Παντελόνια με τσάκιση που κόβει χαρτί, catch-up και «πηγαδάκια» στο οποία υπερίσχυσαν υποσχέσεις συνάντησης στο Ηρώδειο στη συναυλία του Λεωνίδα Καβάκου: Όλα αυτά πριν ακουστεί το «Άφιξη της αυτού εξοχότητος Προκοπίου Παυλόπουλου». Και μετά πρώτο θέμα για τις επόμενες ώρες ήταν ο σκοπός της συνάντησής μας: Η βράβευση των πέντε διακεκριμένων επιστημόνων κάτω των 40, για την προσφορά στους τομείς των εφαρμοσμένων επιστημών, των κοινωνικών επιστημών, των βασικών επιστημών, καθώς και των βιοεπιστημών.

Πριν ανέβει στο βήμα ο Πρόεδρος του Δ.Σ. του Ιδρύματος Μποδοσάκη Δημήτρης Βλαστός, παρατηρώ τους τιμώμενους επιστήμονες -ή μάλλον καλύτερα τους ψάχνω με το βλέμμα. Και τους βρίσκω στην πρώτη σειρά να συζητούν μεταξύ τους και να χαμογελούν, λίγα μέτρα μακριά μου, σαν να ήταν οι οποιοιδήποτε άνθρωποι. Και οι πέντε τους καθηγητές, αναπληρωτές και επίκουροι σε πανεπιστήμια της Αμερικής. Είχαν αναμειχθεί στο πλήθος και βρίσκονταν όσο πιο μακριά γίνεται από κάθε είδους ελληνική παθογένεια συμπεριφοράς. Και αυτά πρέπει να λέγονται.

Ο Δημήτρης Βλαστός από το βήμα ανέφερε πως η αριστεία έχει ως ρόλο την υποστήριξη της κοινωνίας και ειδικότερα των αδυνάμων. «Αυτοί που ωφελούνται περισσότερο δεν είναι οι άριστοι αλλά οι άλλοι. Οι πρώτοι οδηγούν όλους τους άλλους σ’ έναν νέο κόσμο», είπε μεταξύ άλλων.

Πριν μιλήσει ο κάθε τιμώμενος, στο βήμα ανέβαινε κάθε φορά από ένα μέλος της Επιτροπής των βραβείων, μιλώντας για το έργο και ουσιαστικά για τους λόγους βράβευσης των πέντε. Βαριά βιογραφικά, πολλά πανεπιστήμια, αναρίθμητες δημοσιεύσεις αλλά και πρωτοποριακές ιδέες, όλες τους εν εξελίξει. Ερευνητικό έργο απλησίαστο, από πέντε ανθρώπους προσιτούς.

Ο πρώτος από αυτούς, ο Κωνσταντίνος Δασκαλάκης, καθηγητής της Επιστήμης των Υπολογιστών στο ΜΙΤ, είναι και αυτός που γνωρίζαμε ήδη οι περισσότεροι μέχρι σήμερα. Εκτός της βραβευμένης εργασίας του με τους Πολ Γκόλντμπεργκ και Χρίστο Παπαδημητρίου με τίτλο «Η Υπολογιστική Πολυπλοκότητα της Ισορροπίας Νας», με την οποία έλυσε ένα επιστημονικό ερώτημα που βασάνιζε διεθνείς επιστήμονες για τουλάχιστον 50 χρόνια, μας μίλησε και για το ερευνητικό του ενδιαφέρον για την Τεχνητή Νοημοσύνη, την οποία χαρακτήρισε ακόμα «εύθραυστη τεχνολογία». «Η δουλειά του στην τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιεί στατιστική, θεωρία πιθανοτήτων και παιγνίων προς τις εξής κατευθύνσεις: πώς μπορεί η μηχανή να κατανοήσει πολυδιάστατα φαινόμενα, πώς μπορεί να αναπτύξει δημιουργικότητα, πώς μπορεί να αποφύγει την υιοθέτηση προκαταλήψεων που εμπεριέχονται στα δεδομένα από τα οποία μαθαίνει, πώς μπορεί να αλληλεπιδράσει με άλλες μηχανές που μαθαίνουν γύρω της». Ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της δήλωσής του είναι το ότι εμείς κάνουμε την τεχνητή νοημοσύνη προκατειλημμένη και ρατσιστική. Από πουθενά σωτηρία λοιπόν αν δεν διορθώσουμε τα δεδομένα κοινωνικά προβλήματα.

Ο δεύτερος κατά αλφαβητική σειρά τιμώμενος, ο Λουκάς Καραμπαρμπούνης, Αναπληρωτής Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Minnesota, έλαβε το βραβείο στον τομέα των Κοινωνικών Επιστημών, και παρουσίασε τις σύγχρονες τάσεις στους τομείς της μακροοικονομίας, των οικονομικών της εργασίας και της διεθνούς χρηματοδότησης. Σύμφωνα με την έρευνά του, ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της Ελλάδας της κρίσης είναι η αδυναμία αξιοποίησης παραγόμενου κεφαλαίου, αλλά και οι αυξημένοι φόροι. Πρότεινε τη λύση της δημοσιονομικής εξυγίανσης με μικρότερο κόστος και τη σταθερότητα στους φόρους. Και για την πιθανότητα της εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ το 2010, είπε ότι τα οφέλη θα ήταν βραχυπρόθεσμα, μετά οι μισθοί θα είχαν μια προσαρμογή και σήμερα θα ήμασταν στο ίδιο επίπεδο με τώρα.

