Ταινίες από όλον τον κόσμο, εργαστήρια, εκλεκτοί καλεσμένοι, πρωτότυπες οπτικοακουστικές εκδηλώσεις, συναυλίες και πάρτι: στο 7ο Syros International Film Festival που καταλαμβάνει το νησί της Σύρου. Στην έβδομη διοργάνωση του, το SIFF θέτει στο επίκεντρό του το θέμα της «Υπερέκθεσης» (Overexposure), μιας έννοιας που μπορεί να αναφέρεται σε μια σειρά διαφορετικών φαινομένων, από τη φωτογραφική μέθοδο και την αποκάλυψη του φυσικού τοπίου υπό τον καυτό ήλιο της Μεσογείου, έως την επαφή με τα ευάλωτα (κοινωνικά και ανθρώπινα) σώματα ή και την πληροφοριακή υπερφόρτωση στη σύγχρονη κοινωνία. Όπως κάθε χρόνο, εμπεριέχει στο πρόγραμμα του και κάποια πιο «εικαστικά» κομμάτια, τα οποία αποκαλύπτονται είτε μέσω του παντρέματος πιο εναλλακτικών ταινιών με κλασικές ταινίες, είτε μέσα από τους καλεσμένους που φιλοξενεί.

Ξεφυλλίσαμε πρώτοι το πρόγραμμα της φετινής διοργάνωσης και ξεχωρίσαμε τις πιο ενδιαφέρουσες «εικαστικές» πλευρές του:

Artists In Focus: Εύα Στεφανή


Προβολή ταινιών και Εργαστήριο

Στο Φεστιβάλ, θα προβληθεί το πρώτo της ντοκιμαντέρ με τίτλο «Αθήναι» που γυρίστηκε το 1985, ενώ θα παρουσιαστούν αποσπάσματα της τελευταίας της δουλειάς, ως work in progress, με τίτλο «Μέρες και Νύχτες με την Δήμητρα Κ.».

Επιπλέον, θα αναπτύξει μια σειρά από ταινίες μικρού μήκους σε ένα εργαστήριο ντοκιμαντέρ παρατήρησης, στο οποίο θα συμμετάσχουν ενεργά κάτοικοι του νησιού από διάφορες ηλικιακές ομάδες και περιβάλλοντα. Το εργαστήριο, που θα ξεκινήσει λίγο πριν το φεστιβάλ και θα εκτυλιχθεί παράλληλα με αυτό κατά τη διάρκεια του εξαημέρου, έχει στόχο τη δημιουργία ταινιών, αλλά και αποσκοπεί στο να ενεργοποιήσει τη μνήμη, τρόπους παρατήρησης, καθώς και τεχνικές τεκμηρίωσης, τις οποίες οι συμμετέχοντες θα μπορούν εύκολα να αναπτύξουν περισσότερο στο μέλλον. Τη βασική ομάδα απαρτίζουν οι Γιώργος Σαβόγλου (μοντέρ), η Αιμιλία Μηλού (βοηθός παραγωγής) και η Ζουστίν Αρβανίτη (συντονίστρια του εργαστηρίου).

