Με το σλόγκαν «Πιστοί στη μουσική» ανακοινώθηκε το πρόγραμμα της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών για την περίοδο 2019-2020, από τον Καλλιτεχνικό της Διευθυντή Στέφανο Τσιαλή. Ένα χρόνο πριν το 2021 και τη μεγάλη επέτειο διακοσίων χρόνων από την κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης, η φετινή καλλιτεχνική περίοδος (2019–2020) έχει τον υπέρτιτλο Ήρωες, που θα συνεχιστεί και την επόμενη χρονιά με πέντε συνολικά συναυλίες.

Οι Ήρωες νοηματοδοτούν, επίσης, τον Κύκλο Ανατροπές & Πρωτοπόροι, καθώς, όπως τόνισε ο κ. Τσιαλής, που αναφέρθηκε με ικανοποίηση στην αύξηση κατά 16% των ακροατών στις απαιτητικές συμφωνικές συναυλίες, «οι ήρωες δεν ζουν μονάχα στις σελίδες των βιβλίων, είναι όλοι όσοι κάνουν δύσκολες επιλογές, αλλά και οι μεγάλοι συνθέτες που δημιούργησαν νέα μουσικά δεδομένα».

Στο πλαίσιο ανακοίνωσης του νέου προγράμματος, οι G Design Studio παρουσίασαν τη φετινή οπτική ταυτότητα της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, που εμπνέεται από το εικαστικό σύμπαν του Γιάννη Μόραλη, αντλεί από τους Ήρωες και έχει ως σλόγκαν «Σε Ηρωικούς Ρυθμούς».

Μία ιδιαίτερη στιγμή ήταν η ερμηνεία αποσπασμάτων από έργα των Χάυντν, Ιμπέρ, Φάρκας και Μπετόβεν από το δημοφιλές Κουιντέτο Ξύλινων Πνευστών αλλά και η παρέμβαση του Δημάρχου Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης, Γρηγόρη Κωνσταντέλλου, όπου φέτος – μεταξύ άλλων, για δεύτερη χρονιά υλοποιείται το εκπαιδευτικό – κοινωνικό πρόγραμμα «Δικαίωμα στη Μουσική».

Ήρωες

(Χθες, σήμερα, αύριο…)

Στην καλλιτεχνική περίοδο 2019- 2020, ένα δραματουργικό νήμα συνδέει και διατρέχει, τόσο το σύνολο του προγράμματος, όσο και τους Κύκλους (Ήρωες, Ανατροπές & Πρωτοπόροι, Μπετόβεν: 250 Χρόνια και Μάλερ) ή τις μεμονωμένες Συναυλίες. Στον Κύκλο Ήρωες παρουσιάζονται έργα επιφανών Ελλήνων συνθετών μέσα από δύο Συναυλίες, άλλωστε η εκτέλεση ελληνικών έργων αποτελεί προτεραιότητα της Ορχήστρας. Συγκεκριμένα, η συναυλία Ήρωες Ι (08.11.2019) ανοίγει με τον Θάνατο της Αντρειωμένης, συμφωνικό ποίημα του Μανώλη Καλομοίρη ο οποίος, ως γνωστόν, έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στην ελληνική μουσική ζωή κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα, όπως και ο τρομπονίστας και συνθέτης Αλέκος Ξένος, ιθύνων νους για την ίδρυση της ΚΟΑ, που υπογράφει το συμφωνικό ποίημα Τζαβέλας. Η βραδιά κλείνει με τον Μικρασιάτη Πέτρο Πετρίδη, που ανήκε στην Εθνική Σχολή, και άφησε έργο πολυποίκιλο καλύπτοντας όλες τις μουσικές φόρμες. Από αυτό επέλεξα τους Κλέφτικους Χορούς.

Στη συναυλία Ήρωες ΙΙ (24.03.2020) που πραγματοποιείται σε συνεργασία με τη Φιλαρμονική Εταιρεία Κέρκυρας και ανοίγει με έργο του Σπύρου Προσωπάρη, διακεκριμένου μαέστρου της, το δραματουργικό νήμα φέρνει κοντά σε ιδιαίτερες φυσιογνωμίες της εγχώριας μουσικής πραγματικότητας του 19ου και 20ού αιώνα, τον Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι. Η Εισαγωγή 1812, είναι δημιουργία στρατευμένη στη διατράνωση του παγκόσμιου πατριωτικού αισθήματος  περιλαμβάνοντας ακόμα και…κανονιοβολισμούς. Μεταξύ άλλων, θα ακουστεί επίσης, το Συμφωνικό Ιντερμέτζο από την Κυρά Φροσύνη του διεθνώς αναγνωρισμένου ακαδημαϊκού (στην Ελλάδα και τη Γαλλία) Γεώργιου Σκλάβου, ο οποίος είχε διατελέσει και διευθυντής της ΕΛΣ, ενώ υπήρξε βασικός εκπρόσωπος της Εθνικής Σχολής.