Με τον Στέλιο Μιχαλόπουλο, Αναπληρωτή Καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Brown και τρίτο τιμώμενο της βραδιάς, είχα την τύχη να μιλήσω λίγο πριν την τελετή απονομής. Το έργο του ανατρέπει το -ελληνικό θεωρώ- στερεότυπο ότι οι σπουδές στα οικονομικά σημαίνουν μόνο επαγγελματική πορεία στα λογιστικά. Και αυτό γιατί ο κ. Μιχαλόπουλος διερευνά τη σημασία της ιστορικής κληρονομιάς και της προφορικής παράδοσης στη διαμόρφωση όχι μόνο καταναλωτικών συμπεριφορών, αλλά και της οικονομικής δυναμικής ενός λαού. Αυτήν την περίοδο μελετά την επιρροή της Μικρασιατικής Καταστροφής στην ελληνική κοινωνία. και, μεταξύ των άλλων που συζητήσαμε μου είπε «πέρα από όλες τις συνέπειες της Καταστροφής που μελετάμε αυτή τη στιγμή, για την οποία ευρήματα θα μπορέσω να παρουσιάσω σε τρία χρόνια, υπάρχει κι άλλη μία συνέπεια: Χωρίς την Μικρασιατική Καταστροφή, δεν θα μιλούσα μαζί σου σήμερα στο Περιστύλιο του Ζαππείου: Ο Πρόδρομος Μποδοσάκης ήταν ένας ευπατρίδης που ήρθε από τη Νίγδη της Μ. Ασίας».

Ο Γιάννης Μπουρμπάκης, Επίκουρος Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Brown και τιμώμενος με Βραβείο στον τομέα των Βασικών Επιστημών, με λίγο πιεσμένο χρόνο μετά την παράκληση για επίσπευση των ομιλιών, κατάφερε να μιλήσει για τη θεωρητική μελέτη των δομικών και φυσικοχημικών ιδιοτήτων υλικών, με εφαρμογή στη νανοτεχνολογία, την ενέργεια και το περιβάλλον, όπως και για το εργαστήριό του με το όνομα CANELa, φόρος τιμής στο «μυστικό κάθε ελληνικής συνταγής», όπως είπε ο ίδιος. Δεν παρέλειψε να πει για τα Βραβεία Μποδοσάκη ότι πρόκειται για τη «μεγαλύτερη διάκριση που μπορεί να λάβει ένας νέος επιστήμονας από την Ελλάδα».

Ο Παναγιώτης Ρούσσος, Αναπληρωτής Καθηγητής στο Ichan School of Medicine και τιμώμενος με το Βραβείο στον τομέα των Βιοεπιστημών, ερευνά τα τελευταία χρόνια μηχανισμούς με τους οποίους οι γενετικοί πολυμορφισμοί αυξάνουν την ευπάθεια σε νευροψυχιατρικές παθήσεις, όπως της σχιζοφρένειας, της διπολικής ταραχής και του Alzheimer. «Δεν υπάρχει υγεία χωρίς ψυχική ευημερία» ήταν ο τίτλος μιας διαφάνειας του Powerpoint που ξεχώριζε.

Και μετά, η βράβευση. Όλοι μαζί στη σκηνή, για την αναμνηστική φωτογραφία. Μία κυρία δίπλα μου με την οποία δεν είχαμε μέχρι τότε μιλήσει μού είπε εκείνη τη στιγμή «Αυτό δεν είναι συγκινητικό τώρα;». Και τότε είδα αυτό που έβλεπε: Άνθρωποι που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν σε μέρη δικά μας, εξερευνούν καθημερινά τα όρια της απεριόριστης μέχρι σήμερα επιστήμης και τώρα επιβραβεύονται μπροστά μας. Υπάρχουν σίγουρα πολλοί ακόμα εκεί έξω που δεν ξέρουμε ακόμα τα ονόματά τους, κι εμείς περιμένουμε να τους γνωρίσουμε και να μας γνωρίσουν την επιστήμη που υπηρετούν.

Λίγα λόγια για τον θεσμό των βραβείων:

Τα Επιστημονικά Βραβεία του Ιδρύματος Μποδοσάκη απονεμήθηκαν για πρώτη φορά το 1993. Η θέσπιση των βραβείων ήταν η επιθυμία του Πρόδρομου – Μποδοσάκη Αθανασιάδη για να αναδειχθούν οι πνευματικές επιδόσεις νέων Ελλήνων επιστημόνων και να δημιουργηθούν υγιή πρότυπα για τις νεότερες γενιές.

Βασικό κριτήριο για την απονομή των επιστημονικών βραβείων του Ιδρύματος είναι η εξαιρετική συμβολή των υποψηφίων στον τομέα τους με ολοκληρωμένο έργο.

Οι πέντε βραβευθέντες ηλικίας έως 40 ετών επιλέχθηκαν ανάμεσα σε 64 υποψηφίους, ύστερα από αξιολόγηση από Ειδικές Επιτροπές Κρίσεως. Την ευθύνη της τελικής πρότασης είχε η Επιτροπή Βραβείων, που αποτελείται από οκτώ προσωπικότητες του επιστημονικού χώρου και δυο μέλη του Δ.Σ. του Ιδρύματος. Το κάθε βραβείο συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο ύψους 20.000 ευρώ ανά τομέα.