Η ξεκαρδιστική οπερέτα Σατανερί του Θεόφραστου Σακελλαρίδη, δημιουργού της δημοφιλέστερης ελληνικής οπερέτας όλων των εποχών Ο βαφτιστικός, εγκαινιάζει τον τρίτο κύκλο των Ημερών Μουσικού Θεάτρου 2019 της Εναλλακτικής Σκηνής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, που φέτος εστιάζουν το θεματικό τους ενδιαφέρον στους θησαυρούς του ελληνικού ελαφρού μουσικού θεάτρου.

Η «σατυρική φαντασμαγορία» σε πρόλογο και δύο μέρη Σατανερί, σε μουσική διεύθυνση και αποκατάσταση μουσικού υλικού Χαράλαμπου Γωγιού και σκηνοθεσία Αλέξανδρου Ευκλείδη και Δημήτρη Δημόπουλου, έρχεται να σκανδαλίσει το κοινό στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος για τρεις μόνο παραστάσεις, στις 17, 18 και 19 Μαΐου 2019. Η παράσταση αποκαθιστά για πρώτη φορά την αυθεντική ενορχήστρωση του 1930.

Μάρτιος του 1930: Η μεγάλη οικονομική κρίση έχει ξεκινήσει, τα σύννεφα στην Ευρώπη αρχίζουν να πυκνώνουν. Τρία χρόνια πριν την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία (και έξι πριν από εκείνη του Ιωάννη Μεταξά), δύο νέα μουσικοθεατρικά έργα σατιρίζουν το τεταμένο κλίμα της εποχής μέσα από τη σαρκαστική διαστρέβλωση της διδακτικής ηθοπλασίας.

Το γνωστότερο από τα δύο, η Άνοδος και η πτώση της πόλης Μαχαγκόννυ των Μπέρτολτ Μπρεχτ και Κουρτ Βάιλ, θρασεία σάτιρα του καπιταλισμού και της εμπορευματοποιημένης αστικής όπερας, κάνει πρεμιέρα στη Λειψία στις 9 Μαρτίου, φέροντας ως τις μέρες μας τη ρετσινιά του «κλασικού». Ωστόσο λίγοι πια θυμούνται πως, τρεις ημέρες νωρίτερα, στις 6 Μαρτίου, στο Θέατρο Μοντιάλ της Αθήνας, γωνία Πανεπιστημίου και Εμμανουήλ Μπενάκη, έκανε πρεμιέρα ένα δικό μας έργο όχι λιγότερο δηκτικό, μελωδικό και ανελέητο: η «σατυρική φαντασμαγορία» Σατανερί του Θεόφραστου Σακελλαρίδη, του μέγιστου των συνθετών της αθηναϊκής οπερέτας.

Κάτι σαν διεστραμμένη διασκευή του Φάουστ από την ανάποδη, η Σατανερί είναι ένα ηθοπλαστικό έργο που εξαίρει ανερυθρίαστα την υπεροχή της κόλασης έναντι του παραδείσου και προκρίνει, εξίσου τολμηρά και ειρωνικά με το Μαχαγκόννυ, τα οφέλη της σύγχρονης ανηθικότητας έναντι της παραδοσιακής ηθικής. Σε μεγάλα κέφια και βασισμένος σε δική του πρωτότυπη ιδέα, ο Σακελλαρίδης αναμειγνύει ρομαντικές άριες με δημοτικά, ρεμπέτικα, μπλουζ και φοξ τροτ και σατιρίζει την επίκαιρη, όσο και διαχρονική, ελληνική ατιμωρησία μέσα από την ιστορία του Ανδρέα, ενός κακομοίρη «πωλούντος επί πιστώσει», που, στο αιώνιο σταυροδρόμι της αρετής και της κακίας, επιλέγει τον δεύτερο δρόμο, κατόπιν προσωπικής ξενάγησης στον άλλο κόσμο από τον ίδιο τον Σατανά.

