Η μεγάλη αναδρομική έκθεση «Κοσμάς Ξενάκης 1925 -1984», η οποία εγκαινιάστηκε στις 19 Μαρτίου 2015 στο κτήριο της οδού Πειραιώς του Μουσείου Μπενάκη, παρατείνεται έως την Κυριακή 17 Μαΐου 2015.

Κοσμάς Ξενάκης (1925-1984) υπήρξε ένας από τους σπουδαίους και καινοτόμους Έλληνες καλλιτέχνες των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών στην Ελλάδα. Ως δημιουργός κινήθηκε με τόλμη, συνέπεια και ποιότητα σε ένα ευρύ φάσμα εκφραστικών περιοχών, πειραματιζόμενος με τη μορφή, τα υλικά, αλλά και την ίδια την έννοια του καλλιτεχνικού έργου. Η καλλιτεχνική δημιουργία του Κοσμά Ξενάκη δεν περιορίστηκε σε ένα είδος τέχνης. Υπήρξε «πολύτεχνος». Ασχολήθηκε με τη ζωγραφική, τη γλυπτική, την αρχιτεκτονική και την πολεοδομία. Συνδυάζοντας τη ζωγραφική και τη γλυπτική με το θέατρο και τον χορό, δημιούργησε πρωτοπόρες παραστάσεις που ονόμασε Πολύτεχνα. Παράλληλα, υπήρξε λάτρης της λαϊκής δημιουργίας και συλλέκτης χρηστικών αντικειμένων, κεραμικών και αγροτικών εργαλείων. Περισσότερο από όλα, όμως, υπήρξε ένας διανοούμενος που είδε την τέχνη πρωτίστως ως «πνευματική» έκφραση και διαδικασία απευθυνόμενη όχι μόνο στον γνώστη, τον ευαισθητοποιημένο θεατή, αλλά σε όλους, έξω από σχολές και τάσεις.

Το έργο του Κοσμά Ξενάκη βασίστηκε στο διάλογο αντιθετικών, αφηρημένων στοιχείων, όπως η ανοιχτή και η κλειστή φόρμα, η κίνηση και η στάση, το φως και το σκοτάδι: στη ζωγραφική με τη χρήση του χρώματος σε ξεκάθαρες, παράλληλες ζώνες, στη γλυπτική μέσα από τη δυναμική σχέση φωτισμένου-σκιασμένου, στα πολύτεχνα συνδυάζοντας ζωγραφική, γλυπτική, θέατρο και χορό, δημιουργώντας παραστάσεις που βασίζονται στην αλληλεπίδραση δράσηςκοινού, φανερώνοντας ότι η καλλιτεχνική του δημιουργία υπάκουε σε έναν εσωτερικό παλμό που παρέμενε κατά βάση αναλλοίωτος στις διαφορετικές του δημιουργίες αλλά και στο πέρασμα του χρόνου.

Ο πρόωρος θάνατός του, το 1984 σε ηλικία 59 ετών, συνέβαλε στη λήθη του έργου του Κοσμά Ξενάκη. Ο πολύπλευρος εικαστικός του κόσμος παρέμεινε άγνωστος στους πολλούς, αν και υπήρξαν εκθέσεις, ομιλίες και εκδόσεις αφιερωμένες σε αυτό. Η αναδρομική έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη αποτελεί την πρώτη ουσιαστική προσπάθεια να εκτεθεί συγκροτημένα το έργο του, αναδεικνύοντας την πολυσχιδή προσωπικότητά του, τον εσωτερικό πλούτο, καθώς και την πρωταγωνιστική συμβολή του στην ανανέωση του εικαστικού έργου στην Ελλάδα.  Στην έκθεση παρουσιάζονται έργα ζωγραφικής και γλυπτικής, φωτογραφίες έργων του σε δημόσιους χώρους, ντοκουμέντα από τα Πολύτεχνα, υλικό για τη ζωή και την εποχή του, καθώς και τμήματα των προσωπικών του συλλογών.

Πολλά από τα έργα εκτίθενται για πρώτη φορά, απόρροια της συστηματικής καταλογογράφησης, την οποία ανέλαβε ο ιστορικός τέχνης Σπύρος Μοσχονάς με τη συμβολή του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης. Ο επιμελητής της έκθεσης ζωγράφος Γιώργος Χατζημιχάλης έστησε αυτή την πολυσύνθετη έκθεση σε θεματικές ενότητες, πηγαίνοντας λίγο μπρος και πίσω στο χρόνο, ώστε να αναδεικνύεται η κυρίαρχη θεματολογία που απασχολούσε τον Ξενάκη.

Παρασκευή 8 Μαΐου 2015, ώρα 19:00 & Σάββατο 9 Μαΐου 2015, ώρα 13:00 (Μουσείο Μπενάκη –Πειραιώς 138): Οι ξεναγήσεις στην έκθεση «Κοσμάς Ξενάκης 1925-1984» θα πραγματοποιηθούν από τον ζωγράφο Γιώργο Χατζημιχάλη, επιμελητή της έκθεσης.

Η συμμετοχή στις ξεναγήσεις επιβαρύνει το εισιτήριο της έκθεσης κατά € 2 (€ 7, € 3,5).

Τετάρτη 13 Μαΐου 2015, ώρα 19:30 (Μουσείο Μπενάκη – Κουμπάρη 1): Παρουσίαση της έκδοσης «Κοσμάς Ξενάκης 1925-1984», η οποία αποτελεί το συνοδευτικό κατάλογο της ομώνυμης έκθεσης, έκδοση του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης.

Η μονογραφία αποτελεί μια συνολική θεώρηση του καλλιτέχνη Κοσμά Ξενάκη, προσεγγίζοντας τόσο το εύρος των ενδιαφερόντων του, όσο και το βάθος των αναζητήσεών του, επιχειρώντας επιπλέον να διερευνήσει την παραγνωρισμένη αλλά ξεχωριστή θέση του στο πλαίσιο της ελληνικής εικαστικής παραγωγής κυρίως των δεκαετιών του ’60 και του ’70.