Πάνω από 60 χρόνια έχουν περάσει από την τελευταία παράσταση του «Ριχάρδου ΙΙ» και το έργο του Σαίξπηρ ανεβαίνει στο Βυρσοδεψείο. Η ιστορία του Ριχάρδου ΙΙ, που 10 μόλις ετών ανέλαβε την εξουσία στη μεσαιωνική Αγγλία, καταδίωξε τους αντιπάλους του και ανατράπηκε βίαια από τον ξάδερφό του Μπόλιμπροκ, γραμμένη με ποιητικότητα, οξύτητα και χιούμορ μιλά για την εξουσία, την απληστία, την προδοσία. Για τη δύναμη «που πρέπει να κάνουμε ό,τι θέλει εκείνη να κάνουμε». Άπειρες και αναπόφευκτες οι αναφορές στο παρόν. Οι δουλειές της ομάδας ODC μας είναι άλλωστε οικείες ακριβώς για την πολιτική θέση που επιδιώκουν να έχουν. Στις πρόβες η Έλλη Παπακωνσταντίνου, που έχει αναλάβει τη διασκευή και τη σκηνοθεσία, και οι συντελεστές της παράστασης σχολιάζουν, προσπαθώντας να μη μαρτυρήσουν πολλά από τα μυστικά και τους κώδικες της παράστασης…

Έλλη Παπακωνσταντίνου: Τέσσερις ηθοποιοί παίζουν 30 ρόλους, σε μια σκυταλοδρομία αφήγησης. Το έργο παρουσιάζει την παρέκκλιση από το μέτρο και ενδείκνυται προς παρέμβαση σε σχέση με τη σημερινή κατάσταση. Αποτελεί σπουδή για την αλαζονεία της εξουσίας και την πτώση του δυνάστη. Το δεύτερο στοίχημα είναι ο Σαίξπηρ ως λαϊκό θέατρο. Έχουμε κάνει κωμικές παρεμβάσεις, έχουμε προσθέσει ακόμα και πρόσωπο (το Χρόνο), υπάρχουν στοιχεία μπουρλέσκο και τσίρκου, επεδίωξα να είναι λαϊκό, εύληπτο θέαμα.

Έ.Π.: Υπάρχουν δύο βασικοί άξονες, η σαιξπηρική ιστορία του Ριχάρδου και η αφήγηση των ηθοποιών που ως πολίτες της χώρας παρεμβαίνουν στην ιστορία. Χρησιμοποιούμε πάντως κατά 95% το σαιξπηρικό κείμενο που είναι τόσο επίκαιρο.

Έ.Π.:
Στην παράσταση υπάρχουν στοιχεία από το μεσαίωνα, όπου εκτυλίσσεται το έργο, την αναγέννηση και το διαφωτισμό. Αυτοί οι τρεις πυλώνες εξέλιξης της ανθρώπινης ιστορίας είναι σημαντικοί, προκειμένου να αναρωτηθεί ο θεατής, εάν εντέλει αυτό που ακούμε απέχει από το σήμερα και κατά πόσο μέσα στα εξελικτικά στάδια του ανθρώπου υπάρχει πρόοδος ή όχι. Αυτό είναι το μείζον ερώτημα της παράστασης που προσφέρεται για σκέψη.

Αγλαΐα Παππά: Η Έλλη έχει κάνει εξαιρετική δουλειά, έξυπνη, τολμηρή! Είναι τερατώδες έργο, όπως όλα του Σαίξπηρ, και έχουμε μια εξαιρετική μετάφραση του Κ. Καρθαίου, που μας θυμίζει τα καλά ελληνικά που έχουμε πια ξεχάσει. Έχει πάψει ο λόγος μας να είναι καταφατικός, είναι όλος αναφορικός. Ο αναφορικός λόγος δεν ισχύει στο θέατρο, ο δραστικός λόγος του θεάτρου είναι καταφατικός. Η Παξινού έλεγε «Μια τελεία στον αέρα!». Αντικειμενικά η θεατρική παιδεία είναι ανύπαρκτη γιατί είναι συνέχεια μιας άλλης ανύπαρκτης παιδείας.

Έ.Π.: Η διάδραση με ενδιαφέρει πολύ, ειδικά σήμερα που βλέπω ότι υπάρχει αδράνεια και μεγάλη αμηχανία. Στην παράσταση σε κομβικά σημεία ρωτάμε τους θεατές ή θέτουμε με χιούμορ πολιτικά ερωτήματα ζητώντας τους να πάρουν θέση, τους μετακινούμε προς άλλη κατεύθυνση ή τους καλούμε να συμμετέχουν σε μια σκηνή διαπόμπευσης.

