Εικαστικός, σκηνοθέτης, περφόρμερ, συγγραφέας, ο διεθνώς καταξιωμένος Ραμπί Μρουέ [*] είναι ένας έντονα πολιτικοποιημένος καλλιτέχνης που διαρκώς πειραματίζεται, παίζοντας με τα όρια στην τέχνη και τη ζωή. Μεγάλωσε στον Λίβανο και έζησε όλο το τραύμα του Εμφυλίου στη χώρα του από το 1975 ως το 1990, εμπειρία που έχει καθορίσει τις δημιουργίες του. Ζει πια στο Βερολίνο, αλλά, όπως ομολογεί, η καρδιά του είναι στη Βηρυτό. Ο πόλεμος, η έννοια του συνόρου, τα φαντάσματα των νεκρών, η απελπισμένη ανάγκη για επικοινωνία των ανθρώπων, ο εχθρός μέσα μας είναι θεματικές που βρίσκονται στο κέντρο της έρευνάς του. Τα τελευταία χρόνια έχει στραφεί και στον χορό, μια τέχνη με απεριόριστες δυνατότητες, όπως πιστεύει. Αφορμή για τη συνομιλία μας άλλωστε είναι δύο παραστάσεις χορού που δημιούργησε σε συνεργασία με το Dance on Ensemble, ένα πρωτοποριακό σύνολο, που γιορτάζει τις δεξιότητες χορευτών και χορευτριών άνω των 40 ετών και διερευνά τη σχέση χορού και ηλικίας τόσο στη σκηνή όσο και στην κοινωνία. Στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση θα έχουμε τη μοναδική δυνατότητα να παρακολουθήσουμε δύο από τις δουλειές του Μρουέ με το Dance on Ensemble: τη δημιουργία Elephant που παρουσιάστηκε στο HAU στο Βερολίνο το 2018 και την παγκόσμια πρεμιέρα της νέας του δουλειάς με τίτλο You should have seen me dancing waltz (8-10/11 στην Κεντρική Σκηνή).

Ας ξεκινήσουμε από το Elephant. Πώς προέκυψε η ιδέα για τη δημιουργία αυτή; Ποιο είναι το θέμα της;

Το Elephant χτίστηκε μέσα από δύο ερεθίσματα: το πρώτο σχετίζεται με μια συλλογή από 316 σχέδια νεκρών σωμάτων, τα οποία ζωγράφιζα επί έναν χρόνο –σχεδόν ένα κάθε μέρα. Τα έργα αυτά αντικατοπτρίζουν τον κύκλο της βίας στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και λειτουργούν ως ενθύμηση για τη διαρκή παρουσία των νεκρών. «Όταν απομακρύνεται ένα πτώμα από τον δρόμο, μπορεί να αφήνει μια σκιά», αυτή τη σκέψη πυροδότησε όλο το εγχείρημα. Ζωγράφιζα τις σκιές των νεκρών στην πραγματικότητα. Η συλλογή αυτή εκτέθηκε στο Walker Art Center με τίτλο: Again we are defeated. Και λειτούργησε ως δημιουργικό ‘καύσιμο’ για το χτίσιμο της χορογραφίας του Elephant. Όταν ξεκινήσαμε να δουλεύουμε με το Dance on Ensemble, έδειξα τα σχέδια στους χορευτές και κυρίως στον Ty Boomershine, με τον οποίο συνεργάστηκα στενά για τη δημιουργία της χορογραφίας. Το δεύτερο ερέθισμα για τη δημιουργία αυτής της δουλειάς ήταν η ταινία Elephant –εξού και ο τίτλος του πρότζεκτ– του Βρετανού σκηνοθέτη Άλαν Κλαρκ. Σε αυτήν, υπάρχουν διαδοχικές σκηνές όπου μια κάμερα καταγράφει έναν άνθρωπο να περπατά και μετά να σκοτώνει κάποιον άλλον ή να δολοφονείται ο ίδιος. Αυτό το μοτίβο επαναλαμβάνεται σε διαφορετικές καταστάσεις, με διαφορετικούς ανθρώπους, σε διαφορετικά μέρη. Αυτή η ταινία ήταν και η έμπνευση για την περίφημη ταινία του Γκας βαν Σαντ. Ξεκινήσαμε, λοιπόν, από τα σκίτσα και την ταινία του Κλαρκ και αυτό που προέκυψε ήταν μια παράσταση χορού με δύο ανθρώπους που αναζητούν ο ένας τον άλλον ή που μπορεί και να κυνηγούν ο ένας τον άλλον (δεν είναι σαφές τι από τα δύο συμβαίνει), δύο ανθρώπους, όμως, που κινούνται και προσπαθούν να φτάσουν ο ένας τον άλλον, αλλά δεν τα καταφέρνουν να σμίξουν ποτέ. Κινούνται συνέχεια, δεν συναντιούνται και δημιουργούν με την κίνησή τους ένα είδος λαβύρινθου. Κάθε φορά που βρίσκονται κοντά στη συνάντηση, κάτι συμβαίνει. Ανάμεσά τους μπορείτε να φανταστείτε χιλιάδες νεκρούς και αμέτρητες καταστροφές. Οπότε το Elephant είναι μια μεταφορά για την απέλπιδα προσπάθεια επικοινωνίας δύο ανθρώπων σε ένα περιβάλλον πολέμου.

