Eικόνα 1η
Περίπου πριν από ένα μήνα. Χυδαία, προκλητική επίθεση, από εφημερίδα απροκάλυπτα σκανδαλοθηρικής διάθεσης, στη Λένα Κιτσοπούλου για την παράσταση Αθανάσιος Διάκος, δύο μήνες μετά την παρουσίασή της στο Φεστιβάλ Αθηνών. Το Διαδίκτυο κατακλύζεται από ανεπανάληπτης, εμετικής χυδαιότητας σχόλια, εθνικιστικής, φασιστικής προέλευσης, ενάντια στη δημιουργό, η οποία, παρεμπιμπτόντως, υπέγραψε την πιο ερεθιστική σκηνοθεσία της περσινής θεατρικής σαιζόν, −ο λόγος για το Χαίρε Νύμφη στο Θέατρο Τέχνης.

Δεύτερο πλάνο, ίδια εικόνα, τώρα: Corpus Christi στο θέατρο Χυτήριο. Νεοναζί βουλευτές, το πιο ανησυχητικό σύμπτωμα του αποπροσανατολισμού της κοινωνίας μας, βρίσκουν πρόσφορο έδαφος για μία ακόμη δημόσια επίδειξη βίας. Αυτή τη φορά συμμαχούν με την πάντα πολέμια του θεάτρου Εκκλησία και, με τη συνενοχή της ελληνικής αστυνομίας, φασιστικά επιβάλλουν τη ματαίωση της πρεμιέρας της παράστασης, καταλύοντας θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα. Δύσοσμη συνεργασία κράτους-παρακράτους, κηρύγματα μισαλλοδοξίας, τραμπουκισμοί, δακρυγόνα, ξυλοδαρμοί, καλλιέργεια φόβου. Οι καταγγελίες του γεγονότος, αυτονόητες και «λίγες», ανίκανες να σβήσουν τη μαύρη μνήμη και τις συνεχιζόμενες απειλές και να επιτρέψουν τη συνέχεια της παράστασης. Η βία νομιμοποιείται ως μέσο «πολιτικής διευθέτησης» των πραγμάτων σε ένα εφιαλτικό θέατρο του πραγματικού. Μην υποτιμάς την εικόνα. Σε κάποια από τις επόμενες ο Άλλος θα είσαι εσύ. Xωρίς αφορμή.

«Μήπως να κόψουμε τη σκηνή με τους παπάδες;» αναρωτιούνταν, αλίμονο, μέλη θιάσου προ ημερών, πριν ανηφορίσουν στη συμπρωτεύουσα να επαναλάβουν επιτυχημένη παράσταση αλλοτινής σαιζόν…

«Ποιος μας βεβαίωσε, παρακαλώ, ότι αυτή η χώρα ποτέ δεν πεθαίνει;» *

Εικόνα 2η
Μια τοιχογραφία, ζωντανή, πάλλουσα, αλλά εύθραυστη, αυτή της θεατρικής Αθήνας για τη σαιζόν 2012-2013, απότοκη της μεταπολιτευτικής πολύτιμης σοδειάς του ελεύθερου επιχορηγούμενου θεάτρου. Που αν μη τι άλλο διεκδικεί το δικαίωμά της να υπάρχει. Ιστορικά θέατρα έκλεισαν. Η θεατρική δραστηριότητα, όμως, παραμένει, ευτυχώς, πλούσια. Ακόμη. Το Εθνικό Θέατρo, με διευθυντή τον Χουβαρδά, αξιοποιεί ευφυώς τις άνωθεν οδηγίες για στροφή στην ελληνική παράδοση, με έγνοια για τη μορφή και την εξέλιξη της θεατρικής τέχνης, στεγάζοντας καταξιωμένους αλλά και υποσχόμενους δημιουργούς, ποντάροντας στη χημεία ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών. Η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών , μια ιδιωτική πρωτοβουλία-πρότυπο μέχρι τώρα, δίνει βήμα σε σημαντικούς εκπροσώπους της νέας γενιάς και στο κοινό τη δυνατότητα να ανοίξει τους θεατρικούς του ορίζοντες, παρακολουθώντας σημαντικές παραστάσεις από το εξωτερικό. Θέατρο Τέχνης και Θέατρο του Νέου Κόσμου ισορροπούν επιδέξια αναμέσα στην καλλιτεχνική ποιότητα και στις ανάγκες του ταμείου. Πλήθος ανήσυχων θεατρικών ομάδων, νέων αλλά και λιγότερο νέων, που επιμένουν, υπομένουν και σχεδιάζουν, αρκετές από αυτές έχοντας λάβει −στα χαρτιά− και επιχορηγήσεις. Για τις τελευταίες, παρότι υπήρξαν και σχετικά δημοσιεύματα, όπως αυτό με τίτλο «Επιχορηγήσεις τέλος», σιγή ιχθύος από τους αρμόδιους. Βέβαια, κανείς δεν τρέφει ψευδαισθήσεις. Καλλιτέχνες και ομάδες στρέφονται πια, ορισμένες φορές και με αξιοσημείωτη επιτυχία και στην προοπτική εργασίας και στο εξωτερικό. Δημιουργικότητα, αλληλεγγύη, κοινωνική παρέμβαση μοιάζουν με μονόδρομο.