Στη σεζόν που μόλις έκλεισε η ΚΟΑ τίμησε τον Νίκο Σκαλκώτα που συνδύασε τα πρωτοποριακά ρεύματα της εποχής του με την ελληνική παραδοσιακή μουσική. Κατά τη φετινή καλλιτεχνική περίοδο, μια από τις κορυφές του προγράμματος είναι η συναυλία (29.11.2019) που πραγματοποιείται στο πλαίσιο του Συνεδρίου Σκαλκώτα, όπου θα εκτελεστεί η σύνθεση που θα λάβει το πρώτο βραβείο στον ομώνυμο διεθνή διαγωνισμό, καθώς και τέσσερα μέρη από τη Δεύτερη Συμφωνική Σουίτα του Σκαλκώτα, κάποια από τα οποία δεν έχουν ακουστεί ξανά. Σημαντική είναι και η συναυλία – αφιέρωμα στην επέτειο 50 χρόνων από το θάνατο του Γιάννη Χρήστου (17.01.2020), σε συμπαραγωγή με τον ΟΜΜΑ. Πρόκειται για μέλος, όχι μόνο της ελληνικής, αλλά της ευρωπαϊκής πρωτοπορίας που επηρέασε την επόμενη γενιά συνθετών.

250 Χρόνια Μπετόβεν

Πολλές οι σημαντικές επέτειοι κατά τη φετινή καλλιτεχνική περίοδο. Το 2020 συμπληρώνονται 250 χρόνια από τη γέννηση του Μπετόβεν, ο οποίος φυσικά κυριαρχεί στο πρόγραμμα της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, με το σύνολο των συμφωνιών του, Κοντσέρτα, αλλά και την εισαγωγή από «Τα ερείπια των Αθηνών». «Αυτό που τον καθιστά  πάντα επίκαιρο σχεδόν τρεις αιώνες τώρα», σημειώνει ο Στέφανος Τσιαλής, «είναι το ίδιο που ισχύει για κάθε μεγάλο καλλιτέχνη, είτε είναι συγγραφέας, ζωγράφος, σκηνοθέτης ή μουσουργός. Ο Μπετόβεν εκφράζει με μεγάλη ένταση όλα τα ανθρώπινα συναισθήματα. Γι’ αυτό, όσο θα υπάρχουν τα ανθρώπινα πάθη, η αγωνία πραγματοποίησης ονείρων, ο φόβος, ο έρωτας, η νοσταλγία για έναν καλύτερο κόσμο, όλα αυτά τα πανανθρώπινα αισθήματα, θα είναι επίκαιρος. Σε προσωπικό, συναισθηματικό επίπεδο με συγκινεί βαθιά, γιατί υπήρξε τραγική μορφή, κακοποιημένος από τον πατέρα του, ταλαιπωρημένος από την κώφωση. Με αυτήν την έννοια η πορεία του είναι ηρωική γιατί  ήταν ρηξικέλευθος και ανατρεπτικός συνθέτης,  εμπνευσμένος από την ανάδειξη της αστικής τάξης και των μεγάλων επαναστάσεων, που ξεκίνησαν στα τέλη του 18ου αιώνα. Ήταν λοιπόν ένας φάρος – πρωτίστως για τους συνθέτες του 19ου αιώνα, που τον διαδέχθηκαν. Μιλάμε για την εποχή του Ρομαντισμού, του ελεύθερου καλλιτέχνη που ανεξαρτητοποιείται από τις συμβάσεις και τις παραγγελίες ευγενών και κληρικών. Μια εξέλιξη που είχε μεν αρχίσει να διαφαίνεται ήδη με τον Μότσαρτ και τον Χάυντν, αλλά ο Μπετόβεν την κορύφωσε, ίσως λόγω και του ασυμβίβαστου χαρακτήρα του. Τα έργα του είναι επαναστατικά και στην πλειοψηφία τους ιδιαίτερα απαιτητικά, ακριβώς γιατί λέει τόσα πολλά με πολύ λίγα λόγια. Η δομή των δημιουργημάτων του είναι απλή, καθαρή, κλασική. Στο φετινό πρόγραμμα θα βρείτε το πρωτοποριακό για την εποχή του Αυτοκρατορικό Κοντσέρτο , την Ηρωική Συμφωνία (που αποτελεί σταθμό στην εξέλιξη της συμφωνικής μουσικής), το βαθύ και εσωτερικό Κοντσέρτο για βιολί, την  – εμπνευσμένη από το καταφύγιο που υπήρξε η Φύση για τον συνθέτη – Ποιμενική, τη μεγαλειώδη, μεταφυσική Επίσημη Λειτουργία του, Missa Solemnis,  αλλά και τη δημοφιλή, οραματική Πέμπτη. Αυτά, είναι ορισμένα μόνο από τα εμβληματικά έργα του Μπετόβεν, με τα οποία θα αναμετρηθούμε κατά τη φετινή καλλιτεχνική περίοδο, ενώ φιλοδοξούμε, εντός του 2020, να εκτελέσουμε όλες τις συμφωνίες του».

