Στις 20 Ιουλίου 1969 ο κόσμος στήθηκε μπροστά στις τηλεοράσεις για να παρακολουθήσει τον 38χρονο Αμερικανό αστροναύτη Νιλ Ο. Άρμστρονγκ να κάνει το πρώτο βήμα της ανθρωπότητας στη Σελήνη. Τα λόγια του Νιλ καθώς πατούσε για πρώτη φορά στο φεγγάρι έγιναν ίσως η πιο γνωστή φράση στην ανθρώπινη ιστορία. Στη μοναδική επίσημη βιογραφία του, στην οποία βασίζεται και η ταινία Πρώτος Άνθρωπος, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ροπή σε μετάφραση Μαριάννας Τσάτσου, επιχειρείται μια διεισδυτική εξερεύνηση της πολυσύνθετης ζωής του απόλυτου Αμερικανού ήρωα —από ένα αγόρι που ονειρευόταν ότι πετάει, σε πιλότο της Ναυτικής Αεροπορίας στον πόλεμο της Κορέας έως και τις πτήσεις του ως πρωτοπόρου αστροναύτη στο διάστημα καθώς και τα ευτράπελα, τις τραγωδίες και τις περιπέτειες της προσωπικής του ζωής μετά την επιστροφή του στη Γη.

… «Όπως και αν αναλύσει κανείς τον ήσυχο και ταπεινό τρόπο που έζησε τη ζωή του μετά το Apollo 11, αλλά και την επιλογή του ν’ αποφεύγει τη δημόσια προβολή και τα ΜΜΕ όλα τα επόμενα χρόνια, αποδεικνύεται ότι ο Νιλ διέθετε ιδιαίτερη ευαισθησία ως πυρήνα του χαρακτήρα του: ήταν λες και είχε προβλέψει πως αυτό που είχε βοηθήσει τη χώρα του να επιτύχει εκείνο το καλοκαίρι του 1969 –την επική προσεδάφιση των πρώτων ανθρώπων στη Σελήνη και την ασφαλή επιστροφή τους στη Γη– θα καταστρεφόταν ολοσχερώς από τη μαζική εμπορευματοποίηση του σύγχρονου κόσμου, τις ανούσιες ερωτήσεις και τις επιφανειακές συζητήσεις. Σ’ ένα βαθύτερο, προσωπικό επίπεδο, ο Νιλ αντιλήφθηκε και εκτίμησε όχι μόνο τη δόξα που επεφύλασσε για εκείνον η από κοινού με τον Μπαζ προσσελήνωση, όσο ο Μάικ Κόλινς αιωρούνταν από πάνω τους, αλλά και τη σημασία που είχε αυτή η στιγμή για ολόκληρο τον κόσμο, για όλους εμάς», λέει ο συγγραφέας της βιογραφίας Τζέιμς Ρ. Χάνσεν.

Ακολουθούν μερικά ενδιαφέροντα αποσπάσματα:

«Όλοι ρωτάνε πώς είναι να είμαι παντρεμένη μ’ έναν αστροναύτη, αλλά η σωστή ερώτηση είναι πώς είναι να είμαι η σύζυγος του Νιλ Άρμστρονγκ. Παντρεύτηκα τον Νιλ και εκείνος τυχαίνει να είναι αστροναύτης. Για εμένα, τα παιδιά μας, τους συγγενείς και τους φίλους μας θα είναι πάντοτε ο Νιλ Άρμστρονγκ, ο σύζυγος και πατέρας δύο παιδιών, που έχει τα ίδια προβλήματα με όλους σε ό,τι αφορά την καθημερινότητα, το σπίτι, την οικογένεια», ανέφερε η Τζάνετ στις συνεντεύξεις που έδωσε στο περιοδικό Life μεταξύ των ετών 1966 έως 1969.