Σε αυτήν την κατεύθυνση κινείται, από το Νοέμβριο του 2011, με πρωτοβουλία της Κίνησης Μαβίλη, και η δημιουργική κίνηση κατάληψης και επαναλειτουργίας του επί πέντε χρόνια εγκαταλειμμένου θεάτρου «Εμπρός». Στο Ψυρρή, εκεί όπου κάπου στις αρχές του 1990, πορωμένοι θεατρόφιλοι έψαχναν στην ερημιά το θέατρο-παλιό τυπογραφείο, όπου παιζόταν ο Αμερικάνικος Βούβαλος. Στόχος της κίνησης; Να ασκηθεί πίεση στην πολιτεία να παραχωρήσει το «Εμπρός» σε νέους καλλιτέχνες του θεάτρου.

Μέηλ με τίτλο: «Το Εμπρός δέχεται πυρά!». Αντιγράφω τη συνέχεια: «Νέα εταιρεία που διαχειρίζεται ακίνητα του Δημοσίου μας καλεί να φύγουμε άμεσα από το Εμπρός!». Μυρωδιά Βυσσινόκηπου

Εικόνα 3η
Ζουμ στις εκτός Αθηνών θεατρικές σκηνές. Οι κρατικές σκηνές (εκτός ελαχίστων φωτεινών εξαιρέσεων) είτε υπολειτουργούν, μπλέκοντας τον ερασιτεχνισμό με τον επαγγελματισμό, είτε στηρίζουν τη λογική των επιλογών τους σε έναν κοινό άξονα: την υποτίμηση του κοινού σε συνδυασμό με τη συμμόρφωση στις επιταγές του ταμείου. Το ελεύθερο επαγγελματικό θέατρο στην περιφέρεια, στην ουσία, υφίσταται μόνον στη Θεσσαλονίκη. Ο μακροβιότερος θίασος της ελληνικής περιφέρειας, η Πειραματική Σκηνή της «Τέχνης», επτάψυχη, μαθαίνω ότι προγραμματίζει φιλόδοξα και «ασυλλόγιστα». Οι υποσχόμενες θεατρικές ομάδες της πόλης, μετρημένες στα δάχτυλα του ενός χεριού. Mέσα στο πλάνο διεισδύουν ολοένα και περισσότεροι θίασοι, που, όταν δεν γλιστρούν στον ερασιτεχνισμό, μπορεί και να κάνουν την πολυπόθητη έκπληξη. Η Θεσσαλονίκη αναδεικνύεται σε δεύτερη θεατρική πιάτσα για σημαντικούς αθηναϊκούς θιάσους, σε μια προσπάθεια αναζήτησης νέου κοινού.

Φεστιβάλ Δημητρίων: αδιαμφισβήτητη ανανεωτική πνοή τα τελευταία δύο χρόνια, σκιές, ωστόσο, από την παραίτηση δύο εκ των τριών μελών της καλλιτεχνικής επιτροπής. Δήμαρχε της καρδιάς μας, κάνε σε παρακαλώ να αποκτήσουν τα Δημήτρια νομική υπόσταση, λίγα χρήματα και καλλιτεχνικό διευθυντή! Μόνο προσοχή …στα μοναστήρια!

Εικόνα 4η
Θεατρική εκπαίδευση. Τηλεγραφικό σκίτσο.
Πλήθος δραματικών σχολών (αμφιβόλου ποιότητας οι περισσότερες) και τέσσερα πανεπιστημιακά τμήματα θεάτρου/θεατρικών σπουδών, με διαφορετική λογική σπουδών, στόχευση, και επομένως και προβλήματα, που, ωστόσο, όλα υποφέρουν από περικοπές στη χρηματοδότηση και από τις συνήθεις στο ελληνικό πανεπιστήμιο κακοδαιμονίες. Νότα αισιοδοξίας: υπάρχουν, προφανώς, και νέοι που επενδύουν στα όνειρά τους, κόντρα στον καιρό!
Δευτεροβάθμια εκπαίδευση: το μάθημα του θεάτρου απουσιάζει παντελώς. Πρωτοβάθμια εκπαίδευση: το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής διδάσκεται, ελέω ΕΣΠΑ, σε σχολεία ΕΑΕΠ. Από Θεατρολόγους! Ωστόσο, δεκάδες σχολεία ΕΑΕΠ δεν έχουν ακόμη εκπαιδευτικούς. Πταίσμα (μέσα Οκτώβρη είναι, έχουμε ακόμη μέχρι τον Ιούνιο!). Ηλιακτίδες: η ύπαρξη Καλλιτεχνικών σχολείων και η δραστηριοποίηση του Πανελληνίου Δικτύου για το Θέατρο στην Εκπαίδευση αλλά και του ΠΕΣΥΘ, κυρίως σε θέματα επιμόρφωσης.

