Kείμενο: Σοφία Τριάντου, Βοτανολόγος

Χριστούγεννα, Πρωτούγεννα, πρώτη γιορτή του χρόνου,
για εβγάτε, δέστε, μάθετε, πως ο Χριστός γεννιέται,
γεννιέται κι αναθρέφεται στο μέλι και στο γάλα,
το μέλι τρών᾿ οι άρχοντες, το γάλα οι αφεντάδες
και το μελισσοχόρταρο το λούζουντ᾿ οι κυράδες.

Η παράδοση έχει πάντα τη δική της μυρωδιά και τα Χριστούγεννα σφύζουν από αρώματα. Τα σπίτια μοσχοβολούν από πορτοκάλι και γαρίφαλο. Οι σταφίδες στολίζουν τα κρεατικά, τα σύκα τους ξηρούς καρπούς, οι ζύμες ψήνονται με κανέλα και καρύδια, και τα  κρασιά ζεσταίνονται με μοσχοκάρυδο και μαστίχη.

Τα γιορτινά πιάτα αρωματίζονται με όλων των ειδών τα μπαχαρικά και τα βοτάνια ανάλογα με τον τόπο. Χριστουγεννιάτικη σουσαμόπιτα μοσχοβολάει στη Θράκη, η Κυρία Παρασχάκη στη Ρόδινη ζωή γράφει για αυτή τη γλυκιά πίτα:

Η σουσαμόπιτα δεν μας γλυκαίνει μόνο, έλεγε η γιαγιά μου. Το σάμι, όπως το έλεγε, το είχαν οι άνθρωποι από τα πολύ παλιά χρόνια ως γιατρικό κρατάει τους ανθρώπους νέους.

Γνωστό το σουσάμι από τους αρχαίους Έλληνες, είναι ένας από τους σπόρους που πρωτοχρησιμοποίησαν για το διατροφικό τους ευ ζην, το ονόμαζαν σήσαμον, ενώ οι Μυκηναίοι γραφείς sa-sa-ma. Το σουσάμι ταιριάζει πολύ με το μέλι, για αυτό και έχει γίνει διάσημη αυτή η γλυκιά ράβδος – παστέλι. Συνεχώς διαπιστώνουμε ότι η παράδοση και οι γιαγιάδες κρύβουν μια σοφία μέσα τους. Το σουσάμι είναι πλούσιο σε βιταμίνες C και  B2, φώσφορο και μαγνήσιο.

Ένα από τα διαδεδομένα έθιμα των Χριστουγέννων στην Ελλάδα ήταν οι μεταμφιέσεις, κατάλοιπα διονυσιακών μεταμφιέσεων αλλά και ρωμαϊκών. Σκοπός των μεταμφιέσεων ήταν, μέσω της μίμησης και των χορών να εξευμενίσουν τα κακά πνεύματα και τις ψυχές των νεκρών.

Στην αρχαία Ελλάδα για να καλοπιάσουν τις ψυχές, ετοίμαζαν μελιτόεσσες, μικρές μελόπιτες. Ίσως οι πρόγονοι των μελομακαρόνων. (Μελίσσα Στοίλη)

Στις Κυκλάδες είναι τόσα τα μυρωδικά τα Χριστούγεννα που θαρρείς ότι μέχρι και η θάλασσα αλλάζει τ’ άρωμα της. Στην Κύθνο τα Χριστούγεννα φτιάχνουν χριστόψωμο αρωματισμένο με γλυκάνισο και μαστίχα. Στην Ανάφη φτιάχνουν τα λεγόμενα κουφέτα που γίνονται με μέλι και αμύγδαλα μιας και το νησί τα έχει σε αφθονία Στην Κίμωλο στα γλυκά των Χριστουγέννων πρωταγωνιστούν τα ξεροτήγανα ή δίπλες, με άφθονο μέλι και κανέλα. Στη Μήλο μαζί με τα διάσημα κουφέτα είναι και η εποχή για τα πιταράκια με φρέσκο δυόσμο, και πίτες με Μυρώνια και καυκαλήθρες. Στην Αντίπαρο φτιάχνουν τα κουλούρια της πρωτοχρονιάς αρωματισμένα με μαστίχα και τα γιορτινά τραπέζια μοσχοβολούν από το μοναδικό θυμάρι των Κυκλάδων.

Στην Ήπειρο οι προετοιμασίες αρχίζουν από τη γιορτή του Άγιου Ανδρέα. Η κανέλα και τα γαρίφαλα πρωταγωνιστούν στα ταψιά με τους χειροποίητους μπακλαβάδες και η γαλατόπιτα με σπιτικό φύλλο! Ενώ την παραμονή των Χριστουγέννων ετοιμάζουν τις υπέροχες τηγανίτες που τις μελώνουν με μέλι και κανέλα.

Στην Κρήτη, πριν τα Χριστούγεννα τρώνε τα ντόπια αρωματικά χόρτα με ψάρια και ανήμερα των Χριστουγέννων στο τραπέζι καλωσορίζουν το χοιρινό με σούπα τραχανά και τα διάσημα καλιτσούνια με σπανάκι και μπόλικο φρέσκο δυόσμο.

Εμείς, θα κρατάμε για πολλά χρόνια ακόμα αυτά τα μελωμένα γλυκά, γνωστά ως μελομακάρονα και τους χιονισμένους κουραμπιέδες.

Αρωματίστε το χριστουγεννιάτικο κρασί σας με άνθη λεβάντας, και όπως έχουμε πει όχι πολύ λεβάντα γιατί θυμώνει και πικραίνει… Συνοδέψτε το γιορτινό σας γεύμα με ρόφημα μέντας και δυόσμου για την καλύτερη πέψη μιας και στις γιορτές τρώμε κάτι παραπάνω, διακοσμήστε το τραπέζι σας με μάτσα λεβάντας και κανέλας και μην ξεχάσετε να αρωματίσετε τον χώρο σας με αιθέριο έλαιο πορτοκάλι και κανέλα θα ζεστάνει τα συναισθήματα.

Καληνυχτίστε τη μέρα των Χριστουγέννων με τσάι του βουνού, αρωματισμένο με άνθη πορτοκαλιάς και ελάχιστη κανέλα.