Το Μουσείο Βορρέ, που έγινε πολιτιστικό ίδρυμα το 1983, προέκυψε από το προσωπικό όραμα του ιδρυτή του. Ο Ίων Βορρές (γ. 1924) είναι μία καταπληκτική φιλότεχνη προσωπικότητα που αφουγκράστηκε την εικαστική πολυφωνία της εποχής του και δημιούργησε μία απαράμιλλη μεγάλη συλλογή, με τη συνέργεια των καλλιτεχνών που σεβάστηκαν το σχέδιό του κι εμπιστεύθηκαν την ιδιαίτερη διαχείρισή του. Το σχέδιό του ήταν να φωτίσει όσες πτυχές της ελληνικής εικαστικής παραγωγής ήσαν διαθέσιμες. Η ιδιαιτερότητα της διαχείρισής του έγκειται στη συγκέντρωση της συλλογής σε έναν χώρο, που συνδύαζε την προσωπική του κατοικία και το μουσείο του. Πρόκειται για ένα κτήμα 18 στρεμμάτων στην Παιανία, προάστιο της Αθήνας, που προικίζεται με την ποικίλη χλωρίδα των βορειοανατολικών παρυφών του Υμηττού όρους. Έτσι, το Μουσείο Βορρέ δημιούργησε σε ιδιαίτερο χώρο μία πλατφόρμα για την εικαστική παραγωγή της χώρας μας στην περίοδο της μεταπολίτευσης, μέχρι την αλλαγή της χιλιετίας. Ίσως συνειδητά ο ιδρυτής του κάλυψε μία παράλειψη της Εθνικής Πινακοθήκης να ερευνήσει ευρέως κι επαρκώς τις σύγχρονες γενιές καλλιτεχνών από τη δεκαετία του ’70 μέχρι και του ’90 και όχι μόνο μία αυστηρά επιλεγμένη ελίτ από αυτές, όπως οι Αβραμίδης, Γαΐτης, Δρούγκας, Μόραλης και Φασιανός.

VorresMuseum-1_1
Από αριστερά, έργα των Ζογγολόπουλου, Ακριθάκη, Χρύσας, Σπυρόπουλου και Παύλου

Με το πέρασμα του χρόνου, η Παιανία εξαπλώθηκε τόσο, ώστε να χάσει τον αρχικό της χαρακτήρα χωριού στα Μεσόγεια Αττικής, και συνδέθηκε ευρέως με τα περίχωρά της στον αστικό ιστό. Το Μουσείο Βορρέ παραμένει ένας πολιτιστικός φάρος στον ίδιο πάντα γεωγραφικό χώρο, αλλά η συλλεκτική δυνατότητά του περιορίσθηκε σε ό,τι κατάφερε να προσελκύσει ο ιδρυτής του στην ακμή της δραστηριότητάς του. Έτσι κι έφτασε το εν λόγω μουσείο στο σήμερα, χωρίς περαιτέρω αλλαγές, τόσο στο περιεχόμενό του, όσο και στην εκθεσιακή κατάσταση των μονίμων συλλογών του. Ωστόσο, η νέα γενιά διοίκησης του μουσείου, αποτελούμενη κυρίως από τους Αναστάση και Νεκτάριο Βορρέ, πολύ εύστοχα ανέθεσε στον γνωστό ιστορικό τέχνης Μάνο Στεφανίδη, την πρόκληση να παρουσιάσει τις συλλογές του Βορρέ εκ νέου.

VorresMuseum-2_1
Από αριστερά, έργα των Γεωργιάδη, Κουνέλλη, Αντύπα, Καρά και Μυταρά

Δραττόμενος της υπέροχης ευκαιρίας που του δόθηκε εν λευκώ, ο Στεφανίδης έτεινε χείρα συνεργασίας στον γνωστό θιασώτη θεατρικών και εικαστικών δράσεων Άγγελο Παπαδημητρίου. Η συνεργασία έφερε ως αποτέλεσμα μία καταπληκτική έκθεση με γενικό τίτλο «Ιστορία – Ειρωνεία». Ο διττός τίτλος ευφυώς αντιπαραθέτει τη θεσμική διάσταση της ιστορίας της τέχνης στη χώρας μας με την παρωδία της εν λόγω ιστορίας. Ἐτσι, περίπου 150 αριστουργήματα ελλήνων καλλιτεχνών*, που έχουν γράψει ιστορία, αντισταθμίζονται με ένα αποκαλούμενο “ανοσιούργημα” του Άγγελου Παπαδημητρίου με γενικό τίτλο «Οι Συγχωρεμένοι».

