Στις πολλές χιλιάδες χρόνια που μεσολάβησαν απ’ όταν ο Θέσπις στάθηκε απέναντι από τον τελετουργικό χορό για να συνδιαλλαχθεί μαζί του γεννώντας έτσι την τέχνη του θεάτρου, έχουμε γίνει μάρτυρες κάθε είδους κατάρριψης σταθερών και δεδομένων, σε σημείο να αποδεχόμαστε πια ότι θέατρο (υπό τους χαρακτηρισμούς εγκατάσταση, performance κ.ά.) συνιστά οποιαδήποτε μορφή μιας προσυνεννοημένης ζωντανής αναπαράστασης που συντελείται σε έναν οποιοδήποτε χώρο και παρακολουθείται από κάποιους. Τι συμβαίνει λοιπόν όταν αυτή η σταθερά καταργείται; Όταν το καλλιτεχνικό έργο παύει να είναι αντικείμενο παρακολούθησης και γίνεται πεδίο συμμετοχικής δράσης; Όταν καλείσαι να γίνεις ταυτόχρονα θεατής και δράστης, όχι ως μέρος μιας σκηνοθετικής επιθυμίας που θα σε φέρει επί σκηνής για x διάστημα, αλλά γινόμενος εσύ ο ίδιος μέρος της δομής του σκηνικού γεγονότος, το οποίο συμπληρώνεται από τους υπόλοιπους συν/θεατές χωρίς κανέναν εξωτερικό παρατηρητή; Τα παραπάνω δεν προκύπτουν από διάθεση θεωρητικολογίας, ούτε ως φτηνή έμπνευση της τελευταίας στιγμής για να γεμίσω τη σελίδα. Είναι μια -αμήχανη έστω- προσπάθεια να βγω έξω από τη βαθιά βιωματική εμπειρία που μου χάρισε το «Situation Rooms» ώστε να μπορέσω να καταθέσω κάποιο σχόλιο.

Οι Rimini Protokoll δεν είναι άγνωστοι στην Ελλάδα. Πρωτοεμφανίστηκαν το 2004 σε συνεργασία με τον Μιχαήλ Μαρμαρινό (“Ήμουν εδώ”), επισκέφτηκαν το 2008 τη Θεσσαλονίκη (Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου) με το «Mnemopark», έγιναν ευρέως γνωστοί το 2010, όταν με το project «Ο Προμηθέας στην Αθήνα» χάρισαν στους Έλληνες θεατές μια ξεχωριστή, πολύ προσωπική, εμπειρία. Δημιουργώντας μία κυριολεκτική εκδοχή του θεάτρου ντοκουμέντου, η ομάδα από τη Γερμανία στηρίζει τη δουλειά της σε έναν απαράβατο κανόνα. Επιλέγοντας το θέμα τους κάθε φορά από το ευρύ πεδίο του παγκόσμιου κοινωνικού γίγνεσθαι και κάνοντας μακροχρόνια έρευνα, στήνουν το τελικό καλλιτεχνικό πόνημά τους χρησιμοποιώντας όχι ηθοποιούς, αλλά την πρώτη ύλη της έρευνάς τους, δηλαδή τους ανθρώπους στους οποίους απευθύνθηκαν. Επαγγελματίες, επιστήμονες, φοιτητές, άνεργοι, συνταξιούχοι, υπερήλικες, παιδιά έχουν κατά καιρούς δομήσει το θεατρικό σύμπαν των Rimini Protokoll, ένα κράμα ανθρώπινης αμεσότητας και τεχνολογικού περιβάλλοντος.

Στο «Situation Rooms»,αυτό το κράμα βρέθηκε στο απόγειό του και πήγε ένα βήμα παραπέρα. Έχοντας ως θέμα τους το εμπόριο όπλων, οι Rimini Protokoll ερεύνησαν και συνέλεξαν τις αφηγήσεις είκοσι ανθρώπων παγκοσμίως που εμπλέκονται με οποιοδήποτε τρόπο σε αυτό και τις χρησιμοποίησαν ως δραματικό υπόβαθρο στο διαδραστικό (βιντεο)παιχνίδι/ντοκιμαντέρ που δημιούργησαν. Αν στον «Προμηθέα» χιλιάδες θεατών παρακολούθησαν από τις κερκίδες του Ηρωδείου εκατόν τρεις συμπατριώτες τους σε ρόλο πρωταγωνιστών, στο «Situation Rooms» συμμετέχουν είκοσι όλοι κι όλοι θεατές, δανειζόμενοι τις ταυτότητες των πραγματικών πρωταγωνιστών.

Το σκηνικό ένα σύμπλεγμα σαν μακέτα σε ρεαλιστικές διαστάσεις, ένας λαβύρινθος που χώρεσε τόσο διαφορετικούς μεταξύ τους χώρους, όλοι τους κομμάτια του ίδιου παγκοσμιοποιημένου παζλ: το δωμάτιο ενός νοσοκομείου στη Σιέρα Λεόνε, μία σχολική τάξη στο Κονγκό, το σπίτι που φιλοξενεί μια οικογένεια μεταναστών στην Ιταλία, το πιλοτήριο ενός ινδικού μαχητικού αεροσκάφους, το ίντερνετ καφέ από όπου ο πρόσφυγας από τη Συρία παρακολουθεί τις εξελίξεις στην πατρίδα του, μία ταράτσα σε εμπόλεμη ζώνη• αλλά και αίθουσες συσκέψεων κυβερνητικών κτηρίων, γραφεία μεγαλοστελεχών, η επιφάνεια εργασίας ενός hacker στην υπηρεσία της ισραηλινής κυβέρνησης, κ.ά.