Η Εύα Στεϕανή είναι δημιουργός ντοκιμαντέρ, εικαστική καλλιτέχνις και ποιήτρια. Χρησιμοποιεί βίντεο και φιλμ super 8 για να κάνει ντοκιμαντέρ παρατήρησης και σύντομα οπτικά ποιήματα. Μεταξύ άλλων, έχει σκηνοθετήσει τις ταινίες Χειρόγραφο (2017), Ο ναός της παρθένου (2017), Δημήτρης Παπαϊωάννου (2012), Λουόμενοι (2008), Τι ώρα είναι; (2007), Το κουτί (2004), Ακρόπολις (2001), Αθήναι (1995). Οι ταινίες της έχουν αποσπάσει διεθνείς διακρίσεις: Principal Prize στο 64ο International Short Film Festival Oberhausen, Kρατικό Bραβείο Ποιότητας Υπουργείου Πολιτισμού, Βραβείο Διεθνούς Ένωσης Κριτικών FIPRESCI, Α΄ Βραβείο Ντοκιμαντέρ Μικρού Μήκους στο Cinéma du Réel στο Παρίσι. Έχει επίσης συμμετάσχει σε διεθνείς εκθέσεις, με πιο πρόσφατες την 58η Διεθνή Έκθεση Τέχνης – La Biennale di Venezia (2019), και την documenta 14 (Αθήνα και Κάσελ, 2017). Είναι υπεύθυνη για την Κινηματογραφική Σειρά των εκδόσεων Πατάκη στην Αθήνα. Έχει γράψει δύο κινηματογραφικά βιβλία, Ντοκιμαντέρ: Το παιχνίδι της παρατήρησης (εκδ. Πατάκη, 2016) και 10 κείμενα για το ντοκιμαντέρ (εκδ. Πατάκη, 2007), και ένα βιβλίο ποιητικής πρόζας, Τα μαλλιά του Φιν (εκδ. Πόλις, 2014). Διδάσκει Κινηματογράφο στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και είναι επισκέπτρια καθηγήτρια στο Freie Universität στο Βερολίνο.

Μέρες και Νύχτες με την Δήμητρα Κ. (Αποσπάσματα)
Εύα Στεφανή, Ελλάδα, DCP, ~65΄

Το πορτρέτο μιας γυναίκας, το πορτρέτο μιας πόλης. Η 58χρονη Δήμητρα, γνωστή και ως Έλλη, βρίσκεται επικεφαλής του Σωματείου Εκδιδομένων Προσώπων Ελλάδος και εργάζεται σε αυτόν τον χώρο; από την ηλικία των είκοσι και κάτι. Είναι η πρώην ιδιοκτήτρια ενός από τους πιο παλιούς οίκους ανοχής στην Αθήνα. Το 2014, εξαιτίας της οικονομικής κρίσης, η Δήμητρα αποφάσισε να κλείσει την επιχείρηση. Μέσα από ένα υλικό που γυρίστηκε σε διάρκεια οχτώ ετών, η ταινία καταγράφει μια εξερεύνηση της ζωής της Δήμητρας πριν και μετά το κλείσιμο του οίκου ανοχής, και ρίχνει μια εκ των ένδον ματιά στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει μια ιερόδουλη στην Ελλάδα.

Η ταινία, η οποία δεν έχει κυκλοφορήσει ακόμη, θα παρουσιαστεί ως έργο σε εξέλιξη, μέσα από την παρουσίαση επιλεγμένου υλικού που έχει συγκεντρώσει η Στεφανή στα οχτώ χρόνια των γυρισμάτων. 

ΑΘΗΝΑΙ
Εύα Στεφανή, Ελλάδα / Αγγλία, 1995, φιλμ 16 χιλιοστών, 26΄

Η ταινία καταγράφει τη ζωή στον Σταθμό Λαρίσης την άνοιξη του 1995. Ο φακός επικεντρώνεται στους «μόνιμους κατοίκους» του σταθμού, την Αντωνία, τον Φλωράκη, τον μπαρμπα-Γιώργο. Με τα λόγια της σκηνοθέτιδας: «Στο πίσω μέρος του σταθμού, στα τραπέζια πίσω από την καντίνα, σύχναζαν διάφοροι άνθρωποι που χρησιμοποιούσαν τον χώρο ως κατάλυμα για το βράδυ. Η επικοινωνία ήταν δύσκολη, γιατί, στιγματισμένοι με την ταυτότητα του “άστεγου”, πολλοί από αυτούς ένιωθαν αμήχανα με την παρουσία μας. Αν και τους βεβαιώναμε πως δεν θα χρησιμοποιήσουμε την κάμερα χωρίς τη συγκατάθεσή τους, κάποιοι ήταν επιθετικοί. Η προσπάθεια να περιγράψω τις προθέσεις μου με λόγια απέτυχε. Τη λύση έδωσε η μακροχρόνια κι επίμονη παραμονή μας εκεί, που οδήγησε σε μια ειλικρινή σχέση φιλίας. Στο τέλος ήταν αυτοί που ζήτησαν να τους κινηματογραφήσω, λέγοντάς μου: “Τι θα γίνει μ’ αυτή την κάμερα, βρε Εύα; Θα μας πάρεις καμιά φωτογραφία;”»

