μάλλον το καλύτερο παράδειγμα εκμάθησης της αρχιτεκτονικής!

Έχεις συνεργαστεί με πολλούς φορείς πολιτισμού, έχεις γράψει και έχεις εικονογραφήσει βιβλία. Υπάρχει κάτι από όλα αυτά που αγαπάς περισσότερο και γιατί;

Νομίζω ότι αυτό που αγαπάω σε όλα όσα κάνω είναι ότι πάντα με κάποιο τρόπο πρέπει να αφηγηθώ μια ιστορία. Και αυτό που το κάνει ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι ότι ο τρόπος με τον οποίο αφηγούμαι τις ιστορίες είναι αρκετά ανοιχτός σε αυτοσχεδιασμούς, είτε πρόκειται για βιβλίο, είτε για εκπαιδευτικό υλικό.

Πώς βλέπεις τις δράσεις πολιτισμού που σχεδιάζονται για παιδιά στην Ελλάδα; Υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης και αν ναι, προς ποια κατεύθυνση;

Υπάρχουν φορείς, μεταξύ των οποίων και το ΚΠΙΣΝ, που έχουν μια διαφορετική ματιά και έτσι οι δράσεις τους έχουν να δώσουν πολλά στα παιδιά που τις παρακολουθούν. Στα πάντα υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης. Η μόνη κατεύθυνση είναι το μεράκι. Δεν τη χρησιμοποιούμε πολύ συχνά τη λέξη γιατί μάλλον έχει καταλήξει να είναι πολυτέλεια το να κάνεις οτιδήποτε με μεράκι.

Ξεχωρίζεις κάποιους αρχιτέκτονες σήμερα;

Μου είναι δύσκολο να απαντήσω γιατί χάνομαι στην υπερβολή της εικόνας, των δημοσιεύσεων, του internet. Όπως συμβαίνει γενικά με το design, υπάρχει τέτοια υπερπαραγωγή που μπερδεύομαι. Κρατάω αγαπημένα στοιχεία από αυτά που βλέπω, αλλά δεν ξεχωρίζω. Συνήθως ξεχωρίζω την αρχιτεκτονική που συνδυάζει την ευρηματικότητα με μια αίσθηση οικειότητας.

Τι συμβουλή θα έδινες σε έναν έφηβο που θέλει να ακολουθήσει τον δρόμο της αρχιτεκτονικής;

Έχουν έρθει τελευταία πολλά παιδιά φίλων που θέλουν να σπουδάσουν αρχιτεκτονική για να τους δώσω συμβουλή. Σε όλους δίνω την ίδια: οι σπουδές αρχιτεκτονικής είναι μια φανταστική βάση για να κάνεις ό,τι θέλεις μετά στη ζωή σου. Μαθαίνεις να δομείς τη σκέψη σου αλλά παράλληλα να διατηρείς ένα καλό απόθεμα φαντασίας για να ονειρεύεσαι. Το αν θα εξασκήσεις το επάγγελμα της αρχιτεκτονικής ή όχι μετά, είναι άλλη κουβέντα. Άλλωστε η ευελιξία στη ζωή είναι το παν.

Είσαι μητέρα δύο παιδιών, μιας κόρης και ενός γιού. Τι σου αρέσει να κάνεις με τα παιδιά σου τα ΣΚ;

Τα ΣΚ ήταν για μένα πάντα ο χρόνος επαναφόρτισης. Αν δεν πάμε μια εκδρομή να αλλάξουμε παραστάσεις, μου αρέσει πολύ να βρίσκομαι πραγματικά μαζί τους στο σπίτι μας. Οι στιγμές της Κυριακάτικης «βαρεμάρας» που μπορεί να καταλήξουν σε αγώνα καραόκε όπου ο καθένας τραγουδάει το αγαπημένο του τραγούδι, είναι ανεκτίμητες.