Και εμείς εισχωρήσαμε σε αυτά τα δωμάτια με ένα i-pad ανά χείρας, από όπου παρακολουθήσαμε τις μαγνητοσκοπημένες αφηγήσεις των ενοίκων τους, αποστομωτικές στην απλότητα, την αμεσότητα ή τον κυνισμό τους• κυρίως όμως, λαμβάνοντας τις απαραίτητες οδηγίες από τα i-pads, υποδυθήκαμε οι ίδιοι σπαράγματα από τις ζωές αυτών των άλλων: υψώνοντας τη σημαία στο σχολείο, σερβίροντας σούπα για τους εργάτες ενός εργοστασίου όπλων, πίνοντας τσάι «παρέα» με την οικογένεια από τη Λιβύη, μεταφέροντας το στικάκι του hacker, ξαπλώνοντας ως τραυματίες στο χειρουργικό κρεβάτι του Γιατρού Χωρίς Σύνορα για να δεχτούμε τη φροντίδα ενός «συμπαίκτη» μας, φορώντας αλεξίσφαιρο γιλέκο σε κάποιον άλλο, ανεβαίνοντας σε πύργο ελέγχου, παρακολουθώντας τις ομιλίες ακτιβιστών υπέρ του παγκόσμιου αφοπλισμού ή κλείνοντας βρώμικες συμφωνίες.

Υιοθετώντας ο καθένας την ταυτότητα κάποιων από τους πρωταγωνιστές, συμπληρώσαμε από κοινού το παζλ, ένα μωσαϊκό ανθρώπων και ανθρώπινων ιστοριών, πότε παράλληλων πότε τεμνόμενων. Άλλοτε μόνοι μας και άλλοτε σε διάδραση με τους άλλους θεατές, οι οποίοι ακολουθούσαν τη δική τους διαδρομή που κάποτε διασταυρωνόταν με τη δική μας, γίναμε για εβδομήντα λεπτά μάρτυρες και συμμετέχοντες της παγκόσμιας πραγματικότητας. Και αν πρέπει να κατατεθεί μία λεπτομέρεια αυτής της πραγματικότητας, είναι ίσως η πληροφορία ότι στο τοπ 3 των χωρών που συντηρούν αυτήν την αποκαρδιωτική πραγματικότητα είναι η Γερμανία και ό λ ε ς ανεξαιρέτως οι μεγάλες τράπεζές της που, παρά τις δεσμεύσεις και διακηρύξεις τους περί του αντιθέτου, συνεχίζουν να χρηματοδοτούν το εμπόριο όπλων. (Και έτσι στο τρίλεπτο της αφήγησης της Γερμανίδας ακτιβίστριας, η παράσταση των Rimini Protokoll κατάφερε να καταδείξει τον ρόλο της Γερμανίας και των τραπεζών παγκοσμίως, κάτι για το οποίο άλλοι συμπατριώτες τους μόχθησαν για περισσότερο από τρεις ώρες με αμφίβολα αποτελέσματα.)

Ίσως όλα τα παραπάνω, μέρος όσων συντελέστηκαν, να φαίνονται σαν εικονική -ασφαλή δηλαδή- πραγματικότητα. Επρόκειτο όμως για μια εμπειρία για την οποία πολλά μπορείς να πεις χωρίς να καταφέρεις στο ελάχιστο να μεταφέρεις την αξία και την επιδραστική της δύναμη. Σαν να μας πήραν αυτοί οι άνθρωποι ή κάποιος ρεπόρτερ από το χέρι, προσωπικά την εξέλαβα ως ό,τι πιο κοντινό στη ρεαλιστική, επιτόπια παρουσία. Από εκεί και πέρα, η αισθητική και η τεχνολογική ακρίβεια και λεπτομέρεια του όλου project ήταν αξιοσημείωτες, η ροή με την οποία εναλλάσσονταν οι αφηγήσεις -και μαζί με αυτές η περιπλάνηση στο χώρο και η διάδραση μεταξύ μας- λειτούργησε χωρίς αξιοσημείωτες αναποδιές, σαν βιντεοπαιχνίδι που ρυθμιζόταν από ένα αόρατο χέρι έξω από το σκηνικό που μας φιλοξενούσε. (Και σαν μια αντιστοιχία με το Situation Room του Λευκού Οίκου, απ’ όπου παρακολουθούνται και κρίνονται οι τύχες του κόσμου).

Βγαίνοντας μουδιασμένη από το κτήριο του «Ελληνικού Κόσμου», σκεφτόμουν πως ο κύριος λόγος που το «Situation Rooms» δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί αμιγώς θεατρικό συμβάν, δεν ήταν η απουσία εξωτερικών θεατών• ήταν το ότι δεν μας παρείχε τη λύτρωση του τελικού χειροκροτήματος. Τα δωμάτια των Rimini Protokoll μας παγίδευσαν σε μία πραγματικότητα που κάθε άλλο παρά εικονική είναι και, έτσι, η έξοδός μας από αυτά ελάχιστη ανακούφιση προσέφερε…