Η έκθεση του Takis, στην Tate Modern, είναι ένα από τα μεγάλα εικαστικά γεγονότα του 2019. Γλύπτης του μαγνητισμού, του φωτός και του ήχου με μια καριέρα 70 ετών, ο Takis (Παναγιώτης Βασιλάκης, γεννημένος το 1925) δημιούργησε μερικά από τα πιο πρωτοποριακά έργα του 20ού αιώνα. Η πρωτότυπη καλλιτεχνική φωνή του ύμνησε με μοναδικό τρόπο την ουσιαστική ποίηση και την ομορφιά του ηλεκτρομαγνητικού σύμπαντος από τη δεκαετία του ’60 με αξεπέραστα μέχρι σήμερα έργα.

© Takis K.E.T.E, Research Center for the Arts and the Sciences, Athens

© Takis K.E.T.E, Research Center for the Arts and the Sciences, Athens

Η έκθεση στην Tate Modern συγκεντρώνει περισσότερα από 70 έργα που έχουν αποσπάσει τον θαυμασμό της παγκόσμιας καλλιτεχνικής κοινότητας και προτρέπουν τον επισκέπτη να συμμετάσχει στην παραγωγή συντονισμένων  και τυχαίων ήχων αλλά και να κατανοήσει την ενέργεια και τα πεδία της ως αρχές του έργου του.

Αυτοδίδακτος από πεποίθηση και σπάνιος εφευρέτης ο Takis αρνήθηκε την τέχνη της ρεαλιστικής αναπαράστασης και  μέσα από συνεχή έρευνα και πειραματισμό δημιούργησε το προσωπικό του λεξιλόγιο μελετώντας τους φυσικούς νόμους και συνδυάζοντας την επιστήμη και την τεχνολογία με την τέχνη, σε μια προσπάθεια να μυήσει τον θεατή στην ουσία του σύμπαντος.

Ο Παναγιώτης Βασιλάκης, γνωστός ως Τakis, γεννιέται στην Αθήνα το 1925. Είναι το έκτο από τα επτά παιδιά της οικογένειας. Ο πατέρας του Αθανάσιος, με καταγωγή από την Πελοπόννησο, εργάζεται ως κτηματομεσίτης και η μητέρα του Αλεξάνδρα είναι απόγονος οικογένειας πλουσίων εμπόρων. Η Μικρασιατική καταστροφή θα αποτελέσει και αιτία της οικονομικής καταστροφής της οικογένειας καθώς τα χωράφια τα οποία ανήκουν στον πατέρα του θα χρησιμοποιηθούν από το κράτος ως τόποι συγκέντρωσης των προσφύγων που κατέφθασαν από τη Σμύρνη. Η οικογένεια χάνει και πολλά από τα σπίτια που είχε στην ιδιοκτησία της εξαιτίας της οικονομικής της δυσχέρειας με τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια σημαδεμένα από την πείνα, τη φυλάκιση και τις κακουχίες της Κατοχής.

Στα 21 του χρόνια, το 1946, ξεκινά την καλλιτεχνική του πορεία φτιάχνοντας τα πρώτα του γλυπτά σε γύψο. Έμπνευσή του τα αρχαϊκά και κυκλαδικά ειδώλια και η γνωριμία με τη γλυπτική του Τζακομέτι του άφησαν βαθύ αποτύπωμα στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόταν τη φόρμα και την ουσία της γλυπτικής.

Ο Takis πιστεύει ότι η καλλιτεχνική δραστηριότητα ταυτίζεται με την ανίχνευση και την οπτική απόδοση της ενέργειας και των κοσμικών δυνάμεων του σύμπαντος και αυτό αποτελεί την καλλιτεχνική αρχή του. Το 1954 εγκαθίσταται στο Παρίσι, ενώ στη συνέχεια ζει σε πολλές πόλεις της Ευρώπης και της Αμερικής. Στο Παρίσι, γνωρίζεται με τον Ιβ Κλάιν, τον Ζαν Τινγκελί και τη γενιά των μπίτνικ συγγραφέων, τον Γκρέγκορι Κόρσο, τον Άλεν Γκίνσμπεργκ, τον Γουίλιαμ Μπάροουζ που γράφουν για το έργο του. Το ίδιο διάστημα (1954-58) δημιουργεί τα πρώτα του σινιάλα, μεταλλικές βέργες που πάλλονται και φέρουν στην κορυφή τους ετερόκλητα objets –trouvis, τα οποία εκθέτει στην γκαλερί Furstenberg το 1955 στο Παρίσι.