Artist In Focus: Ράινερ Κόλμπεργκερ

Οπτικοακουστική Περφόρμανς στο Λατομείο | Προβολές & Ανοιχτή Συζήτηση
Εθελοτυφλώντας: Περφόρμανς του Ράινερ Κόλμπεργκερ

Μία εικαστική περφόρμανς με τη χρήση τριών προτζέκτορ πάνω στο βράχο του λατομείου «Μάνος Ελευθερίου». Στο πλαίσιο της συνεργασίας του με το SIFF, ο Ράινερ Κόλμπεργκερ, επίτιμος καλεσμένος της φετινής διοργάνωσης, θα παρουσιάσει για πρώτη φορά μια νέα περφόρμανς. Η οπτική τέχνη του Κόλμπεργκερ βασίζεται σε οπτικά και ακουστικά φαινόμενα που παράγονται ψηφιακά. Στην περφόρμανς του στο Λατομείο θα ενώσει σε μια μοναδική σύνθεση τη δική του εικαστική δουλειά με μια επιλογή φιλμ 16 χιλιοστών από το έργο άλλων καλλιτεχνών – όπως του εμβληματικού Πολ Σάριτς ή της Καρίσα Χαν, μιας σύγχρονης πειραματικής καλλιτέχνιδας. Ένας χορός στον οποίο διάφορα μέσα, το φως και ο αβάν-γκαρντ κινηματογράφος διασχίζουν τις δεκαετίες, σε μια γιορτή για την υπερέκθεση.

Σε αυτή την περφόρμανς, ο Ράινερ Κόλμπεργκερ θα θέσει σε λειτουργία ένα πείραμα με διαφορετικά μέσα, προβάλλοντας ταυτοχρόνως υλικό με ψηφιακά γραφικά και θόρυβο που φτιάχνει στον υπολογιστή με αβάν-γκαρντ έργα άλλων καλλιτεχνών σε φιλμ 16 χιλιοστών. Τα έργα αυτά επιλέχθηκαν δίχως να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση σε κάποιο θέμα ή στιλ. Οι ψηφιακές εικόνες του Κόλμπεργκερ άλλοτε θα προσφέρουν το φόντο, άλλοτε θα σκηνογραφούν στήνοντας τη δράση, και άλλοτε θα βγαίνουν στο προσκήνιο: έτσι, θα υπογραμμίζουν ή θα κατατροπώνουν τις εικόνες του φιλμ. Αντίστοιχα, οι ήχοι θα δημιουργηθούν μέσα από τη δική του ψηφιακή προσαρμογή των πρωτότυπων σάουντρακ των φιλμ σε 16 χιλιοστά. Ένας χορός (ή μια μάχη;) ανάμεσα σε τρεις προτζέκτορες, ανάμεσα σε ιστορικές και σύγχρονες πρακτικές της τέχνης, ανάμεσα στα πίξελ και στο σελιλόιντ.

Επιλεγμένα έργα σε φιλμ 16 χιλιοστών

Zea, André Leducs, 1981
Poppies and Sailboats (Voilers et Coquelicots), Rose Lowder, 2001
Piece Mandala/End War, Paul Sharits, 1966
3/60 Trees in Autumn, Kurt Kren, 1960
Apollo, Tomonari Nishikawa, 2003
Black Is, Aldo Tambellini, 1966
Incantation, Peter Rose, 1968–1972
Future Light, Karissa Hahn, 2018

Επιπλέον, θα προβληθεί η πρόσφατη δουλειά του ενώ θα διοργανωθεί και μία ανοιχτή συζήτηση με το κοινό, κατά τη διάρκεια του Φεστιβάλ.