VorresMuseum-3_1
Από αριστερά, έργα των Ρόκου, Κεσσανλή, Κανιάρη, Καπράλου, Φωτόπουλου και Μαγκώνη

Αφενός, βασική ιδέα του Στεφανίδη ήταν να ξαναστήσει το Μουσείο Βορρέ με εν πολλοίς άγνωστα έργα, προσφέροντας εκ νέου την εξέλιξη της τέχνης στη χώρα μας από τη μεταπολίτευση έως σήμερα. Tα έργα των συλλογών στο κύριο μέρος της έκθεσης παρουσιάζονται ομαδοποιημένα σε χαλαρές θεματικές ενότητες, με ήπια μετάβαση από έργο σε έργο. Μία ομάδα που ξεχωρίζει είναι οι ελληνοαμερικανοί καλλιτέχνες, όπως οι Βέκρης, Κουρσάρος, Παπατζανάκη, Σαμαράς και Χρύσα. Ξεχωρίζει η γενιά του ’30 και οι εσωτερικές της αντιφάσεις, με τον παραδοσιακό Τσαρούχη και τον αφηρημένο Σπυρόπουλο. Επίσης προβάλει η γενιά του ’60 και ο διαχωρισμός της σε παραστατικούς, όπως οι Φασιανός και Μυταράς, και σε οπαδούς του αβανγκαρντισμού, όπως οι Ακριθάκης, Κουλεντιανός, Τάκης, κ.λπ.

VorresMuseum-4_1
Από αριστερά, έργα των Δρούγκα, Δάφνη και Κατσουλίδη

Αφετέρου, η εγκατάσταση του Παπαδημητρίου στην είσοδο της πτέρυγας Αλεξάνδρου Βορρέ, φέρει την επωνυμία «Παραντίζο» και προσομοιάζει τον ουράνιο παράδεισο με επίγειο σκυλάδικο, ως εμβληματικό σύμβολο της νεοελληνικής κουλτούρας. Το έργο αυτό σηματοδοτεί το τέλος της ελληνικής τέχνης που γνωρίζουμε και την αρχή μίας άγνωστης ακόμη διάδοχης κατάστασης. Πρόκειται για ένα μνημείο, στημένο με την οικεία βιτριολική θεατρικότητα του καλλιτέχνη, που αφορά στη συγχώρεση όσων τολμούν να διαπράττουν ανοσιουργήματα πάντα στο όνομα της τέχνης. Αφορά σε μία χιουμοριστική, αλλά και νοσταλγική ματιά, στη μικρή ιστορία της ελληνικής τέχνης, από τον Παρθένη και τον Χαλεπά προς τους νεότερους καλλιτέχνες. Ο Παπαδημητρίου βασίζει την ιδέα του στην αλμοδοβαρική ταινία του Πάνου Κούτρα «Ξενία» (2014). Συμπληρώνει την ιδέα του Στεφανίδη, να παίξουν ανάμεσα στις έννοιες της ιστορίας και την ειρωνία της ιστορίας. Ίσως εκφράζει με τον καλύτερο τρόπο ότι η ιστορία είναι πάντα ανοιχτή και ποτέ τελεσίδικη. Όσο προσπαθεί κάποιος να διατυπώσει τον μονόλογο της ιστορίας, άλλο τόσο η ιστορία εκδικείται πολλαπλασιάζοντας τον εαυτό της ωσάν Λερναία Ύδρα.