TELESCULPTURE c. 1963-1972

TELESCULPTURE c. 1963-1972

Το 1957-58 πραγματοποιεί μια σειρά χάπενινγκ με σινιάλα και πυροτεχνήματα στους δρόμους του Παρισιού. Με αφετηρία την παρατήρηση του τεχνολογικού περιβάλλοντος και των ραντάρ των αεροδρομίων επιχειρεί από το 1958 να θέσει σε κίνηση τα σινιάλα με τη χρήση του μαγνητισμού. Τα πρώτα του τηλεγλυπτά αποτελούνται από στοιχειώδη μέσα: βελόνες με κλωστές που κινούνται με τη δράση ενός μαγνήτη και εκτίθενται για πρώτη φορά στο Maison des Beaux Arts στο Παρίσι το 1959. Η μαγνητική ενέργεια γίνεται το κατεξοχήν μέσο αποκρυπτογράφησης του κοσμικού μυστηρίου σε διαδοχικές ενότητες έργων που κορυφώνονται με την έκθεση L’ impossible: l’homme dans l’espace στην γκαλερί Iris Clert το 1960 στο Παρίσι. Με χρήση μαγνητών στην γκαλερί «εκτοξεύει» τον πρώτο άνθρωπο στο διάστημα, τον ποιητή Sinclair Beiles που αιωρείται στο κενό απαγγέλοντας το Μαγνητικό Μανιφέστο. Από το 1960, στα Τηλεφώτα, το φως –όχι χωρίς μυστικιστικές προεκτάσεις- που παράγεται από καθοδικές λυχνίες και διαταράσσεται από την παρουσία ηλεκτρομαγνήτη καθιστά ορατή την αόρατη δράση των ηλεκτρονίων.

TELELPHOTA – Galerie Maeght – Installation View

TELELPHOTA – Galerie Maeght – Installation View

Takis στην Ντοκουμέντα 14, στο Κάσελ

1974. Για τον Takis η δύναμη της έλξης είναι ο κοινός παρονομαστής του μαγνητισμού και του ερωτισμού. Εμπνευσμένος από αυτή τη σκέψη, δημιουργεί τα πρώτα του Ερωτικά γλυπτά. Έργο ορόσημο της σειράς των έργων αυτών θεωρείται ο Σεβαστιανός. Πρόκειται για ένα γλυπτό από χυτευτό μπρούτζο, στον κορμό του οποίου κρύβονται μαγνήτες οι οποίοι έλκουν επιχρυσωμένες βελόνες που συμβολίζουν βέλη. Χαρακτηριστικό του έργου αυτού είναι η στήση. Όπως έχει πει και ο Pierre Restany για το Σεβαστιανό : « au sexe dressé, empalé sur sa sphere, le torse menacé par les flèches qui convergent … l’amour c’est Erotakis, l’amant plus l’aimant».

Ιούνιος 1984. Το Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Pompidou του Παρισιού και η Fondation Transculturelle Internationale συνδιοργανώνουν την έκθεση Le Siècle de Kafka (Ο Αιώνας του Κάφκα) στην οποία συμμετέχουν καλλιτέχνες όπως οι Paul KLEE, Victor BRAUNER, Max ERNST, Alberto GIACOMETTI. Ο Takis συμμετέχει με την εγκατάσταση Ο Αιώνας του Κάφκα που δημιουργεί ειδικά γι’αυτή την έκθεση. Το έργο αποτελείται κυρίως από Ερωτικά γλυπτά, Lignes Parallèles (Παράλληλες Γραμμέ)ς και Télélumières (Τηλεφώτα).