Ανατροπές & Πρωτοπόροι

Τον Μάιο του 2020 ολοκληρώνεται ο – επίσης φιλόδοξος – Κύκλος Μάλερ, με την εκτέλεση της Όγδοης (08.05.2020), που λόγω τεράστιων απαιτήσεων ονομάστηκε Συμφωνία των Χιλίων. Ένα έργο ριζοσπαστικό, που φτάνει στα όριά τους τις δυνατότητες της Συμφωνίας ως μουσικού είδους.

Το Ορατόριο των Χριστουγέννων του Μπαχ που, μετά την πρώτη του εκτέλεση, περίμενε πάνω από έναν αιώνα για να ξαναέρθει στο φως θα ερμηνευτεί στη Χριστουγεννιάτικη Συναυλία (21.12.2019), λίγες μέρες πριν το καθιερωμένο -πια- πρωτοχρονιάτικο Γκαλά (30.12.2019) στο οποίο θα παρουσιαστούν Ορχηστρικά αποσπάσματα, άριες και ντουέτα από διάσημες όπερες των Βέρντι, Τσιλέα, Πουτσίνι και άλλων – πάντα σε συμπαραγωγή με τον ΟΜΜΑ. Επίσης, μετά τις επιτυχημένες κινηματογραφικές προβολές με ζωντανή ερμηνεία της μουσικής θα παρουσιαστεί η επαναστατική για την εποχή της, Φαντασία του Ντίσνευ εγκαινιάζοντας τη συνεργασία με το Christmas Theater.

Ηρωική μορφή υπήρξε και ο Βάγκνερ, ο οποίος πραγματικά πολέμησε στα οδοφράγματα της Δρέσδης το 1849, εξορίστηκε για πολιτικούς λόγους και παρέδωσε συνθέσεις που έρχονταν σε ευθεία σύγκρουση με όλες τις συμβάσεις της εποχής του. Όμως, η ιστορία τον δικαίωσε, αφού άφησε πίσω του όπερες όπως το μουσικό δράμα δράμα Τριστάνος και Ιζόλδη του οποίου τη βαθιά φιλοσοφική Β’ Πράξη (21.02.2020) και το Πρελούδιο και Θάνατος της Ιζόλδης (22.05.2020) θα παρουσιαστεί σε μορφή κοντσερτάντε μετά την περυσινή επιτυχία της Τόσκα. Ο Τριστάνος και Ιζόλδη ήταν σύνθεση τόσο ριζοσπαστική για την εποχή της, που η Φιλαρμονική της Βιέννης αρνήθηκε να την εκτελέσει με το επιχείρημα ότι είναι υπερβατική στις δυσκολίες της.

Πρωτοπόρος ήταν και  ο Στραβίνσκι, ο οποίος έγραψε την Ιεροτελεστία της Άνοιξης – που βασίζεται κατά κόρον στο ρυθμό, ερχόμενος σε ρήξη με την παράδοση της δυτικής μουσικής που βασίζεται στη μελωδία και την αρμονία – προκαλώντας τεράστιο σκάνδαλο. Σήμερα όμως θεωρείται ένα απόλυτα κλασικό έργο, το οποίο θα ερμηνευτεί στην εναρκτήρια συμφωνική συναυλία Ανατροπές & Πρωτοπόροι Ι, στις 04.10.2019, μαζί με το Τρίτο Κοντσέρτο για πιάνο και την Εισαγωγή από Τα ερείπια των Αθηνών του Μπετόβεν.