Η Τζάνετ και ο Νιλ πάσχιζαν να κρατούν προσγειωμένα τα δυο παιδιά τους: «Δεν θέλει κανείς μας να έχει παιδιά που θα περιφέρονται και θα κοκορεύονται με κάθε ευκαιρία ότι είναι παιδιά αστροναύτη. Γι’ αυτό προσπαθούμε να τηρούμε μια τυπική καθημερινότητα. Θεωρούμε πολύ σημαντικό να μην χαίρουν προνομιακής αντιμετώπισης από τους συμμαθητές τους. Θέλουμε να έχουν μια συνηθισμένη και κανονική ζωή. Τα παιδιά είναι παιδιά και θέλουμε να ζουν ως παιδιά, παρόλο που το εν λόγω πρόγραμμα έχει μεγάλο αντίκτυπο και σ’ αυτά. Όταν τα παιδιά σου κάνουν μια δημόσια εμφάνιση, πρέπει να μάθουν να φέρονται αξιοπρεπώς».

Το μότο της Τζάνετ ήταν το εξής: «Αυτό που μετράει είναι το παρόν. Η ζωή μας αλλάζει συνεχώς. Είναι πολύ δύσκολο να οργανώσεις ή να σχεδιάσεις οτιδήποτε μακροπρόθεσμο. Έχω έναν σύζυγο, το πρόγραμμα του οποίου αλλάζει συνεχώς, μέρα με τη μέρα, μέχρι και λεπτό με το λεπτό κάποιες φορές. Δεν ξέρω πότε θα έρθει ή θα φύγει, ειδικά σε περιόδους που συμμετέχει ως πλήρωμα σε κάποια αποστολή».

Η πίεση ήταν πολύ μεγάλη για όλες τις συζύγους των αστροναυτών. Η καθεμιά τους επωμιζόταν μεγάλο φορτίο, αφού έπρεπε να εμφανίζονται δημόσια και να αντιμετωπίζονται ως η κυρία Αστροναύτη ή η Μητέρα της Αμερικής. Γνώριζαν πολύ καλά τι ανέμεναν από εκείνες η NASA και ο Λευκός Οίκος. Για μια σύζυγο αστροναύτη, οι στιλιστικές επιλογές ήταν θέμα πολύ πιο περίπλοκο από τις τάσεις της μόδας και το προσωπικό τους γούστο. Έπρεπε να εκπέμπουν την εικόνα της ηθικής και αγίας συζύγου, την εικόνα που άρμοζε στο αμερικανικό διαστημικό πρόγραμμα και σε ολόκληρη τη χώρα.

«Οι ζωές μας είχαν αφιερωθεί σ’ έναν στόχο, να επιτευχθεί η προσσελήνωση έως τα τέλη του 1969. Ο στόχος αυτός απαιτούσε θυσίες απ’ όλους μας. Δεν ήταν μόνο οι ζωές των οικογενειών των αστροναυτών που είχαν μπει σε αναμονή, αλλά χιλιάδων ακόμα οικογενειών».

Η Τζάνετ δεν συμμετείχε ποτέ ενεργά στις συγκεντρώσεις των συζύγων, προτιμούσε τη μοναξιά, όπως και ο Νιλ. Τα επόμενα χρόνια, ο αγώνας της Τζάνετ για αναζήτηση της προσωπικής της ταυτότητας θα γινόταν πιο έντονος, αφού δεν θα ήταν πλέον μία από τις συζύγους των αστροναυτών, αλλά θα έφερε επιπλέον ευθύνες όντας η σύζυγος του πρώτου ανθρώπου που πάτησε στη Σελήνη».

Πουθενά στον κόσμο, όμως, δεν ήταν εντονότερος ο ενθουσιασμός από τις ΗΠΑ. Στο ανατολικό Τενεσί οι καπνοπαραγωγοί στριμώχνονταν γύρω από τα μικροσκοπικά τρανζίστορ για να παρακολουθήσουν τη σημαντική αυτή στιγμή. Στο λιμάνι του Μπιλόξι στον Μισισιπή, οι γαριδότρατες έμειναν δεμένες στην αποβάθρα περιμένοντας τη στιγμή που ο σχολιαστής θα ανακοίνωνε ότι το Apollo 11 απογειώθηκε.