O Takis το 2015, στο Palais de Tokyo

2015. Το Palais de Tokyo, σε συνεργασία με τον Alfred Pacquement, οργανώνει αναδρομική έκθεση με τίτλο Takis. Champs Magnétiques (Τάκις. Μαγνητικά Πεδία). Στην έκθεση παρουσιάζονται περίπου πενήντα εντυπωσιακά έργα από όλη την καλλιτεχνική του πορεία. Πρόκειται για μία από τις πιο ολοκληρωμένες ατομικές εκθέσεις αφιερωμένες στο έργο του Takis από την τελευταία αναδρομική του Jeu de Paume του 1993.

Το 1964, το έργο του The Sound of Void της έκθεσης For Eyes and Ears στην γκαλερί Cordier-Ekstrom στη Νέα Υόρκη εμφανίζει τα μουσικά γλυπτά, στα οποία η μαγνητική ενέργεια παράγει συνεχείς και επαναλαμβανόμενους ήχους. Το 1968-69 εργάζεται με υποτροφία στο Κέντρο Ανώτερων Οπτικών Μελετών του ΜΙΤ, ερευνώντας τα υδρομαγνητικά γλυπτά. Τη δεκαετία του 1970, ο Takis δημιουργεί διαδραστικές εγκαταστάσεις όπως τα Jeux, Champs magnetiques, Antigravite, Festin Magnetique. Οι τυχαίες κινήσεις των επισκεπτών επηρεάζουν τα μαγνητικά πεδία που δημιουργεί και αυτή είναι μία από τις πιο πρωτοποριακές δουλειές του που επηρεάζει μέχρι σήμερα καλλιτέχνες σε όλο τον κόσμο.

Οι παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας χαρακτηρίζουν το έργο του την επόμενη δεκαετία με το δάσος των σινιάλων στην τότε νεόδμητη Πλατεία Defense να δεσπόζει πάνω από το Παρίσι και αργότερα στο υδροστάσιο στη Ville de Beauvais  στην Τουλούζη. Το 1981 παρουσιάζει στο φόρουμ του Κέντρου Ζωρζ Πομπιντού στο Παρίσι τη μνημειακή εγκατάσταση Τρία Τοτέμ – Μουσικός χωρός, ενώ το 1988 βραβεύεται με το Grand Prix National de sculpture στο Παρίσι. Το 1986 εγκαινιάζει το Κέντρο Ερευνών για την Τέχνη στο Γεροβουνό Αττικής. Το 1993 πραγματοποιείται η αναδρομική έκθεσή του στην Galerie Jeu de Paume στο Παρίσι και το 1995 στο Εργοστάσιο της ΑΣΚΤ. Το 1961 δημοσιεύει την αυτοβιογραφία του Estafilades, ο μύθος του Takis.

La Défense, Paris

Ο Takis πήρε μέρος στις μεγαλύτερες ομαδικές διοργανώσεις όπως στην Documenta στο Κάσελ το 1977,  στην Μπιενάλε της Βενετίας το 1995, εκπροσωπώντας την Ελλάδα, ενώ και με γκαλερίστα τον Αλέξανδρο Ιόλα, έκανε πλήθος ατομικών εκθέσεων. Από τις αναδρομικές εκθέσεις του έργου του ξεχωρίζουν αυτή στο Centre National d’Art Contemporain το 1972 και στην Galerie Nationale du Jeu de Paume το 1993, η οποία το 1994 μεταφέρεται στο Εργοστάσιο της Α.Σ.Κ.Τ. στη Αθήνα.

Το 1999, στην έκθεση “Takis Millennium”, παρουσιάζει για πρώτη φορά Φωτοβολταϊκά γλυπτά. Το 1985 τιμάται με το πρώτο βραβείο στην Μπιενάλε του Παρισιού και το 1988 με το Μεγάλο Εθνικό Βραβείο Γλυπτικής της Γαλλίας. Έκανε σκηνικά και κοστούμια στο θέατρο και τον κινηματογράφο και τη μουσική επένδυση στην ταινία Section Speciale του Κώστα Γαβρά. Το 2000 τοποθέτησε στους Δελφούς το “Hommage a Apollon“, ένα τεράστιο κινητικό γλυπτό που στηρίζεται στη φωτοβολταϊκή ενέργεια που είναι το μεγαλύτερο γλυπτό του σε δημόσιο χώρο στην Ελλάδα.