Ο Ράινερ Κόλμπεργκερ είναι ένας ανεξάρτητος εικαστικός καλλιτέχνης και κινηματογραφιστής, ο οποίος γεννήθηκε στην Αυστρία και ζει στο Βερολίνο. Το έργο του βασίζεται ως επί το πλείστον σε αλγοριθμικές συνθέσεις αφαιρετικής αισθητικής, η οποία αντλεί στοιχεία από την επιπεδότητα, τα ντρόουν και τις παρεμβολές. Στα έργα του εντοπίζεται πάντα ένα υπόστρωμα θορύβου – κάτι που τον συναρπάζει, καθώς αυτό είναι που τους προσδίδει την αίσθηση του απείρου, δηλαδή μια συνθήκη απόλυτης αφαίρεσης, αλλά και πάγιας θολότητας. Στις ταινίες, τις εγκαταστάσεις και τις περφόρμανς που υπογράφει, συγκλίνουν διάφορες εντάσεις στον μέγιστο βαθμό. Το έργο του έχει διακριθεί παγκοσμίως με πολλά βραβεία.

Ταινίες:

Hypercomf (παρουσία στο φεστιβάλ)

Στο πρόγραμμα συμμετέχει και το καλλιτεχνικό δίδυμο των Hypercomf (Γιάννης Κολιόπουλος και Πάολα Παλαβίδη), οι οποίοι μόλις βραβεύτηκαν από το πρόγραμμα ARTWORKS του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος και, σε αυτό το πλαίσιο, έργο τους παρουσιάστηκε στο Summer Nostos festival. Επίσης, θα συμμετέχουν στην Μπιενάλε της Θεσ/κης τον Οκτώβριο ενώ θα είναι residents και Pioneer Works στη Νέα Υόρκη. Στο SIFF συμμετέχουν με τη μικρού μήκους ταινία «Buttered Daylight / Βουτυράτο Φως της Ημέρας», και θα βρίσκονται στο Φεστιβάλ.

Βουτυράτο φως της μέρας
Hypercomf, Ελλάδα, 2018, αρχείο βίντεο, 14΄                  

           

Βρισκόμαστε εν μέσω ενός πολύχρωμου νέφους εν κρανίω, μιας παράλληλης αισθαντικής πραγματικότητας, στην οποία κάθε χειρονομία είναι μια Τελετή. Συναντάμε έναν ανώνυμο χαρακτήρα, τον νεο-πρωτόγονο εαυτό, ο οποίος φορά ένα κουστούμι-προβιά σε μπλε ιλεκτρίκ και μια τελετουργική μάσκα-emoticon καθώς βιώνει μια σειρά από καθημερινές πράξεις και ανησυχίες σε μια αχλύ οργασμικής αισθητικής. Ο σκηνοθέτης, εγκλωβισμένος καθώς είναι στην υπερ-δραματική και ενδοτική οικουμενική γλώσσα των μίντια, πάντα υπονοείται, τοποθετώντας τη δράση και επιλέγοντας να την καδράδει με γνώμονα τα αλλόκοσμα και άβολα χαρακτηριστικά της διαφήμισης, τα οποία τροφοδοτούν τον μοναδικό κοινωνικό κυβερνο-εγκέφαλο. Πώς οφείλουμε να αλληλεπιδρούμε ψυχολογικά με τη νέα ψηφιακή και ηλεκτρονική τάξη πραγμάτων, πώς χρησιμοποιούν τα μίντια τις συναισθηματικές μας αντιδράσεις σ’ αυτή τη ζωντανή αισθητική και πώς μπορεί το προσωπικό, εσωτερικό ανθρώπινο τοπίο να παρασταθεί στον κινηματογράφο και σε άλλα μέσα;

Μαρίνα Γιώτη (παρουσία σκηνοθέτιδας)

As to posterity
Μαρίνα Γιώτη, Ελλάδα, 2014, αρχείο βίντεο, 12΄

Συλλογή οπτικών τεκμηρίων από μια Αθήνα του κοντινού μέλλοντος, άδεια από ανθρώπους. Οι κάτοικοι της πόλης έχουν εξαφανιστεί κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες, αφήνοντας πίσω τους ένα tableau mourant από τα απομεινάρια του πολιτισμού τους: μέταλλο, πλαστικό, μπετόν αρμέ και αρχαία μάρμαρα, που συνυπάρχουν με την τοπική χλωρίδα και πανίδα. Κινούμενο μεταξύ επιστημονικής φαντασίας και αρχαιολογικού μυστηρίου, το έργο προσφέρει μια ξενάγηση στα νέα ελληνικά ερείπια, μέσα από μια παράθεση ευρημάτων που ίσως φωτίσουν το μυστήριο που καλύπτει την εξαφάνιση των αόρατων πρωταγωνιστών του: των απόντων Αθηναίων.