Στην Αεροπορική Ακαδημία του Κολοράντο Σπρινγκς, τα μαθήματα των 07:30 π.μ. αναβλήθηκαν, ενώ πενήντα δόκιμοι στριφογύριζαν γύρω από μια μικρή τηλεόραση. Στο καζίνο του ξενοδοχείου Caesars Palace στο Λας Βέγκας, το οποίο παραμένει ανοιχτό όλο το εικοσιτετράωρο, τα τραπέζια με τη ρουλέτα και το μπλακ-τζακ έμειναν αδειανά, αφού οι παίκτες πήραν τις θέσεις τους, συνεπαρμένοι, μπροστά στις έξι οθόνες του καζίνου. Το πλήθος των αυτοπτών μαρτύρων που είχαν συγκεντρωθεί γύρω από το Ακρωτήριο Κένεντι, το Μέριτ Άιλαντ, το Τίτουσβιλ, το Ίντιαν Ρίβερ, το Κόκο Μπιτς, το Σατελάιτ Μπιτς, τη Μελβούρνη, από άκρη σε άκρη στις κομητείες Μπρέβαρντ και Οσέολα, μέχρι και το Ντεϊτόνα Μπιτς και το Ορλάντο, ετοιμάστηκε να παρακολουθήσει ένα από τα εντυπωσιακότερα θεάματα που γνώρισε ο πλανήτης.

Η φωνή της κυρίας Γιάου, συζύγου ενός χρηματιστή στο Τζάκσονβιλ της Φλόριντα, έσπασε ενώ δήλωνε: «Τρέμω σύγκορμη και νιώθω βαθιά συγκίνηση. Ζούμε την αρχή μιας νέας εποχής για τον άνθρωπο». Ο Τσαρλς Γουόκερ, φοιτητής στο Πανεπιστήμιο Περντού, όπου είχε σπουδάσει και ο Άρμστρονγκ, δήλωσε σ’ έναν δημοσιογράφο που επισκέφτηκε την πανεπιστημιούπολη στο Τίτουσβιλ: «Είναι λες και ανακαλύψαμε τη φωτιά για δεύτερη φορά. Ας είναι η σπίθα αυτού του επιτεύγματος που θα ενώσει την ανθρωπότητα». Στις εξέδρες των επιφανών καλεσμένων κοντά στη βάση της εκτόξευσης, ο Ρ. Σάρτζεντ Σράιβερ, Αμερικανός πρέσβης στη Γαλλία και σύζυγος της Γιούνις Κένεντι, αδερφής του εκλιπόντος προέδρου Τζον Κένεντι, ο οποίος είχε δεσμευτεί να προσσεληνωθούν οι συμπατριώτες του, σχολίασε: «Τι όμορφη που είναι αυτή η στιγμή της εκτόξευσης! Το κόκκινο της φλόγας, το μπλε τ’ ουρανού και το λευκό του καπνού —τι υπέροχοι χρωματισμοί! Σκεφτείτε τους άντρες εκεί μέσα που ετοιμάζονται για μια τόσο μαγική βόλτα. Incroyable!»

Ο παρουσιαστής του CBS, Χέιγουντ Χέιλ Μπράουν, γνωστός για την αθυροστομία του κατά τον σχολιασμό αθλητικών ειδήσεων, έζησε την απογείωση μαζί με χιλιάδες άλλους στην πόλη Κόκο Μπιτς, είκοσι τέσσερα περίπου χλμ. νότια της βάσης εκτόξευσης. «Σ’ έναν αγώνα τένις ακολουθείς με τη ματιά σου το μπαλάκι να πηγαίνει δεξιά και αριστερά από το φιλέ. Σε μια εκτόξευση παρακολουθείς με το βλέμμα σου τον πύραυλο που πηγαίνει όλο και ψηλότερα, με τα μάτια σου καρφωμένα στον ουρανό και τις ελπίδες σου να αναθαρρούν, μέχρι που τελικά όλοι, σαν ένα τεράστιο καβούρι με πολλά ζευγάρια μάτια στο κέλυφός του, κοιτάζαμε όλο και πιο ψηλά· όλοι μαζί σε απόλυτη σιωπή. Στην αρχή της εκτόξευσης ακούστηκε ένα αμυδρό επιφώνημα: “Αααα!”, αλλά μετά από λίγο όλοι μείναμε αποσβολωμένοι. Είχαμε μαγευτεί από την ποίηση της ελπίδας, αν μπορούμε να το πούμε έτσι, σιωπηλοί αλλά με πανομοιότυπες κινήσεις, καθώς όλοι παρακολουθούσαμε τον πύραυλο να απομακρύνεται», είπε στον παρουσιαστή Κρονκάιτ και στα δεκάδες εκατομμύρια τηλεθεατών του.