Elephant

Elephant

Πώς δουλεύετε με το Dance on Ensemble για τη δημιουργία μιας χορογραφίας στη διάρκεια των προβών; Το ρωτώ και γιατί η εμπειρία σας με τον χορό είναι ένας σχετικά νέος καλλιτεχνικός δρόμος για εσάς.

Ακριβώς. Είμαι σκηνοθέτης θεάτρου, περφόρμερ και εικαστικός καλλιτέχνης. Δεν είμαι χορογράφος όμως. Πριν από τρία χρόνια με κάλεσαν από το Dance on Ensemble για να δημιουργήσω ένα έργο με τίτλο ‘Water between three hands’. Και μετά με ξανακάλεσαν. Η δημιουργία της χορογραφίας γίνεται σε απόλυτη συνεργασία με τους χορευτές. Τους δίνω ιδέες, σκέψεις, κόνσεπτ, χορεύουν και μετά δουλεύω πάνω σε ό,τι μου δίνουν. Παίρνω μια χειρονομία και τους ζητώ να την αναπτύξουν ή αντίθετα τους καθοδηγώ ώστε να μην προχωρήσουν κάποια άλλη ιδέα, άρα με έναν τρόπο τους σκηνοθετώ. Δουλεύουμε πάρα πολύ με αυτοσχεδιασμούς και από αυτούς χτίζουμε την παράσταση και από αυτήν την άποψη πρόκειται για μια ιδανική δημιουργική διαδικασία.

You Should Have Seen Me Dancing Waltz

You Should Have Seen Me Dancing Waltz

Ας μιλήσουμε και για το You should have seen me dancing waltz, που κάνει πρεμιέρα στη Στέγη. Ποια είναι η κυρίαρχη ιδέα αυτής της δημιουργίας;

Το πρότζεκτ ξεκίνησε από την ιδέα ότι το σώμα μας μπορεί να είναι ο τόπος ενός εμφυλίου. Αλλά, ενώ ξεκινήσαμε να διερευνούμε αυτό το θέμα, η δημιουργία άλλαξε ρότα και εστιάσαμε σε κάτι διαφορετικό. Αυτό συμβαίνει συχνά στις δουλειές μου. Να ξεκινώ από μια ιδέα και στην πορεία να βρίσκω κάτι πιο ερεθιστικό και να μετατοπίζω το κέντρο βάρους μιας δουλειάς. Βρίσκω μάλιστα ότι είναι και πολύ δημιουργική και ουσιαστική αυτή η διαδικασία. Έτσι, το You should have seen me dancing waltz αντιπαραθέτει δύο διαφορετικά μέσα: τον χορό και τις καθημερινές ειδήσεις έτσι όπως τις προσλαμβάνουμε από τα μίντια. Με άλλα λόγια, πρόκειται για μια αντι-παράθεση ανάμεσα σε ένα μέσο που έχει έναν αφηρημένο τρόπο έκφρασης (τον χορό) κι ένα άλλο που είναι στην αντίπερα όχθη (την είδηση), που δίνει ονόματα, λεπτομέρειες για τον τόπο, τον χρόνο ενός γεγονότος, συνθέτει, δηλαδή, ό,τι αποτελεί το αντίθετο της αφαίρεσης. Ο στόχος δεν είναι να κρίνω τα μίντια, όχι. Ήθελα απλώς να βάλω αυτά τα δύο δίπλα-δίπλα για να δω τι θα συμβεί. Για να ανοίξει ένας διάλογος για τον χορό και τη σχέση του με την πολιτική. Γιατί ο χορός είναι κατεξοχήν πολιτική τέχνη.