Ανατρεπτικό είναι και το επικό Πρώτο Κοντσέρτο για Βιολί του Σοστακόβιτς, αλλά και το περιεχόμενο της Πολιορκίας της Κορίνθου του Ροσίνι, που εμπνεύστηκε από την Πολιορκία του Μεσολογγίου χωρίς όμως να την κατονομάζει ευθέως για λόγους λογοκρισίας. Θα παρουσιαστούν στη συναυλία Ανατροπές & Πρωτοπόροι IV στις 06.03.2020 μαζί με την Ηρωική του Μπετόβεν, η οποία σπάει όλα τα μέχρι τότε αποδεκτά όρια διάρκειας μιας συναυλίας.

Σύγχρονοι Ήρωες

Πέραν των Ελλήνων συνθετών, φέτος δίνεται προτεραιότητα στους Έλληνες μουσικούς και μαέστρους που διαπρέπουν εντός και εκτός συνόρων. Όσον αφορά στους Έλληνες μουσικούς στον προγραμματισμό, υπάρχουν δύο πυλώνες. Ο πρώτος είναι οι καταξιωμένοι Έλληνες πιανίστες όπως ο Γιώργος Εμμανουήλ Λαζαρίδης, ο Στέφανος Θωμόπουλος, η Θεοδοσία Ντόκου, ο Χαράλαμπος Αγγελόπουλος, ο Νίκος Κυριόσογλου, ο Τριαντάφυλλος Λιώτης και ο Βασίλης Βαρβαρέσος. Ο δεύτερος πυλώνας είναι εξαιρετικοί νέοι μουσικοί που κάνουν καριέρα στο εξωτερικό, για παράδειγμα η Αρετή Ζούλα η οποία είναι πρώτο βιολί του Κουαρτέτου Τζούλιαρντ, ο Μιχάλης Σέμσης που είναι Κορυφαίος Α’ της ιστορικής Ορχήστρας Γκεβάντχαους της Λειψίας, ο Στάθης Καραπάνος ο οποίος τώρα παίζει με την Εθνική Ορχήστρα της Κίνας και το επόμενο καλοκαίρι με τη Συμφωνική της Βοστόνης. Ο Ιάσων Κεραμίδης, Εξάρχων της Φιλαρμονικής του Μονάχου και ο Ιονιάν Ηλίας Καντέσσα που παίζει με τη Royal Philharmonic του Λονδίνου.

Άξιο αναφοράς, το ειδικό βραβείο σε νέο Έλληνα συνθέτη που δίνεται στο πλαίσιο του διεθνούς διαγωνισμού Νίκος Σκαλκώτας και θα παρουσιαστεί στη συναυλία Μπετόβεν: 250 χρόνια (28.02.2020), μαζί με το Κοντσέρτο για Βιολί και την Ποιμενική.

Επιστρέφοντας στους ήρωες με την έννοια της αφιέρωσης στη μουσική, ο κορυφαίος αρχιμουσικός Κριστόφ Έσενμπαχ θα συμπράξει για πρώτη φορά διευθύνοντας την Πρώτη Συμφωνία Μάλερ και το Τέταρτο Κοντσέρτο για πιάνο του Μπετόβεν, ο Βλαντίμιρ Ασκενάζυ επιστρέφει για πολλοστή φορά διευθύνοντας τη Συμφωνία του Νέου Κόσμου και το Πρώτο Κοντσέρτο για Πιάνο του Μπετόβεν (28.03.2020). Διεθνώς κορυφαία ονόματα του βαγκνερικού ρεπερτορίου, με συνεχείς εμφανίσεις στο Φεστιβάλ του Μπαϊρόιτ, είναι άλλωστε η Πέτρα Λανγκ που θα ερμηνεύσει την Ιζόλδη και ο Στέφαν Φίνκε τον  Τριστάνο.

Προσφορά Μουσικής και Μουσική Προσφορά

Επαναστατικό – με την έννοια ότι ανοίγει δρόμους, ανθρωπιστικό και πολλά ακόμα είναι το πρόγραμμα Προσφορά Μουσικής και Μουσική Προσφορά, που συνεχίζεται για τέταρτη χρονιά υπό τον παγκοσμίως κορυφαίο βιολονίστα και μαέστρο Λεωνίδα Καβάκο. Πρόγραμμα μεγάλης βαρύτητας τόσο σε πολιτιστικό – πολιτικό όσο και σε καλλιτεχνικό επίπεδο. Είναι μεγάλο κέρδος για την Ορχήστρα, αλλά και για τις πόλεις που επισκέπτεται η ΚΟΑ, ενώ σημαντική είναι και η φιλανθρωπική διάστασή του.