Takis– Η Τέταρτη Διάσταση, Αμβέρσα

1993, Takis, Retrospective, Jeu de Paume

1993, Takis, Retrospective Jeu de Paume

Ιούνιος 1983. Δημιουργεί τα σκηνικά και τη μουσική για την τραγωδία Ηλέκτρα του Σοφοκλή στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου σε σκηνοθεσία του Μιχάλη Κακογιάννη και πρωταγωνίστρια την Ειρήνη Παππά. Ο Takis δημιουργεί 7 Σινιάλα, 2 Εσωτερικούς Χώρους και μια Μεταλλική Κατασκευή, η οποία αποτελεί το παλάτι του Αγαμέμνονα. Την ίδια χρονιά το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Πόλης του Παρισιού διοργανώνει ατομική έκθεση του Takis με τίτλο Electra.

Ιούνιος 1979. Ο Takis και ο Nam June Paik παρουσιάζουν το κονσέρτο με τίτλο Duett: Paik/Takis στην Kolnischer Kunstverein της Κολωνίας κατά τη διάρκεια της έκθεσης Takis Klangraum Gestaltung (Τάκις, Σχεδιασμός του Μουσικού Χώρου).

Ιανουάριος. Κατά τη διάρκεια της έκθεσης Ο τρόπος που βλέπει κανείς τη μηχανή στο τέλος της εποχής των μηχανών, στο MOMA της Νέας Υόρκης, ο Takis εφορμά στο Μουσείο και αποσύρει ένα από τα Τηλεγλυπτά του το οποίο, όπως ισχυρίζεται, εκτίθεται χωρίς την άδειά του. Ο καλλιτέχνης θεωρεί την κίνησή του αυτή συμβολική, καθώς θα αποτελέσει το έναυσμα ενός πιο βαθυστόχαστου διαλόγου μεταξύ διευθυντών μουσείων, καλλιτεχνών και του κοινού. Το περιστατικό γίνεται πρωτοσέλιδο στους New York Times (Σάββατο, 04/01).

Μια επίσκεψη στο Γεροβουνό

Ο Takis, το 1964 αγοράζει μια έκταση περίπου 10 στρεμμάτων στο λόφο Γεροβουνό, ο οποίος βρίσκεται στους πρόποδες της Πάρνηθας ύψους 175 μέτρων, 19 μέτρα ψηλότερος από αυτόν της Ακρόπολης. Πρόκειται για ένα σημείο ξεχωριστής γεωγραφικής θέσης γι’ αυτό και στο παρελθόν ονομαζόταν Ιερό Βουνό.

Ορμώμενος από τα ισχυρά μαγνητικά πεδία του λόφου, ο Takis ξεκινά τις εργασίες κατασκευής ενός κοινωφελούς οργανισμού με σκοπό την προώθηση της τέχνης και των επιστημών. Το Κέντρο Ερευνών για την Τέχνη και τις Επιστήμες (Κ.Ε.Τ.Ε.), όπως είναι σήμερα γνωστό, ιδρύεται το 1986, ενώ επίσημα εγκαινιάζεται το 1993. «Δεν υπάρχει κανένας επισκέπτης στο Κ.Ε.Τ.Ε., που να μην αισθάνθηκε αυτή τη μαγνητική ηρεμία που έδωσε ο χώρος στο κορμί του», τονίζει ο ίδιος ο καλλιτέχνης.

Το Ίδρυμα Takis έκτοτε αποτελεί την κοιτίδα του καλλιτεχνικού και ερευνητικού έργου του καλλιτέχνη. Οι κύριοι χώροι του Ιδρύματος είναι το Μουσείο, το «Θέατρο», οι Κήποι και το Ατελιέ του Takis οι οποίοι κοσμούνται από χαρακτηριστικά έργα όλων των περιόδων της καλλιτεχνικής του πορείας αλλά και από έργα φίλων του Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών.

