Είναι απολύτως εύλογο το ότι η περίοδος της δημοκρατίας της Βαϊμάρης στη Γερμανία (1919-1933) αποτελεί ένα ιδιαίτερα γόνιμο έδαφος για συγγραφείς αστυνομικής λογοτεχνίας. Υπήρξε μία από τις πιο ρευστές και πολιτικά φορτισμένες χρονικές περιόδους, μια πυριτιδαποθήκη που εν τέλει ανατίναξε ολόκληρο τον πλανήτη. Όλα τα στοιχεία ήταν εκεί: η υποβόσκουσα οργή από τους ταπεινωτικούς όρους που είχαν επιβληθεί στη Γερμανία μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, η έντονη φτώχεια και ανεργία, οι διαρκείς συγκρούσεις ανάμεσα σε βίαιες και οπλισμένες αντάρτικες ομάδες κομμουνιστών, σε τάγματα εφόδου εθνικιστών και στην αστυνομία που με εξάρσεις υπερβολικής βίας προσπαθούσε να διατηρήσει τον έλεγχο. Αν προσθέσει κανείς τις αδύναμες κυβερνήσεις συνεργασίας από τους σοσιαλδημοκράτες και τους φιλελεύθερους, τότε εύκολα κανείς διαπιστώνει ότι η κατάσταση «μύριζε» εμφύλιο, ενώ όλες οι συνθήκες ήταν στρωμένες για τον ερχομό ενός καταστροφικού λαϊκιστή: το αυγό του φιδιού είχε εκκολαφθεί και το τέρας του ναζισμού είχε αρχίσει να απλώνει τα πλοκάμια του.

Σε αυτό βεβαίως πρέπει να προσθέσει κανείς και τον παράγοντα Βερολίνο. Το Βερολίνο του μεσοπολέμου δεν έμοιαζε με τη συντηρητική Γερμανία. Ήταν ένα πανευρωπαϊκό κέντρο ηδονισμού, μία κοσμοπολίτικη πρωτεύουσα που συγκέντρωνε κάθε λογής ανθρώπους: Ρώσους εμιγκρέδες, καλλιτέχνες, οργανωμένο έγκλημα, πορνογραφία, περίφημα καμπαρέ. Παράλληλα, όπως κάθε μεγάλο αστικό κέντρο, ήταν ένας κόσμος αντιθέσεων: από τη χλιδή του εύπορου δυτικού Βερολίνου μέχρι τα παραπήγματα του Νόικελν ή τα κακόφημα μπαρ στο Φρίντριχσαϊν, το Βερολίνο υπήρξε μια ευρωπαϊκή εκδοχή του Σικάγο της ποτοαπαγόρευσης, αλλά με πολύ έντονα φορτισμένο πολιτικά κλίμα.

Το Βρεγμένο Ψάρι Volker Kutscher

Το μυθιστόρημα του Volker Kutscher Το Βρεγμένο Ψάρι είναι ένα υποδειγματικό νουάρ που ακολουθεί την παράδοση των hard boiled νουάρ μυθιστορημάτων των Ντάσιελ Χάμετ και Ρέιμοντ Τσάντλερ, με ολίγη από την ηθική αμφισημία του Τζέιμς Έλροϊ. Το Βερολίνο της Βαϊμάρης αναδεικνύεται σε ιδανικό πεδίο για ένα νουάρ αλλά και στον πραγματικό πρωταγωνιστή του έργου: από τις φερέλπιδες στάρλετ στα καμπαρέ που καταλήγουν στην πορνεία, μέχρι τις κεφαλές εγκληματικών συνδικάτων, το Βερολίνο του Kutscher πάλλεται από ζωή και από γοητευτικές όσο και επικίνδυνες αντιφάσεις. Αυτό είναι που με οδηγεί και στη δεύτερη ιδιότητα του μυθιστορήματος εκτός από εκείνη του νουάρ.

