Το θέατρο είναι εργαλείο αντίστασης πιστεύει ο Σύρος σκηνοθέτης Ομάρ Αμπουσάαντα καθώς μεταφέρει την ιστορία του σκανδάλου του εργοστασίου της Lafarge στη Συρία. Ο Αμπουσάαντα εμπνέεται από τη δημοσιογραφική αποκάλυψη της Ντοροτέ Κελού στη Μοντ, η οποία δημοσιοποίησε το σκάνδαλο τόσο της εύρυθμης λειτουργίας του εργοστασίου σε καιρό πολέμου αλλά και τους λόγους που κρύβονταν πίσω από αυτήν. Με λίγα λόγια, η εταιρεία πλήρωσε εκατομμύρια ευρώ στον ISIS, προκειμένου να συνεχίσει να διακινεί τα εμπορεύματά της  «χωρίς ενόχληση» μέσα στην πολεμική ζώνη, αδιαφορώντας για τους κινδύνους στους οποίους εξέθετε τους εργαζόμενους.

Οι αμφιλεγόμενες προσωπικότητες της Συρίας, από τον Άσαντ μέχρι τους υπουργούς του, έχουν πρωταγωνιστήσει τα τελευταία χρόνια σε σκάνδαλα διαφθοράς, πρωταγωνιστούν εν μέρει και στο έργο του Αμπουσάαντα. Ο κύριος προβληματισμός του αφορά την ανάδειξη της αλήθειας μέσα από τις μαρτυρίες των ίδιων των εργαζομένων.

Ο Ομάρ Αμπουσάαντα δεν μπορεί να απομακρυνθεί από τα ζητήματα που απασχολούν τη Συρία, όπως και σε άλλη περίπτωση ο Μπρετ Μπέιλι που μεγάλωσε στη Νότια Αφρική του Απαρτχάιντ δεν σταματά να δημιουργεί πάνω στον άξονα της προσωπικής του εμπειρίας από την μετα-αποικιακή Αφρική, τον ακραίο ρατσισμό και την καταλήστευση του πλούτου της μαύρης ηπείρου που συνοδεύεται από εμφύλιους σπαραγμούς που συντηρούν διεφθαρμένοι πολιτικοί και πολυεθνικές εταιρείες.

Το θέατρο εκτός από θεαματικό μπορεί να γίνει διαφωτιστικό

Ο Μπέιλι μετακίνησε τη δράση της όπερας Μακμπέθ στο Κονγκό (μια δουλειά που είδαμε στο Φεστιβάλ Αθηνών το 2016), κάνοντας με την παράστασή του μια δήλωση για τη διαφθορά και τον αριθμό των θυμάτων στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό που ξεπερνά κάθε άλλο προηγούμενο μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά και για να επισημάνει την πλήρη απαξίωση και αδιαφορία που επιδεικνύουν τα δυτικά ΜΜΕ στα ζητήματα που σπαράσσουν την Αφρική. Με τα ίδια ζητήματα ασχολείται και η Λιν Νότατζ, βραβευμένη με Πούλιτζερ για το δραματικό της έργο «Ruined». Η δράση του έργου (φεστιβάλ Αθηνών σε σκηνοθεσία του Βρετανού Ντένις Ρέιντ και της Γιούλας Μπούνταλη) μεταφέρεται στο χαοτικό Κονγκό, για να περιγράψει τον τρόμο του πολέμου, τη φρίκη ενός βιασμού και την ανηλεή βία. Φυσικά και τον πλούτο που προκύπτει πίσω από την ανομία των υποκινούμενων συρράξεων.

Βεβαίως δεν ξέρω με ποιο τρόπο η διεθνής κριτική και το κοινό στην εποχή της cultural appropriation (πολιτιστική οικειοποίηση/εκμετάλλευση) θα αντιμετώπιζε τα έργα αυτά αν ήταν γραμμένα ή σκηνοθετημένα από ανθρώπους που δεν κατάγονται από αυτές τις χώρες. Αλλά αυτή είναι μια άλλη συζήτηση.