Συμπέρασμα; Παρά τις ηλιακτίδες, και τα πετυχημένα πειράματα, ένα παραμένει γεγονός: η απουσία σχεδιασμού με σκέψη, συνέπεια, συνέχεια από πλευράς της πολιτείας για το κρίσιμο, ιδιαίτερα στην εποχή μας, κεφάλαιο «Θέατρο και εκπαίδευση».

Εικόνα 5η
Aναπληρωτής υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού, αρμόδιος για θέματα Πολιτισμού, Κώστας Τζαβάρας. O υπουργός που δήλωνε τον Ιούλιο «θεατής του τοκετού του στο υπουργείο Πολιτισμού», που αποκάλυπτε τις προθέσεις της κυβέρνησης για έμφαση «στην άυλη πολιτιστική κληρονομιά», σε αυτήν που «μεταδίδεται από γενιά σε γενιά», εννοώντας «τα δημοτικά τραγούδια, την ελληνική μυθολογία, την ελληνική γλώσσα, τα τοπικά δρώμενα, ό,τι συγκροτεί την “ετερότητα” και την “ιδιοπροσωπία” των Ελλήνων»… Ο ίδιος, που, προσφάτως, τόνιζε ότι «το στίγμα και ο τόνος του ΥΠ.ΠΟ. είναι η ενίσχυση της εθνικής αυτοπεποίθησης και της εθνικής μας ταυτότητας» , και ανακάλυπτε ότι η Ελλάδα είναι «υπερδύναμη στο χώρο του Πολιτισμού». Ενδέχεται, μάλιστα, να είναι αυτός που θα μας ανακοινώσει και τις αποφάσεις του για το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, το Εθνικό και το ΚΘΒΕ.

Στον κύριο Τζαβάρα, λοιπόν, έλαχε να είναι στο τιμόνι του Πολιτισμού αυτήν την κρίσιμη περίοδο. Σπάνια ευτύχησε αυτό το υπουργείο, αλλά μιας και μιλάμε για λαχνούς, θα μπορούσε ο υπουργός να μας διευκρινίσει, σε σχέση με την επικείμενη πώληση του ΟΠΑΠ, που αυτή τη στιγμή προσφέρει πολύτιμα στον πολιτισμό και το θέατρο έσοδα, εάν έχει κατοχυρώσει νομικά το υπουργείο το θέμα; Εάν έχει ζητήσει, δηλαδή, ήδη από την προκήρυξη της πώλησης, όρο που θα δεσμεύει τον ιδιώτη να παραχωρεί χορηγίες για πολιτιστικές δράσεις;

Φυσικά, ο κύριος Τζαβάρας έχει βρει τη λύση σε όλα αυτά. Το δήλωσε άλλωστε: «Να κάνουμε πολιτισμό χωρίς λεφτά!». Βεβαίως, αφού οι καλλιτέχνες και οι άνθρωποι που δουλεύουν σε πολιτιστικούς οργανισμούς τρέφονται με άλλα «καύσιμα», άυλα…

Η αβάσταχτη φαντασμαγορία της πραγματικότητας!

Εικόνα 6η
Το ελληνικό θέατρο μια ανάσα πριν την ασφυξία. Όπως, άλλωστε, και όλη η κοινωνία. «Είμαστε μεσοπόλεμος σου λέω… ανίατα μεσοπόλεμος», έλεγε στίχος από αγαπημένη παράσταση. Ρευστότητα, αβεβαιότητα, ανασφάλεια μπροστά στο άγνωστο. Οι δουλειές λίγες (υπάρχουν, ωστόσο, ακόμη κάποιες), τα χρήματα δυσεύρετα (κάποιοι, όμως, τη βρίσκουν την άκρη). Ένα ερώτημα: Τελικά, τι θα επιλέξουμε; Να κατασπαράξουμε ο ένας τον άλλον, σε μια επίδειξη μοιραίου ατομικισμού, στη λογική του «αφού δεν έχω/δεν μπορώ εγώ, γιατί αυτός;» Ή θα επιχειρήσουμε να σκιτσάρουμε, μαζί, μετά την αναγκαία αυτοκριτική, με αγωνία, αλληλεγγύη και φαντασία, την επόμενη εικόνα; Το ερώτημα δεν αφορά, προφανώς, μόνο το θέατρο.

Blackout

*Απορία-δάνειο από το βιβλίο της Σοφίας Νικολαΐδου Απόψε δεν έχουμε φίλους.

Φωτογραφία: Γιάννης Κοντός