Βάλια Παπαχρήστου: Για να υπάρξει το έργο της ομάδας αναζητείται το προσωπικό στοιχείο των συμμετεχόντων. Έρχεται η βαθιά ανθρώπινη σκοπιά, ο άνθρωπος και αντιπαρατίθεται στον κατακλυσμό της ιστορίας. Είναι η κλειδαρότρυπα και το δίλημμα της ανθρώπινης ψυχής που αναδεικνύουν και την ποίηση της στιγμής.

Έ.Π.: Στο σαιξπηρικό έργο φαίνεται μόνο η πλευρά της εξουσίας. Εμείς όμως δε μένουμε εκεί, αλλά αναρωτιόμαστε: Ο πολίτης τι κάνει σε όλο αυτό; Ο Ριχάρδος ΙΙ είναι «ελέω θεού» βασιλιά. Αυτό θεωρητικά δεν υπάρχει πια, αλλά ουσιαστικά και σήμερα κυβερνιόμαστε ελέω θεού. Η μηχανή που έχει πάρει μπροστά μετά το μνημόνιο δεν αντιστρέφεται. Παρακολουθούμε και δεν μπορούμε να σχετιστούμε και να παρέμβουμε. Εκεί συναντιέται το παρόν με το έργο.

Β.Π.: Μέσα σ’ αυτής της ιστορίας το μεσαιωνικό πηγάδι, βλέπω να με κοιτά κατάματα ένα πυκνό σκοτάδι.

Έ.Π.: Η σχέση του κοινού με τη σκηνή τη σαιξπηρική εποχή ήταν διαφορετική από τη δική μας, τη μικροαστική. Οφείλουμε να ξανασκεφτούμε πώς παράγεται το θέατρο σήμερα και σε τι θέση βάζουμε το θεατή. Ζητάμε από τον θεατή να συμπεριφερθεί και να συζητήσει με σοβαροφάνεια, όταν γύρω μας έχουν καταρρεύσει τα πάντα! Χρειάζεται να ξαναβρούν τα έργα τη χαμένη τους αιχμή, δηλαδή το κοινό να διασταυρώσει τα πυρά του, να γελάσει ή να μιλήσει ελεύθερα, όχι με συμβάσεις παλαιές και απλά να χειροκροτεί γνωστούς ενζενί.

Β.Π.: Στην παράσταση οι ηθοποιοί τραγουδούν. Επίσης έχουμε κεριά και φυσικό φωτισμό. Είναι συγκλονιστική εμπειρία, γιατί δημιουργεί μια άλλη διάσταση στο κείμενο, στο χώρο και στο χρόνο. Τόσο απλό και τόσο μαγικό! Ανοίγουν όλες οι αισθήσεις και οι φόβοι. Τι σημαίνει φως και σκοτάδι, θεολογικά, φιλοσοφικά και βέβαια πρακτικά.

Έ.Π.: Περνάμε απ’ τον ένα ρόλο στον άλλο, με παιγνιώδη σχέση και διάθεση. Υπάρχει μια ανυπέρβλητη ποίηση και απλότητα στο σκηνοθετικό κώδικα. Αυτός ο συνδυασμός, για μένα, είναι μαγικός, γιατί μας επαναφέρει στο παρόν. Ο Σαίξπηρ μας θυμίζει ότι το θέατρο είναι η στιγμή, το τώρα. Ελπίζω και το κοινό να ανακαλύψει αυτή τη χαρά του παιχνιδιού.

Α.Π.: Πιστεύω ότι ένας καλλιτέχνης, ειδικά των παραστατικών τεχνών, οφείλει να κάνει δύο παράλληλες διαδρομές και να πηδά απ’ τη μια στην άλλη. Στη μια χτίζει. Αφού χτίσει με ό,τι υλικό διαθέτει, κάνει άλμα προς την απόλυτη ανατροπή. Πίστευα λοιπόν ότι είναι ώρα της Έλλης, ώριμη πλέον να χτίσει σε μια πολύ γερή βάση. Αυτά τα κείμενα μας δίνουν μεγάλη ασφάλεια, είναι καθαρή οδηγία για τους ηθοποιούς, σαν να ακροβατείς με δίχτυ ασφαλείας. Ο ηθοποιός οφείλει αυτή την οδηγία να τη δώσει στο σκηνοθέτη για να την εκτοξεύσει αλλού.

Η παράσταση «Ριχάρδος ΙΙ» ανεβαίνει στο Θέατρο Βυρσοδεψείο έως τις 13 Απριλίου.

Φωτογραφίες: Alex Kat