Αφανείς Ήρωες

Η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών δίνει μεγάλη σημασία στο εκπαιδευτικό και κοινωνικό της έργο. Για τέταρτη χρονιά συνεχίζεται η Ακαδημία Nέων Mουσικών περιλαμβάνοντας πλέον όλα τα μουσικά όργανα μιας συμφωνικής ορχήστρας. Η Ακαδημία αποχαιρετά τη δεύτερη σειρά αποφοίτων της. Συνεχίζεται επίσης, και το εργαστήριο Χάλκινων Πνευστών με την υποστήριξη και σε συνεργασία με το Ωδείο Φίλιππος Νάκας.

Ένας ακόμα πυλώνας του εκπαιδευτικού – κοινωνικού έργου, είναι το «Δικαίωμα στη Μουσική», με τα μουσικά σύνολα της Ορχήστρας να φέρνουν, εδώ και χρόνια, τη λόγια μουσική, σε σχολεία, σωφρονιστικά ιδρύματα, νοσοκομεία και μονάδες απεξάρτησης. Μέσα από αυτές τις δράσεις, για τις οποίες κινητήριος δύναμη αρχικά υπήρξε η ευγενική δωρεά του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος» ενώ πλέον υποστηρικτές είναι οι φιλόμουσες τοπικές αρχές, η ΚΟΑ έχει πραγματικά γυρίσει όλη την Ελλάδα και συναντώντας περισσότερους από 30.000 μικρούς και μεγάλους ακροατές.

Δικαίωμα στη Μουσική θα έχει και φέτος ο Δήμος Βάρης – Βούλας -Βουλιαγμένης, σε σχολεία του οποίου, σχήματά της ΚΟΑ θα ξαναβρεθούν για δεύτερη χρονιά, με τους μουσικούς της να γίνονται πρεσβευτές του ρεπερτορίου μουσικής δωματίου.

Η Μουσική Δωματίου υπηρετείται από τα δραστήρια μουσικά σχήματα που συγκροτούν μέλη της ΚΟΑ. Τα σχήματά είναι περισσότερα από 12 και πρωταγωνιστούν σταθερά τόσο στα εκπαιδευτικά- κοινωνικά προγράμματα, όσο και σε όλες τις δράσεις εξωστρέφειας.

Μέσα στην ερχόμενη σεζόν, τον Φεβρουάριο του ’20 κυκλοφορεί η πρώτη παγκόσμια ηχογράφηση της Κλασικής Συμφωνίας του Σκαλκώτα με την έγκριτη εταιρεία Naxos. Ενώ ηχογραφείται για πρώτη φορά παγκοσμίως από ελληνική Ορχήστρα τους Χορούς του Σκαλκώτα.

Νέοι ακροατές – Έμπειροι Μουσικοί

Το νέο έργο του Δημήτρη Σκύλλα θα παρουσιαστεί στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, ανάθεση της συμφωνικής ορχήστρας του BBC. Ο πολυγραφότατος Φίλιππος Τσαλαχούρης και ο πειραματιστής συνθέτης και πιανίστας Μηνάς Μπορμπουδάκης, μετά από παραγγελία της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών θα γράψουν έργα εμπνευσμένα από την ελληνική επανάσταση που θα εκτελεστούν στις συναυλίες.

Επίσης θα είναι διεθνώς αναγνωρισμένοι αρχιμουσικοί: ο Φρανκ Μπέερμαν, ο Ματίας Φορέμνυ, ο Μισέλ Τιλκέν, ο Ούρος Λάγιοβιτς, ο Τζιανκάρλο Αντρέττα, ο Κρίστοφ Πόππεν και ο Μάρκους Μπος. Επίσης καλωσορίζουμε καταξιωμένους Έλληνες αρχιμουσικούς όπως ο προκάτοχός μου Βασίλης Χριστόπουλος, ο ομόλογός μου στον ΟΜΜΑ Μίλτος Λογιάδης, ο Γιώργος Πέτρου, ο Τάσος Συμεωνίδης, ο Λουκάς Καρυτινός, ο Έκτορας Ταρτανής, ο Κωνσταντίνος Δημηνάκης, ο Γιώργος Μπαλατσινός.

Δείτε το αναλυτικό πρόγραμμα του καλλιτεχνικού προγράμματος 2019 – 2020 της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών