Μια φωτεινή Γη διαμέτρου επτά μέτρων αιωρείται από τις 18 Σεπτεμβρίου στο εσωτερικό του Καθεδρικού Ναού του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στη Νέα Υόρκη. Είναι το Gaia, το εντυπωσιακό έργο του Βρετανού καλλιτέχνη Luke Jerram, που ταξιδεύει εδώ και χρόνια σε διαφορετικά σημεία του κόσμου, προσφέροντας την ευκαιρία να δούμε τον πλανήτη μας όπως θα τον αντικρίζαμε από το Διάστημα.
Η εγκατάσταση παρουσιάζεται στη Νέα Υόρκη έως τις 9 Οκτωβρίου 2026, με αφορμή τη συμπλήρωση 800 χρόνων από τον θάνατο του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης, μιας μορφής άρρηκτα συνδεδεμένης με την αγάπη για τη φύση και τον φυσικό κόσμο.
Το Gaia έχει δημιουργηθεί με λεπτομερείς εικόνες της επιφάνειας της Γης από τη NASA. Φωτισμένο από το εσωτερικό, το γλυπτό είναι 1,8 εκατομμύρια φορές μικρότερο από τον πραγματικό πλανήτη, με κάθε εκατοστό της επιφάνειάς του να αντιστοιχεί σε 18 χιλιόμετρα της Γης. Από απόσταση 211 μέτρων, μάλιστα, μπορεί κανείς να τη δει περίπου όπως θα φαινόταν από τη Σελήνη.
Την εμπειρία συνοδεύει ειδικά σχεδιασμένη surround ηχητική σύνθεση του βραβευμένου με BAFTA συνθέτη Dan Jones, ενώ ο τίτλος του έργου παραπέμπει στη Γαία της ελληνικής μυθολογίας, την προσωποποίηση της Γης. Το έργο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Bluedot Festival το 2018 και έκτοτε έχει ταξιδέψει σε μουσεία, καθεδρικούς ναούς και δημόσιους χώρους σε ολόκληρο τον κόσμο.
Το Gaia μάς επιτρέπει, έστω και για λίγο, να κοιτάξουμε τον κόσμο από απόσταση και να δούμε τη Γη πέρα από τη μεγαλοπρέπειά της, ως αυτό που φαίνεται από το Διάστημα: έναν μικρό, φωτεινό και εύθραυστο πλανήτη που αιωρείται στο σκοτάδι.
Ο Luke Jerram δημιούργησε το έργο θέλοντας, όπως εξηγεί, να μεταδώσει μια αίσθηση της ευθραυστότητας του πλανήτη και της ανάγκης να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο στεκόμαστε απέναντι στην κλιματική κρίση. Το Gaia σχεδιάστηκε παράλληλα ως ένα είδος «αδελφού έργου» του Museum of the Moon, της εγκατάστασής του που έχει παρουσιαστεί σε περισσότερες από 40 χώρες και την οποία έχουν δει πάνω από 20 εκατομμύρια άνθρωποι.
Η σχέση ανάμεσα στα δύο ουράνια σώματα έχει ιδιαίτερη σημασία για τον ίδιο. Για ολόκληρη σχεδόν την ανθρώπινη ιστορία, παρατηρούσαμε τη Σελήνη προβάλλοντας πάνω της ελπίδες, επιθυμίες και όνειρα. Τη Γη, αντίθετα, χρειάστηκε να περιμένουμε μέχρι το 1968 και τη φωτογραφία Earthrise της NASA για να μπορέσουμε να τη δούμε για πρώτη φορά από απόσταση: σαν μια μπλε σφαίρα ζωής μέσα στο σκοτάδι του Διαστήματος. Αυτή την αλλαγή οπτικής επιχειρεί να αναπαραγάγει το Gaia. Οι εξαιρετικά λεπτομερείς εικόνες από τη σειρά Visible Earth της NASA επιλέχθηκαν ώστε ο πλανήτης να μοιάζει όσο το δυνατόν πιο πραγματικός. «Για τους περισσότερους ανθρώπους, αυτή θα είναι η πιο κοντινή, προσωπική και άμεση συνάντηση που θα έχουν ποτέ με ολόκληρο τον πλανήτη μας», λέει ο Jerram.