Ελάχιστα αποσπάσματα από τη Σατανερί έτυχαν εκτελέσεων μετά τον πόλεμο, ιδίως από τη Συμφωνική Ορχήστρα του ΕΙΡ σε μεταγραφή του Τότη Καραλίβανου. Η πρώτη πλήρης μεταπολεμική αναβίωση του έργου έγινε από το Εργαστήριο Μουσικού Θεάτρου του ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας στο Ρωμαϊκό Ωδείο Πάτρας στις 10 Ιουνίου 2014, σε μεταγραφή και μουσική διεύθυνση Χαράλαμπου Γωγιού και σκηνοθεσία των Αλέξανδρου Ευκλείδη και Δημήτρη Δημόπουλου.

Η παράσταση της Εναλλακτικής Σκηνής της ΕΛΣ αποκαθιστά για πρώτη φορά την αυθεντική ενορχήστρωση του 1930. Για τη σκηνοθεσία της παράστασης, ο Αλέξανδρος Ευκλείδης και ο Δημήτρης Δημόπουλος σημειώνουν: «Το καυστικό χιούμορ του Σακελλαρίδη δεν χαρίζεται ούτε σε θεούς ούτε σε δαίμονες! Ένα έργο που διαδραματίζεται, ούτε λίγο ούτε πολύ, στον Παράδεισο και την Κόλαση είναι ένα παραστασιακό στοίχημα, που χρήζει κατάλληλης ισορροπίας μεταξύ κωμωδίας και μεταφυσικής, ιερού και βέβηλου, ευτελούς και υψηλού. Η Σατανερί είναι ένα έργο της εποχής του, που αναζητά μια δεύτερη ευκαιρία στη δική μας».

Σύνοψη

Ο Ανδρέας, απογοητευμένος από την κατάντια που τον έχει ρίξει η τιμιότητά του, ζητά από τον Σατανά να έρθει και να τον πάρει όπως και γίνεται. Για να πειστεί ο Σατανάς πως ο Ανδρέας θα είναι όντως πιστός ακόλουθός του, τον οδηγεί πρώτα στον Παράδεισο, ώστε να κρίνει ο ίδιος τι προτιμά.

Στον Παράδεισο όμως η ζωή δεν είναι τόσο παραδεισένια: η αιωνιότητα περνά μόνο με νηστεία και προσευχή, κάτι που κάνει αρκετούς από τους κατοίκους του να αποζητούν την Κόλαση και να φύγουν από εκεί μαζί με τον Ανδρέα. Στην Κόλαση πια, όλοι ανακαλύπτουν τις χαρές της αμαρτίας και ο Ανδρέας επισφραγίζει την πίστη του στον Σατανά κλέβοντας το ταμείο όπου εργάζεται.

Ημέρες Μουσικού Θεάτρου 2019
Θησαυροί του ελληνικού ελαφρού μουσικού θεάτρου

Επιμέλεια φεστιβάλ: Αλέξανδρος Ευκλείδης

Οι Ημέρες Μουσικού Θεάτρου 2019 της Εναλλακτικής Σκηνής της ΕΛΣ εστιάζουν το θεματικό τους ενδιαφέρον σε ένα από τα πιο αγαπημένα αλλά και πιο παρεξηγημένα είδη του ελληνικού πολιτιστικού αποθέματος: το ελαφρό μουσικό θέατρο.

Η οπερέτα και η επιθεώρηση υπήρξαν για δεκαετίες ολόκληρες τα παραγωγικότερα είδη σκηνικής δημιουργίας, τα οποία έφεραν στη σκηνή μόνο κατά τα χρόνια του Μεσοπολέμου χίλια περίπου έργα, που ανέβηκαν όχι μόνο στις αθηναϊκές σκηνές, αλλά και στις σημαντικότερες πόλεις του ελληνισμού. Μεταπολεμικά, πέρασαν σταδιακά στην ανυποληψία και το ευρύ τους ρεπερτόριο στη λήθη. Η ανάσυρση των πιο σημαντικών από τα έργα αυτά, που σημάδεψαν την ιστορία των παραστατικών τεχνών στη χώρα μας, είναι ένα χρέος της εποχής μας και εντάσσεται στην αποστολή του μοναδικού λυρικού θεάτρου της χώρας μας, το οποίο έχει τα τελευταία χρόνια αναβιώσει αρκετά από τα έργα του ρεπερτορίου της ελληνικής οπερέτας.