Laure Prouvost

Ξέρουμε πως δεν είμαστε παρά πίξελ
Λορ Προυβό, Ηνωμένο Βασίλειο, 2015, αρχείο βίντεο, 5΄
Laure Prouvost / We know we are just pixels.

H Prouvost ήταν η φετινή επίσημη συμμετοχή της Γαλλίας στην Μπιενάλε. H ταινία της επιλέχθηκε για το SIFF 2019 καθώς αποτελεί μία προσέγγιση της έννοιας της υπερέκθεσης στην πληροφορία / data.

Αποδίδοντας ανθρώπινα χαρακτηριστικά σε άψυχα αντικείμενα, οι εικόνες του έργου της Λορ Προυβό ξεκινούν έναν διάλογο μεταξύ τους. Συζητώντας την ύπαρξη και τις ευαισθησίες τους, σε σχέση με τον θεατή που τις αντικρίζει, οι εικόνες θέλουν να είναι πολλά περισσότερα από σύνολα από πίξελ. Θέλουν να εξερευνούν και να υπάρχουν έξω από τη μηχανή στην οποία παίζονται. Σχόλια και κινούμενες εικόνες έρχονται σε αντιπαραβολή. Έρχονται και φεύγουν σε εκτυφλωτικό ρυθμό. Όπως συμβαίνει συχνά στις ταινίες της Προυβό, η ταχύτητα των εικόνων και το κείμενο ωθεί την ανθρώπινη αντίληψη στα όριά της, έτσι ώστε μοιάζει σχεδόν αδύνατο για το ανθρώπινο μάτι να συλλάβει κάθε στοιχείο οπτικής πληροφορίας στην ταινία. Ώσπου οι θεατές συνηθίζουν τον ρυθμό και τελικά δίνουν στις εικόνες την προσοχή που τους «αξίζει».

Μέλβιν Μότι

Η ταινία του σκηνοθέτη – εικαστικού Μέλβιν Μότι με τίτλο Prisoner‘s Cinema

Το Σινεμά του φυλακισμένου
Μέλβιν Μότι, Ολλανδία, 2018, φιλμ 35 χιλιοστών, 21΄

«Το “σινεμά του φυλακισμένου” είναι ένα φαινόμενο που περιγράφεται στη νευρολογία και αναφέρεται στην παραίσθηση που εμφανίζεται έπειτα από την παρατεταμένη απουσία οπτικών εντυπώσεων. Μια παραισθησιακή οθόνη σχηματίζεται μπροστά στα μάτια που είναι αποκομμένα από οπτικά ερεθίσματα. Το υποκείμενο μπορεί να δει αυτή την προβολή, αλλά αδυνατεί να αναγνωρίσει αυτές τις νοητικές εικόνες, με αποτέλεσμα να τη μεταμορφώνει σε μια μύχια προσωπική εμπειρία. Ο Μέλβιν Μότι ενδιαφέρεται για τη σχέση ανάμεσα στην παραίσθηση και τον φορμαλισμό Το Σινεμά του φυλακισμένου αποτελείται από αφηρημένες εικόνες, ακτίνες φωτός που περνούν μέσα από ένα παράθυρο, αλλά και εξηγήσεις ενός επιστήμονα που περιγράφει την όρασή του μετά από συνθήκες αισθητηριακής απομόνωσης που κράτησαν αρκετές ημέρες. Ένα έργο για την προέλευση του κινηματογράφου, τη δημιουργία μιας εικόνας για τη δυναμική εικόνα ενός υποκειμένου, για το υποσυνείδητο, την ιστορία της αφαίρεσης και του φορμαλισμού».

Info:

 Syros International Film Festival 2019 | 16-21 Ιουλίου | Σύρος