«H τέχνη είναι για το πάντα, για σήμερα και για κάθε μέρα»

Τι είδους …ειδήσεις ακούμε ή βλέπουμε στην παράσταση;

Ένα δελτίο ειδήσεων. Που έχει ό,τι περίπου βλέπουμε σε ένα δελτίο: ειδήσεις για βίαια γεγονότα, φυσικές καταστροφές και την πολιτική επικαιρότητα. Η ιδέα είναι ότι κάθε βράδυ η παράσταση θα είναι και λίγο διαφορετική, γιατί κάποια κομμάτια θα διαφοροποιούνται. Για παράδειγμα, κάθε βράδυ δεν παίζεται ακριβώς το ίδιο δελτίο ειδήσεων, γιατί απλώς οι ειδήσεις αλλάζουν κάθε μέρα. Και όπως αλλάζουν οι ειδήσεις στη ζωή, έτσι αλλάζουν και στην παράσταση. Η δομή της παράστασης, ωστόσο, είναι η ίδια. Ο χορός δεν αλλάζει, γιατί ο χορός δεν επηρεάζεται από το καθημερινό δελτίο ειδήσεων. Ο χορός είναι πολιτική στάση και δεν χρειάζεται να αλλάζει κάθε μέρα.

Άρα, η χορογραφία δεν αποτελεί ερμηνεία ή αντανάκλαση της είδησης, σωστά;

Η χορογραφία ακολουθεί το δικό της μονοπάτι, δεν αντικατοπτρίζει την είδηση. Δεν με ενδιαφέρει καθόλου κάτι τέτοιο.

Και ποια είναι η κυρίαρχη ιδέα και το κινησιολογικό λεξιλόγιο στο You should have seen me dancing waltz;

Το λεξιλόγιο απαρτίζεται από κινήσεις από την προσωπική ιστορία του κάθε χορευτή. Για παράδειγμα, στην αρχή δουλεύουμε με βιογραφίες: αντί να μας φέρει ένα μέλος της ομάδας το βιογραφικό του, η οδηγία είναι να το …χορέψει. Επιπλέον, σε αυτή την παράσταση έχουμε αναπτύξει ένα μεικτό χορογραφικό λεξιλόγιο. Θα δείτε πολλές εκφάνσεις του σύγχρονου χορού. Αλλά προσπαθούμε να μην βάζουμε ταμπέλες στο τι ακριβώς είναι αυτή η δημιουργία. Για την ακρίβεια, εάν κάτι χαρακτηρίζει αυτή τη δουλειά είναι η ανάγκη να μην την ορίσουμε, να αναπνέει ελεύθερη από κάθε ύφος, ετικέτα ή σφραγίδα.

You Should Have Seen Me Dancing Waltz

You Should Have Seen Me Dancing Waltz

Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση που είχατε να αντιμετωπίσετε σε αυτήν τη δημιουργία;

Το να ασχολούμαι με την τέχνη του χορού είναι μια τεράστια πρόκληση από μόνη της για μένα. Από κει και πέρα, σε αυτήν την παράσταση, έπρεπε να δουλέψω με νέους χορευτές, με το ίδιο σύνολο μεν, αλλά με νέους χορευτές που έγιναν μέλη του. Επομένως, μια μεγάλη πρόκληση ήταν να γνωριστούμε γρήγορα, ώστε να μπορέσουμε να αποκτήσουμε έναν κοινό κώδικα για να δουλέψουμε μαζί. Γιατί, όπως σας είπα, πρόκειται για απολύτως συνεργατική εργασία. Για έναν διάλογο. Επομένως, το στοίχημα ήταν πώς θα ‘συναντηθούμε’ ουσιαστικά σε ένα περιορισμένο χρονικό διάστημα.

Πόσο χρόνο διήρκεσαν οι πρόβες; Πόσο χρόνο είχατε, δηλαδή, για τη δημιουργία της παράστασης;

Δουλεύουμε για έναν μήνα. Ακολουθεί ένας μήνας διακοπής, όπου έχουμε χρόνο κι εγώ και οι χορευτές να σκεφτούμε πάνω στη συλλογική μας εργασία και μετά ξανασυναντιόμαστε δύο εβδομάδες πριν από την πρεμιέρα, για να δώσουμε την τελική μορφή στην παράστασή μας.

Έχει μεγάλο ενδιαφέρον αυτό που λέτε για το διάστημα που διακόπτεται η πρόβα και πώς αυτό τελικά τροφοδοτεί τη δημιουργική διαδικασία.  