Tο «σιδεράδικο» όπου δημιουργούνται αλλά και επισκευάζονται τα μεγαλύτερου μεγέθους έργα του καλλιτέχνη.

Οι κήποι στο Ίδρυμα Τάκις

Το Ίδρυμα Takis–Κέντρο Ερευνών για την Τέχνη και τις Επιστήμες είναι ένας αξιοθαύμαστος χώρος που δημιούργησε ο ίδιος ο καλλιτέχνης με σκοπό το έργο του να γνωστοποιηθεί και να γίνει προσιτό στο ευρύ κοινό. Οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να θαυμάσουν έργα από όλη την καλλιτεχνική πορεία του Takis, από το 1946 που δημιουργεί γύψινες προτομές μέχρι και τα πιο πρόσφατα έργα του.

Το σύνολο των γλυπτών, έργων ζωγραφικής, σχεδίων του Ιδρύματος αποτελεί μία από τις πιο ολοκληρωμένες συλλογές του έργου του Takis, ενώ προσφέρει μια λεπτομερή επισκόπηση όλων των σταδίων και φάσεων της καλλιτεχνικής του σταδιοδρομίας. Η μόνιμη συλλογή του Ιδρύματος επιτρέπει στους επισκέπτες να εξερευνήσουν τη γλυπτική πορεία ενός από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες του εικοστού αιώνα που κατάφερε να μείνει ανεξίτηλος στην παγκόσμια ιστορία της τέχνης χάρη στην πρωτοπορία και στην καινοτομία του.

Επίσης, η μόνιμη συλλογή του Ιδρύματος ολοκληρώνεται και από έργα άλλων καλλιτεχνών Ελλήνων και ξένων όπως της Niki de Saint Phalle, του Roy Lichtenstein, του Χρήστου Τζίβελου, του Μίνου Αργυράκη.

Στο Γεροβουνό

Στο Ίδρυμα στεγάζεται το ατελιέ – εργαστήριο του καλλιτέχνη, στο οποίο εργάστηκε και εξακολουθεί να εργάζεται από τότε που επέστρεψε μόνιμα στην Ελλάδα. Εκεί βρίσκεται και το «σιδεράδικο» όπου δημιουργούνται αλλά και επισκευάζονται τα μεγαλύτερου μεγέθους έργα του καλλιτέχνη. Το Ίδρυμα διαθέτει μια πλούσια συλλογή από βιβλία μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης αλλά και συγγράμματα σχετικά με τις επιστήμες και την τεχνολογία. Στη βιβλιοθήκη επίσης συμπεριλαμβάνονται σχεδόν όλοι οι κατάλογοι από τις ατομικές εκθέσεις του καλλιτέχνη από το 1954 μέχρι σήμερα, ενώ μεγάλος είναι και ο αριθμός των καταλόγων από τις συλλογικές εκθέσεις στις οποίες έχει συμμετάσχει. Πρόκειται για έναν χώρο περισυλλογής και μελέτης, μια πόρτα ανοιχτή σε οποιονδήποτε ενδιαφέρεται να εξερευνήσει τις μελέτες και την τέχνη του Takis, την ιστορία όλων των αρχαίων πολιτισμών που διέπουν το έργο του και τον εμπνέουν και ο οποίος σύντομα θα είναι ανοιχτός στο ευρύ κοινό, σε φοιτητές και σε ερευνητές.

Στο Γεροβουνό

Info:

Η έκθεση Takis στην Tate Modern του Λονδίνου θα διαρκέσει έως τις 27 Οκτωβρίου 2019

— 
Για επισκέψεις και ξεναγήσεις στο Ίδρυμα Takis – Κέντρο Ερευνών για την Τέχνη & τις Επιστήμες, στο Γεροβουνό μπορείτε να επικοινωνήσετε στο +30 210 2313410 & +30 210 2389019 ή [email protected]