VorresMuseum-5_1
Από αριστερά, έργα των Κουλεντιανού, Κουρσάρου, Τσαμαρντινού, Σκυλάκου και Θεοφυλακτόπουλου

Έτσι, η «Ιστορία – Ειρωνεία» αποδεικνύεται ως μία εξαιρετική σύλληψη ευρηματικά παρουσιασμένη. Το κοινό έχει την ευκαιρία να επανεξετάσει τις συλλογές του Μουσείου Βορρέ, διά μέσω του πρίσματος της γόνιμης συνεργασίας των ‘κακών παιδιών’ της τέχνης, Στεφανίδη – Παπαδημητρίου. Η έκθεση επισημαίνει αγνώστους σήμερα καλλιτέχνες, όπως οι Αντύπας, Βογιατζής, Μάιπας, Σουγιούλ, Τούγιας κ.ά., που, ενώ ήταν σημαντικοί στην εποχή τους, το ‘σταρ σύστεμ’ τους λησμόνησε. Επίσης, αναδεικνύεται εκ νέου η σημασία των Συλλογών του Μουσείου Βορρέ, που διαθέτει εξαιρετικά έργα. Σημειωτεόν ότι ανάλογο με το συγκεκριμένο έργο της Χρύσας, που παρουσιάζεται, διαθέτει η Νόιε Νατσιοναλγκαλερί του Βερολίνου και το ΜoΜΑ της Νέας Υόρκης. Το τρίπτυχο με τα αφιερώματα του Κοντού είναι κι αυτό μοναδικό και απαράμιλλο έργο. Η καταπληκτική εγκατάσταση του Τσόκλη με τις ξύλινες δοκούς, ήταν παραγγελία του Ίωνα Βορρέ από τη θρυλική έκθεση που είχε παρουσιάσει ο καλλιτέχνης στην Αίθουσα Τέχνης “Δεσμός” του Μάνου Παυλίδη και της Έπης Πρωτονοταρίου. Τα έργα της έκθεσης πραγματικά υπερβαίνουν τους δημιουργούς τους. Ο Στεφανίδης βρήκε το κιτς περιεχόμενο ενός μουσείου ιδιωτικού από προσωπικό γούστο, με έργα όπως των Γιάννη Νίκου και Άγγελου (ακόμη και το συγκεκριμένο έργο του Κουνέλη έχει μία χροιά του κιτς), και τα ανέβασε στο σημερινό βάθρο της επιμέλειάς του.

VorresMuseum-6_1
Από αριστερά, έργα των Ιωάννου, Βυζάντιου, Μποστ, Πανταλέων, Κοψίδη και Γυπαράκη

Η έκθεση «Ιστορία – Ειρωνεία» έχει μέχρι στιγμής βρει τόση απήχηση στον κόσμο, που η λήξη της μεταφέρθηκε δεόντως (από 27 Φεβρουαρίου) στην 1η Μαρτίου. Εν συνεχεία, η διοίκηση του Μουσείου Βορρέ προγραμματίζει στη μεγάλη πτέρυγα Αλεξάνδρου Βορρέ να προσφέρονται περιοδικές εκθέσεις σε συνεργασία με οργανισμούς όπως η Συλλογή Πορταλάκη. Επίσης το Μουσείο είναι ανοιχτό σε προτάσεις επιμελητών για αναδρομικές και θεματικές εκθέσεις. Κλείνοντας, αξίζει να αναφερθεί το ενδεχόμενο συνεργασίας με το Ίδρυμα Γιάννη και Ζωής Σπυροπούλου για μία μόνιμη έκθεση έργων από τη συλλογή του, στον ακόμη αναξιοποίητο υπόγειο χώρο του Μουσείου. Με τέτοιες εξελίξεις, το Μουσείου Βορρέ αφενός ανεβάζει την επισκεψιμότητά του, και αφετέρου εδραιώνεται ως κατεξοχήν πολιτιστικός πόλος έλξης στα Μεσόγεια της Αττικής.