Ναι, αυτός ο χρόνος μας είναι εξαιρετικά χρήσιμος, πολύτιμος και διαφωτιστικός.

Elephant

Elephant

Ζείτε στο Βερολίνο, μια πόλη που η έννοια του συνόρου είναι κομμάτι της ταυτότητάς της. Έχετε μεγαλώσει στον Λίβανο. Η πολιτική κατάσταση στη χώρα σας και στη Μέση Ανατολή έχει αποτελέσει την κύρια πηγή έμπνευσης για το έργο σας. Πώς αποφασίσατε να μετακομίσετε στο Βερολίνο;

Στο Βερολίνο μετακομίσαμε με τη σύντροφό μου με τη θέλησή μας. Θέλω να πω ότι δεν μας έδιωξε κανείς από τον Λίβανο. Η αλήθεια είναι ότι ένιωσα ότι χρειάζεται να πάρω λίγη απόσταση από όσα συμβαίνουν εκεί. Και το Βερολίνο ήταν το ιδανικό μέρος. Αλλά, δεν σας το κρύβω, ότι η καρδιά μου είναι ακόμη στη Βηρυτό. Ακόμη κι αυτή τη στιγμή που μιλάμε βρίσκομαι στη Βηρυτό για να συμμετέχω κι εγώ σε αυτόν τον ξεσηκωμό του λαού ενάντια σε μια διεφθαρμένη κυβέρνηση. Έχουμε πολύ δρόμο ακόμη. Χαίρομαι όμως που είμαι τώρα εδώ.

Η έννοια του ορίου ανάμεσα στην υποκειμενική και αντικειμενική αλήθεια, το όριο ανάμεσα σ’ ένα γεγονός και στο πώς αφηγούμαστε το γεγονός, σας έχει απασχολήσει σε μια σειρά από δημιουργίες σας. Μιλήστε μας λίγο για αυτό το θέμα.

Ξέρετε, πιστεύουμε ότι τα όρια είναι ανάμεσα σε δύο τόπους. Ή ανάμεσα σε κάτι που βρίσκεται εντός και κάτι που βρίσκεται εκτός. Της χώρας μας, του χώρου μας, του εαυτού μας. Δεν ισχύει όμως αυτό. Χτίζονται τείχη, δήθεν για να προστατευτούν λαοί από ξένους ή από υιούς. Όλοι ξέρουμε όμως ότι ο υιός είναι μέσα μας.

Τι σας κινητοποιεί για να ξεκινήσετε να ασχολείστε με ένα καλλιτεχνικό εγχείρημα;

Δεν είναι ένα πράγμα. Το διάβασμα, η συζήτηση με άλλους ανθρώπους, η παρατήρηση, ιδέες, ερωτήσεις, εν τέλει η ίδια η ζωή. Η ζωή μού δίνει το υλικό, ναι.

Ποιος πιστεύετε ότι είναι ο ρόλος της τέχνης σήμερα;

H τέχνη είναι για το πάντα, για σήμερα και για κάθε μέρα. Η τέχνη είναι εκεί για να μοιραζόμαστε ιδέες, να θέτουμε ερωτήματα, δεν είναι χώρος καταφάσεων, είναι εκεί για να προκαλεί τις βεβαιότητές μας, να οδηγεί σε απαντήσεις που οδηγούν σε νέες ερωτήσεις. Αυτός είναι για μένα ο ρόλος της. Και αυτό προσπαθώ μέσα από το έργο μου.

Σας ευχαριστώ πολύ. Σας περιμένουμε με ανυπομονησία στην Αθήνα.

Κι εγώ. Χαίρομαι πολύ που θα συναντηθώ ξανά με το αθηναϊκό κοινό.

[*] Τον Ραμπί Μρουέ τον γνωρίσαμε στο πρώτο Fast Forward Festival της Στέγης, το 2014, με τη διάλεξη-περφόρμανς “Pixelated Revolution” και την περφόρμανς “Riding on the cloud”, δύο ιδιότυπα θεάματα για την εκρηκτική κατάσταση στη Μέση Ανατολή. Τον ξαναείδαμε στο Fast Forward Festival 5 της Στέγης, με τη συναρπαστική διάλεξη-περφόρμανς “So little time”.

Info:

Elephant & You should have seen me dancing waltz | 8 – 10 Νοεμβρίου 2019 | Στέγη Ιδρύματος Ωνάση