Το Βρεγμένο Ψάρι είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα, και ως ιστορικό μυθιστόρημα κατά τη γνώμη μου επιδεικνύει την πραγματική του αξία. Όχι πως η πλοκή του δεν ανταποκρίνεται και με το παραπάνω σε ένα καλοστημένο παραδοσιακό νουάρ μυθιστόρημα, με τον Kutscher μάλιστα να δείχνει ότι έχει ερευνήσει διεξοδικά τη γραφειοκρατική δομή της αστυνομίας του Βερολίνου της εποχής, δίνοντας μια ωμή, ρεαλιστική διάσταση. Όμως εκεί που ο Kutscher διαπρέπει είναι στο να αποδώσει πειστικά τον αναβρασμό μιας περιόδου και ενός τόπου που σφράγισε ανεξίτηλα την παγκόσμια ιστορία του εικοστού αιώνα. Οι λόγοι της ανόδου του ναζισμού βεβαίως έχουν αναλυθεί διεξοδικά: από το ταπεινωμένο εθνικό φρόνημα των Γερμανών μετά την ήττα του Μεγάλου Πολέμου, στην ανεργία και την εξαθλίωση των μικροαστών, τις βίαιες συγκρούσεις που απειλούσαν την καθημερινή ασφάλεια των πολιτών, τη χρησιμοποίηση της εβραϊκής κοινότητας σαν ιδανικό εξιλαστήριο θύμα, όλα αυτά και πολλά άλλα είναι γνωστά. Όμως είναι άλλο πράγμα να γνωρίζεις τα γεγονότα σε θεωρητικό επίπεδο και άλλο να μπαίνεις για λίγο στο πετσί της εποχής. Αυτό είναι που επιτυγχάνει το μυθιστόρημα του Kutscher: κάνει τον αναγνώστη να νιώσει, έστω κι επιφανειακά, πώς κινούνταν τα γρανάζια στο Βερολίνο του μεσοπολέμου, πώς οι κοινωνικές αναταραχές όργωναν το έδαφος, πώς η γοητευτική παρακμή του ηδονισμού είχε αρχίσει να διαβρώνει συνειδήσεις. Πώς ο πληγωμένος πατριωτισμός μπορούσε εύκολα να μετατραπεί σε ανοχή στο τέρας που ακόνιζε τα νύχια του.

Πολλά από τα θύματα των ταραχών ήταν ανυποψίαστοι πολίτες

Ο πρωταγωνιστής της σειράς των μυθιστορημάτων του Kutscher, ο Γκέντεον Ρατ, είναι ένας ενδιαφέρων αντιήρωας: φιλόδοξος ως προς τις προοπτικές της καριέρας του στον τομέα ανθρωποκτονιών της αστυνομίας, εξ’ ου και επιδεικνύει ιδιαίτερη ηθική ευελιξία (για να το θέσω επιεικώς) προκειμένου να πετύχει τους στόχους του. Το ενδιαφέρον είναι ότι ο Ρατ είναι νεοφερμένος στη Βαβέλ που λέγεται Βερολίνο. Προερχόμενος από την πιο συντηρητική Κολωνία (όπως και ο ίδιος ο Kutscher), ο Ρατ καλείται να συνηθίσει στα νέα ήθη και τις προκλήσεις της χαοτικής πρωτεύουσας. Γι’ αυτό και ο αναγνώστης ταυτίζεται εν μέρει με τον Ρατ, καθώς σταδιακά μαθαίνει τόσο τον χαρακτήρα της πόλης όσο και τις ιδιαιτερότητες της περιόδου.

Το μυθιστόρημα είναι ένα ρεαλιστικό νουάρ που συνδυάζει στοιχεία του υποκόσμου, διαφθορά, παράνομες πολιτικές φράξιες και διεθνείς συνωμοσίες. Είναι όμως ως ιστορικό μυθιστόρημα που ξετυλίγει τις πλήρεις αρετές του, φιλοτεχνώντας ένα σφαιρικό κι ενδιαφέρον πορτρέτο μιας κρίσιμης χρονικής περιόδου, η οποία κρύβει μέσα της τις ρίζες των βασικότερων εξελίξεων του εικοστού αιώνα. Ο συνδυασμός είναι ιστορικά ενδιαφέρων όσο και ψυχαγωγικός.

Η έδρα του Κομμουνιστικού Κόμματος της Γερμανίας από το 1926 έως το 1933

Το βιβλίο «Το Βρεγμένο Ψάρι» του Volker Kutscher κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα