Πριν από λίγες ημέρες κυκλοφόρησαν από τις Eκδόσεις Μίλητος τα «Ταξιδιωτικά του ελληνικού χώρου» του Κυριάκου Εμ. Μητσοτάκη. Πρόκειται για ανθολόγηση και επανέκδοση ταξιδιωτικών κειμένων του από τα έργα του «Ταξιδιωτικά» (1971), «Πρόσωπα και τόποι» (1966) και «Παραλλαγές σε γαλάζιο και πράσινο» (1961). Λόγιος, συγγραφέας, ποιητής και δημοσιογράφος ο Κ. Μητσοτάκης έφυγε από τη ζωή το 1972 σε ηλικία μόλις 39 χρονών, αλλά άφησε πίσω του ένα σημαντικό λογοτεχνικό κεφάλαιο.

Η κόρη του, Χαρά-Ελένη Μητσοτάκη, η οποία επιμελήθηκε την έκδοση και το φωτογραφικό αρχείο του βιβλίου, μας εξηγεί τι σημαίνουν για εκείνη τα Ταξιδιωτικά: «Ήθελα την επανέκδοση πολύ καιρό τώρα. Ήταν μια εσωτερική, πνευματική και ψυχική διεργασία που κράτησε πολλά χρόνια. Αυτό με έκανε να κατανοήσω τι είμαστε όλοι στη γη και τι ίχνη έχει αφήσει ο καθένας φεύγοντας. Αυτά λοιπόν τα ίχνη και τους ψιθύρους που άφησε ο πατέρας μου ήθελα να τα μοιραστώ με τον κόσμο».

Διαβάζοντας το βιβλίο νιώθω, ούτε λίγο ούτε πολύ, ότι ξαναβρίσκω τις αισθήσεις μου. Είναι τέτοια η δύναμη της γλώσσας του συγγραφέα, τόσο ποιητικός ο λόγος του, τόσο όμορφες οι εικόνες και γλαφυρές οι περιγραφές του, που σε αναγκάζουν να σταθείς στο λόγο αυτόν, τον ατόφιο, ανθρώπινο και τόσο γενναία ρομαντικό. Να επαναξιολογήσεις προτεραιότητες και ρυθμούς, να τολμήσεις κι εσύ να αφεθείς στη γλυκιά ραστώνη των λέξεων και να συμπορευτείς με έναν ταξιδευτή που αφήνεται στη μαγεία του τόπου και της ιστορίας του, των ανθρώπων και των στιγμών.

«Πρόκειται για ένα βιβλίο “ελληνικής αυτογνωσίας”, για τόπους που περπάτησε ο πατέρας μου και ιδέες που μοιράστηκε με άλλους ανθρώπους. Είναι η Ελλάδα με το φως, το κάλλος, τη δημιουργία, η γέφυρα μεταξύ παλιού και νέου. Ο πατέρας μου αγαπούσε πολύ την Ελλάδα. Κάπου αναφέρει ότι ζει σε ένα όνειρο που βρίσκει διέξοδο στην ομορφιά και στην ποίηση», αναφέρει η Χαρά-Ελένη.

Με την Έλλη Αλεξίου και την κόρη του Χαρά-Ελένη

Χαρακτηριστικό αυτής της αγάπης βρήκα το παρακάτω απόσπασμα από το βιβλίο: «Ο δικός μας ο Έλληνας θεϊκός ζωγράφος έχει πάνω στην παλέτα του ένα μεγάλο-μεγάλο δαιμόνιο… Βάζει στο πράσινο λίγο κόκκινο, λίγο κίτρινο και ουρανί και το πράσινο το κάνει γελαστό, φωτεινό γεμάτο έκφραση και ψυχή. Έτσι είναι τα χρώματα τα δικά μας. Σου μιλούν στην ψυχή με δυνατές κραυγές που δηλώνουν την παρουσία τους».

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης γεννήθηκε και ενηλικιώθηκε στην Κρήτη, γι’ αυτό και το κρητικό ιδίωμα είναι φανερό στην αφήγησή του, στοιχείο που την κάνει ακόμα πιο ενδιαφέρουσα. Δημοσίευσε πλήθος κειμένων: Ποίηση, πεζογραφία, ιστορική και ταξιδιωτική λογοτεχνία. Ο συγγραφέας διανθίζει τις περιγραφές του με ιστορίες, θρύλους, ρήσεις και ποιήματα. Αναφέρεται σε ιστορικά και πολιτισμικά γεγονότα της Ελλάδας του 20ού αιώνα, δανείζεται μύθους από τη μυθολογία, στοιχεία της βυζαντινής και νεότερης ιστορίας και παρουσιάζει τις μορφές που είναι συνδεδεμένες με κάθε τόπο – Βενιζέλο, Καρυωτάκη, λόρδο Μπάιρον…