Η Συρία δεν είναι μόνο οι πρόσφυγες, παρόλο που από αυτούς αντλούμε τις περισσότερες πληροφορίες για την κατάσταση στη χώρα. Είναι οι άνθρωποι που επιμένουν να μένουν στη χώρα τους και να ονειρεύονται την ανοικοδόμησή της. Πολλές φορές αγνοούν το ότι μοιράζονται το ίδιο όνειρο με τις πολυεθνικές. Την ανοικοδόμηση. Το Τhe Factory των Omar Abusaada – Mohammad Al Attar είναι η πυκνή ρεαλιστική αφήγηση της ιστορίας που συνδαυλίζει τους πολέμους. Και η ιστορία λέγεται χρήμα.

Το Factory είναι ένα καθαρό κομμάτι θεάτρου-ντοκουμέντο που ξεφλουδίζει το κρεμμύδι της ιστορίας από πολλές πλευρές. Αν μπερδεύεται κάποιος στην αφήγηση είναι γιατί η αλήθεια είναι περίπλοκη. Η ιστορία του εργοστασίου της Lafarge είναι μόνο μια ασήμαντη άκρη του νήματος που κινεί τον πόλεμο. Το λέει ξεκάθαρα ένας εκ των αφηγητών «αν πιστεύετε ότι αυτή είναι μεγάλη ιστορία σκανδάλου δεν γνωρίζετε τίποτα».

Όποιος σήμερα επιχειρεί να μιλήσει για τη Συρία, απλώς σηκώνει την άκρη ενός χαλιού

Πίσω από κάθε πρακτική και συμμαχία που έχει συμβεί από την εποχή του Άσαντ μέχρι σήμερα βρίσκεται ένας μίτος σκανδάλων, βρώμικου χρήματος, παράνομων όπλων, χρηματοδοτήσεων και κρυφών τραπεζικών λογαριασμών. Και ο σκοτεινός ρόλος της Δύσης που ιδρύει ΜΚΟ και παράλληλα χτίζει εργοστάσια ή πουλά όπλα. Ο πόλεμος είναι ένα σύστημα πολιτικής και οικονομίας περισσότερο από ποτέ άλλοτε. Η εξέλιξή του συμβαδίζει με την τιμή του χρυσού και επηρεάζεται από τα χρηματιστήρια του κόσμου, την προώθηση συστημάτων φονικών ή και φαινομενικά αθώων. Οι ξένοι κολοσσοί σε κάθε χώρα που έχουν συμφέροντα χρηματοδοτούν με «σοφία» όλες τις αντιμαχόμενες πλευρές. Όποιος σήμερα επιχειρεί να μιλήσει για τη Συρία, απλώς σηκώνει την άκρη ενός χαλιού που πίσω κρύβονται τα πιο βρώμικα συμβόλαια των τελευταίων δεκαετιών. Είναι ένα πεδίο θρησκευτικών, πολιτικών και οικονομικών μαχών. Για τους ανθρώπους που δραστηριοποιούνται με κάθε τρόπο, ακόμα και για αυτούς που κερδίζουν χρήματα ή χρηματοδοτούνται προκειμένου να αναδείξουν τα προβλήματα της εμπόλεμης περιοχής, σπίτια, πόλεις και άνθρωποι είναι μόνο αριθμοί.

Παραστάσεις σαν το Factory είναι οδυνηρά χρήσιμες. Το θέατρο εκτός από θεαματικό μπορεί να γίνει διαφωτιστικό. Ένα μέρος του σύγχρονου κόσμου. Το ντοκουμέντο αυτή τη φορά στην πιο απλή του μορφή του είναι ένα καθηλωτικό μάθημα για την περίπλοκη αλήθεια του πολέμου.

Info παράστασης:

The Factory | 8 – 11 Νοεμβρίου 2018 | Στέγη Ιδρύματος Ωνάση