Κείμενο: Πέννυ Ζαμπούκα 

Την προηγούμενη Παρασκευή το απόγευμα στη Στέγη Γραμμάτων και τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση στήθηκε μια αυτοσχέδια αίθουσα δικαστηρίου, με εκλεκτούς Έλληνες και ξένους νομικούς ως δικαστές, και θεατές σε ρόλο ενόρκων, προκειμένου να επαναληφθεί, μετά από περίπου 2.500 χρόνια, η δίκη του Σωκράτη. Το αποτέλεσμα της δίκης του 399 π.Χ. πασίγνωστο: Καταδικάστηκε σε θάνατο με 280 ψήφους Αθηναίων πολιτών που τον έκριναν ένοχο έναντι 220 ψήφων που τον έκριναν αθώο. Από εκεί πήρε το δρόμο της αθανασίας μέσα από τη φήμη που του εκκόλαψαν γραπτώς οι μαθητές του (διότι ο Σωκράτης, ως γνωστόν, ήταν κατά της γραφής επειδή πίστευε πως κάνει τη μνήμη οκνηρή, συνεπώς δεν έγραψε ούτε μια φράση και όλα όσα γνωρίζουμε για τη διδασκαλία του μας είναι γνωστά μέσα από τα γραπτά κυρίως του Πλάτωνα ο οποίος σίγουρα θα έκανε ένα ψιλο-lifting των θεωριών του δασκάλου του).

Παρολαυτά (ή και για όλα αυτά) ο Σωκράτης θεωρείται persona grata και σίγουρα η νέα αυτή δικάσιμος είχε μεγάλο ενδιαφέρον, γι’ αυτό και τα εισιτήρια είχαν εξαντληθεί μέσα σε  δύο μέρες. Το αποτέλεσμα της νέας δίκης;  Ενώ οι δικαστές διχάστηκαν  5 Υπέρ Σωκράτους, 5 Υπέρ Αθηναίων, το κοινό εντός της αίθουσας τον αθώωσε πανηγυρικά  (584 ψήφοι Υπέρ Σωκράτους, 282 Υπέρ Αθηναίων). Please, μη μου πείτε ότι περιμένατε κάτι διαφορετικό. Παρόλο που οι αγορεύσεις των κατηγόρων του ήταν εξαιρετικά καίριες, και έθεσαν ερωτήσεις που οι περισσότεροι από εμάς δεν είχαμε ποτέ σκεφτεί να μελετήσουμε (όπως το ότι θεωρείτο πνευματικός ηγέτης των Ολιγαρχικών και εξ’ αυτού απειλούσε την πολιτική σταθερότητα της Αθηναϊκής Δημοκρατίας) το κοινό είχε έρθει νομίζω αποφασισμένο να χαρίσει απλόχερα τη δικαίωση στο μεγάλο φιλόσοφο, και να ξεπλύνει τη «ντροπή» της φήμης ότι η  Ελλάδα «τρώει τα παιδιά της».

Φυσικά, η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση, εφόσον πολλοί μελετητές υποστηρίζουν ότι ο Σωκράτης όπως και οι Πλάτωνας και Αριστοτέλης αργότερα,  οραματίζονταν ένα αριστοκρατικό πολίτευμα, όπου θα κυβερνούσαν οι άριστοι, οι εκλεκτοί, οι καλλιεργημένοι, και αποστρέφονταν την ψυχολογία της μάζας που υποβόσκει πάντοτε στα δημοκρατικά καθεστώτα. Παρολαυτά όμως όπως υπογράμμισε ο Αντώνης Παπαδημητρίου στην υπέρ Αθηνών αγόρευσή του, οι κατηγορίες που του απαγγέλθηκαν ήταν καθαρά πολιτικές. Οι Αθηναίοι της εποχής εκείνης θα έκαναν τα πάντα προκειμένου να προασπίσουν το δημοκρατικό τους πολίτευμα και να απομακρύνουν οποιονδήποτε θεωρούσαν ότι μπορεί να το βλάψει.

Το ζήτημα όμως δεν είναι αυτό κατά τη γνώμη μου, αλλά το ότι οι αρχαίοι ημών πρόγονοι είχαν το σθένος να δικάσουν ακόμα και έναν Σωκράτη, ο οποιος όχι μόνο ήταν λαοφιλής αλλά είχε και ισχυρούς και πλούσιους φίλους, καθώς και πολλές διασυνδέσεις με τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα. Και αυτό που είναι αξιοσημείωτο είναι ότι όχι μόνο τον (κατά)δίκασαν με πλήρη διαφάνεια, αλλά και ότι εκείνος αποδέχθηκε με αξιοπρέπεια την καταδίκη του και παρέμεινε κλεισμένος στη φυλακή περιμένοντας στωικά να πιει το κώνειο την 30η ημέρα του εγκλεισμού του. Χωρίς να σκεφτεί ούτε στιγμή να φυγαδευτεί με την τριήρη κάποιου φίλου, χωρίς να έχει καταθέσει τις μνές του σε τράπεζα στη Σπάρτη ή να έχει στήσει offshore  φιλοσοφική σχολή στα παράλια της Ιωνίας. Υποστηρίζοντας μέχρι τέλους τις αρχές του, σεβόμενος το πολίτευμα – αλλά κυρίως τους συμπολίτες του- έδωσε τέλος στη ζωή του θέλοντας να «φύγει» αξιοπρεπώς.

Ηθικόν δίδαγμα; Αντί να παραμένουμε ένας οπαδικός λαός, που από τη μια πετάμε παραπονεμένα πρόβια (γιαούρτια) σε λαϊκίζοντες βάρδους και από την άλλη αθωώνουμε πανηγυρικά κάποιον βάσει του θυμικού μας, δηλαδή όχι για το τι έκανε αλλά για το ποιος είναι, είναι προτιμότερο να κάνουμε ένα βήμα πίσω στον πατριωτισμό μας και να αναλογιστούμε λιγάκι τις πραγματικές διαστάσεις των πραγμάτων, μακριά από τα καθημερινά σενάρια τρομολαγνίας των 20:00. Εξάλλου η μόνη πιθανότητα διεξόδου από την κρίση είναι να ξαναθυμηθούμε το άριστον της αξίας του Μέτρου στη ζωή μας.

Φωτό: Πίνακας του Νταβίντ με τίτλο “Ο θάνατος του Σωκράτη”.