Ακόμα και όσοι είχαν έρθει στο Κέντρο για να διαδηλώσουν κατά του διαστημικού προγράμματος, δεν γινόταν να μείνουν ασυγκίνητοι. Ο σεβασμιότατος Ραλφ Αμπερνάθι, διάδοχος του εκλιπόντος Δρ. Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζούνιορ –επικεφαλής του Συνεδρίου Νότιας Χριστιανικής Ηγεσίας (SCLC) και ηγέτης του κινήματος πολιτικών δικαιωμάτων στην Αμερική– κατέφθασε με τέσσερα μουλάρια και μαζί με περίπου 150 μέλη της εκστρατείας κατά της φτώχειας όσο πιο κοντά τούς επιτράπηκε στο εκτεταμένο διαστημοδρόμιο. «Διαδηλώνουμε κατά της ανικανότητας της Αμερικής να θέσει προτεραιότητες», δήλωσε ο Χοζία Ουίλιαμς, διευθυντής του Συνεδρίου σχετικά με την πολιτική αγωγή, τα μέλη του οποίου υποστήριζαν ότι τα χρήματα που δαπανήθηκαν για τη Σελήνη θα μπορούσαν να είχαν εξαλείψει την πείνα για 31 εκατομμύρια άπορους. Ωστόσο, ο Ουίλιαμς «παρακολούθησε με δέος τους αστροναύτες», όπως ακριβώς και ο σεβασμιότατος Αμπερνάθι, ο οποίος «κυριεύτηκε από την εκθαμβωτική ένταση της εκτόξευσης».

«Υπάρχουν τόσα προβλήματα που πρέπει ν’ αντιμετωπιστούν —λιμός, ασθένειες, φτώχεια σε παγκόσμιο επίπεδο. Πρέπει ν’ αξιοποιήσουμε ορισμένα από τα ταλέντα που διαθέτουμε για το διάστημα και για όλα τα υπόλοιπα επίγεια προβλήματα που έχουμε. Πρέπει να δράσουμε άμεσα με στόχο το κοινό καλό», δήλωσε ο πρώην πρόεδρος Λίντον Μπ. Τζόνσον στον Ουόλτερ Κρονκάιτ λίγο μετά την εκτόξευση που είχε παρακολουθήσει.

Δέκα λεπτά πριν από την εκτόξευση, ο Σεβαράιντ σχολίασε στον Κρονκάιτ στον αέρα: «Όταν το βαν που μετέφερε τους αστροναύτες πέρασε πριν λίγο από εδώ, το πλήθος ξαφνικά σίγησε… Είχες την αίσθηση ότι ο κόσμος δεν θεωρεί μονάχα ανώτερους αυτούς τους άντρες, αλλά πλάσματα τελείως διαφορετικά· λες και πήγαν σ’ έναν άλλο κόσμο και γύρισαν. Αισθάνεσαι ότι κουβαλούν μυστικά που δεν θα μάθουμε ποτέ και που και οι ίδιοι δεν θα καταφέρουν ποτέ να ερμηνεύσουν πλήρως».

Info:

Ο «Πρώτος Άνθρωπος, Η Ζωή του Νιλ. Ο. Άρμστρονγκ» του Τζέιμς Ρ. Χάνσεν κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ροπή