VorresMuseum-7_1
Από αριστερά, έργα των Παπαγιάννη, Παρμακέλη, Φανακίδη, Κουλεντιανού, Τάκι, Καπράλου και Ραφτοπούλου

* Με ένα έργο των Αλέξη Ακριθάκη, Δημήτρη Αληθεινού, Άγγελου Αντωνόπουλου, Καίτης Αντύπα, Αχιλλέα Απέργη, Ειρήνης Απέργη, Μιχάλη Αρφαρά, Ήλεκτρου Βεκρή, Γιώργου Βογιατζή, Ντίκου Βυζάντιου, Χάρη Γαβρήλου, Γιάννη Γαΐτη, Γιώργου Γεωργιάδη, Απόστολου Γεωργίου, Μιχάλη Γιαννούρη, Βούλας Γουνελά, Γιώργου Γυπαράκη, Νάσου Δάφνη, Ηλία Δεκουλάκου, Ξενοφώντα Δεστέφανου, Διαμαντή Διαμαντόπουλου, Χριστίνας Ζερβού, Γιώργου Ζογγολόπουλου, Όπυς Ζούνη, Μάκη Θεοφυλακτόπουλου, Θόδωρου, Θράφια, Γιώργου Ιωάννου, Βλάση Κανιάρη, Χρίστου Καρά, Νίκου Κεσσανλή, Θοδωρή Καλούμενου, Κώστα Κουλεντιανού, Βαλέριου Καλούτση, Χρήστου Καπράλου, Κυριάκου Κατζουράκη, Δημήτρη Κοντού, Γιάννη Κουνέλλη, Κώστα Κουλεντιανιού, Χάρη Κουρσάρου, Ράλλη Κοψίδη, Γιώργου Λαζόγκα, Γιώργου Λαναρά, Γιώργου Λάππα, Στάθη Λογοθέτη, Δέσπως Μαγκώνη, Θέμου Μάιπα, Μιχάλη Μακρουλάκη, Γιώργου Μαυροΐδη, Γιάννη Μίχα, Γιάννη Μόραλη, Μποστ, Γιάννη Μπουτέα, Κωνσταντίνου Ξενάκη, Ζαν Ξερόν, Θεοδώρου Πανταλέωντος, Γιάννη Παρμακέλη, Ναυσικάς Πάστρα, Μαρίου Πράσινου, Δημήτρη Περδικίδη, Θεοδώρου Παπαγιάννη, Αντωνίας Παπατζανάκη, Τριαντάφυλλου Πατρασκίδη, Παύλου, Μανώλη Πολυμέρη, Κυριάκου Ρόκου, Χρύσας Ρωμανού, Δημήτρη Σακελλίωνα, Λουκά Σαμαρά, Χριστίνα Σαραντοπούλου, Γρηγόρη Σεμιτέκολο, Γεράσιμου Σκλάβου, Βασίλη Σκυλάκου, Δήμου Σκουλάκη, Τάσου Σουγιούλ, Ιωάννας Σπητέρη, Γιάννη Σπυρόπουλου, Θανάση Στεφόπουλου, Υβόννης Συρμοπούλου, Τάκι, Παναγιώτη Τέτση, Δημήτρη Τσαμαρντινού, Γιώργου Τούγια, Βαγγέλη Φαεινού, Απόστολου Φανακίδη, Θωμά Φανουράκη, Νικήτα Φλέσσα, Γιάννη Φωκά, Βασίλη Φωτόπουλου, Ασπάσιου Χαρωνιτάκη, Νίκου Χουλιαρά, Αχιλλέα Χρηστίδη, Γιάννη Χριστοφόρου, Χρύσας, Τίτσα Χρυσοχοΐδη, Αλέξανδρου Ψυχούλη, και άλλων.

 —

Πληροφορίες Κοινού:

Τίτλος Έκθεσης | «Ιστορία – Ειρωνεία» από τις συλλογές του Μουσείου Βορρέ
Χώρος | Μουσείο Βορρέ, Πάροδος Διαδόχου Κωνσταντίνου 1, Παιανία, Αττική
Διάρκεια | 20 Οκτωβρίου 2014 έως 1 Μαρτίου 2015
Επικοινωνία | +30 210 6642520, +30 210 6644771, [email protected]
Ὠρες Λειτουργίας | Σάββατο & Κυριακή: 10:00 – 14:00, Καθημερινές: μόνο κατόπιν συνεννοήσεως
Εισιτήρια | Γενική είσοδος: 5 €, Μειωμένο: 3 €