Σε μια νεότερη γενιά σαν τη δική μας, που δεν έχει εξοικειωθεί με ταξιδιωτικά κείμενα που ξαποσταίνουν σε κάθε τόπο και παίρνουν το χρόνο τους, αυτός ο διαβάτης της ζωής, ο καταγραφέας κάθε στιγμής μάς θυμίζει απολεσθέντες θησαυρούς. Δανείζομαι περιγραφές του, για παράδειγμα για το Ιόνιο: «Το φίνο, νταντελένιο Ιόνιο, που έχει μια γεύση από τη χάση του φεγγαριού στην αναμεσάδα μελιχρού σύννεφου». Ή για τους ανθρώπους στο Μεσολόγγι: «Μόνο στα μάτια τους στέριαζε μια θλίψη που αφορμή ήθελε να ξεχειλίσει και να πικρίνει κι ο αγέρας, ο μόνος ζωντανός που μυρίζει ψαρίλα κι αρμύρα κι ανθρωπιά».

Το βιβλίο κλείνει με ένα ποίημα από τη συλλογή του Κυριάκου Μητσοτάκη «Ο 13ος Θεός», που έχει γραφτεί για την κόρη του, τη μικρή τότε Χαρά-Ελένη: «Εσύ θα τελειώσεις τους στίχους μου/ θα κλαδέψεις τον κήπο μου/ θα ποτίσεις το χώμα του αγρού μας. Θα κόψεις τον ώριμο καρπό απ’ τα δέντρα μας και θα εκδώσεις τα άπαντά μου. Κοριτσάκι μου/ από σένα μέσα στα πολλά/ ζητώ να μ’ αγαπάς καθώς σ’ αγάπησα/ και να συνεχίσεις το δρόμο σου/ και τίποτ’ άλλο».

Οι στίχοι αυτοί με συγκίνησαν πάρα πολύ, γι’ αυτό ρώτησα την Χαρά-Ελένη για ποιο λόγο τους μοιράζεται με τον αναγνώστη και τι σημαίνει αυτή η παρακαταθήκη για εκείνη: «Είναι μια διαθήκη, μια κληρονομιά που σου αφήνει κάποιος, που γνώρισες δυστυχώς λίγο. Ήμουν πολύ μικρή όταν σκοτώθηκε ο πατέρας μου με το αυτοκίνητο, στο οποίο επέβαινε και η μητέρα μου. Εκείνη ευτυχώς σώθηκε. Το ότι η ζωή του διακόπηκε μοιραία και άγρια, το ίδιο και το πολύ αξιόλογο συγγραφικό του έργο, ήταν οδυνηρό γεγονός και βαριά παρακαταθήκη για μένα. Δεν μπορεί παρά να θέλεις να αποτίσεις φόρο τιμής. Είναι κάτι που ένιωθα πολύ έντονα και αισθάνομαι λυτρωμένη που κατάφερα να βγάλω αυτό το έργο προς τα έξω».

Νιώθω σαν η έκδοση του βιβλίου του τώρα, σε μια τόσο πεζή και δύσκολη περίοδο, αφενός είναι σαν το νήμα που συνδέει τη μνήμη για τον κόσμο όπως τον ξέραμε κι όπως είναι και αφετέρου μας θυμίζει ότι ο πλούτος και η απόλαυση δεν εξαντλούνται στην ύλη, αλλά στις εμπειρίες και τις γνωριμίες με τόπους και ανθρώπους.

«Τα κείμενα είναι σύγχρονα, ακριβώς γιατί παρουσιάζουν την Ελλάδα διαφορετική απ’ ό,τι τη βλέπουμε σήμερα, χωρίς πλέον ποίηση και ομορφιά», λέει η Χαρά-Ελένη. «Η εποχή είναι περίεργη. Αλλά το να μπορέσεις με ρομαντική διάθεση και γλαφυρό ύφος να αποτυπώσεις τόπους και ανθρώπους σε βάζει στη διάθεση να αγαπήσεις ξανά τη χώρα σου και να θες να τη λυτρώσεις από τις οδυνηρές καταστάσεις της εποχής μας. Είναι καλό να βλέπεις το χθες, αν έχεις διάθεση να κάνεις ένα καινούργιο ταξίδι. Ταξίδι ήταν και η έκδοση του βιβλίου για μένα, ένα ταξίδι στη ρομαντική, ρωμαλέα ψυχή της Ελλάδας του χθες».

Το βιβλίο «Ταξιδιωτικά του ελληνικού χώρου» κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Μίλητος.