Ποιος είναι ο Luke Jerram
Ο Luke Jerram είναι Βρετανός multidisciplinary artist, γνωστός για τις μεγάλης κλίμακας εγκαταστάσεις και τα συμμετοχικά έργα του, στα οποία η τέχνη συναντά την επιστήμη, την αρχιτεκτονική και τον δημόσιο χώρο.
Από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα του είναι το Museum of the Moon, ενώ στο Play Me, I’m Yours μετέφερε πιάνα σε δημόσιους χώρους, προσκαλώντας τους περαστικούς να γίνουν οι ίδιοι μέρος του έργου. Η συμμετοχή, η συνεργασία και η δυνατότητα των άλλων να παρέμβουν δημιουργικά αποτελούν στοιχεία που επανέρχονται στην πρακτική του. Ο ίδιος αναφέρει το Play Me, I’m Yours ως χαρακτηριστικό παράδειγμα έργου που αφήνει χώρο στη δημιουργική συμβολή των άλλων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και το γεγονός ότι ο Jerram έχει αχρωματοψία, κάτι που έχει επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει την όραση και την αντίληψη στη δουλειά του. Ίσως αυτός να είναι και ένας από τους βασικούς λόγους που πολλά από τα έργα του δεν περιορίζονται σε αυτό που βλέπει ο θεατής, αλλά τον προσκαλούν να αλλάξει θέση, απόσταση και κλίμακα για να κοιτάξει κάτι γνώριμο από την αρχή με διαφορετικό βλέμμα.
Ένα έργο που αλλάζει μαζί με τον χώρο
Το Gaia, είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τον εκάστοτε χώρο που το φιλοξενεί. Έχει παρουσιαστεί σε μουσεία και science centres, σε πάρκα και πολυσύχναστους δρόμους, αλλά και σε καθεδρικούς ναούς. Και αυτό το ταξίδι σε διαφορετικούς σταθμούς είναι μέρος της ίδιας της ταυτότητάς του.
«Μου αρέσει το γεγονός ότι είτε το Gaia παρουσιάζεται σε ένα μουσείο τέχνης, ένα επιστημονικό κέντρο, ένα πάρκο, έναν πολυσύχναστο δρόμο ή έναν καθεδρικό ναό, η εμπειρία και η ερμηνεία του έργου αλλάζει», σημειώνει ο Jerram. Η παρουσίασή του στον Καθεδρικό ναό του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου έχει μια άλλη βαρύτητα, καθώς ο πλανήτης αιωρείται μέσα στη μνημειακή αρχιτεκτονική ενός από τους μεγαλύτερους καθεδρικούς ναούς στον κόσμο.
Για τον δημιουργό του, άλλωστε, το Gaia είναι μια εγκατάσταση που προκύπτει από τη συνάντηση της αρχιτεκτονικής, του ίδιου του πλανήτη και του ήχου. Κάθε φορέας που φιλοξενεί το έργο μπορεί να δημιουργήσει το δικό του πρόγραμμα γύρω από αυτό, από περιβαλλοντικές και επιστημονικές δράσεις μέχρι μουσική και performance. Στους διαφορετικούς σταθμούς του ταξιδιού του, το Gaia έχει μετατραπεί σε σκηνικό για δράσεις ζωγραφικής και δημιουργικά εργαστήρια, μαθήματα γιόγκα, συναυλίες, ακόμη και γάμους και θρησκευτικές λειτουργίες. Έτσι, το έργο δεν λειτουργεί απλώς ως κάτι που παρατηρεί κανείς, αλλά ως ένας προσωρινός τόπος συνάντησης, τελετουργίας και συλλογικής εμπειρίας.
Ο Jerram αφήνει σκόπιμα αυτόν τον χώρο στους άλλους: τον ενδιαφέρουν, όπως λέει, τα απρόβλεπτα αποτελέσματα που προκύπτουν όταν δίνεται και σε άλλους η δυνατότητα να δημιουργήσουν. Ο Jerram ελπίζει ότι οι επισκέπτες θα μπορέσουν να τη δουν όπως θα την έβλεπαν από το Διάστημα: ως έναν εξαιρετικά όμορφο και πολύτιμο τόπο, ένα οικοσύστημα που χρειάζεται επειγόντως τη φροντίδα μας και το μοναδικό μας σπίτι.
